Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trung Quốc từ lâu đã công bố chiến lược “Hai ngọn núi” để thúc đẩy phát triển bền vững và giải quyết các vấn đề môi trường như biến đổi khí hậu. Nhưng nhiều nước Đông Nam Á đã điều chỉnh khái niệm này theo nhu cầu riêng của họ.

Khi thế giới đối mặt với biến đổi khí hậu toàn cầu, Trung Quốc đã nâng cấp chiến lược “Hai ngọn núi” và mở rộng sáng kiến này thành chiến lược “Con đường tơ lụa xanh” như một khuôn khổ quản trị khí hậu bền vững. Chủ tịch Tập Cận Bình cho biết đây là cầu nối tới “Nam bán cầu”, trong đó có Đông Nam Á. Tuy nhiên, thay vì áp dụng toàn bộ khuôn khổ khí hậu của Trung Quốc, các quốc gia trong khu vực đã điều chỉnh nó theo từng phần, phù hợp với nhu cầu của quốc gia.

Khái niệm “Hai ngọn núi” mô tả “nước trong xanh và núi xanh” là tài sản quý giá của đất nước. Chiến lược này cho rằng sự phát triển kinh tế tổng thể sẽ đạt được thông qua việc làm sạch các con sông, chấm dứt nạn phá rừng, sử dụng năng lượng sạch, khuyến khích trồng trọt, hỗ trợ các ngành thủ công di sản và thúc đẩy du lịch lối sống nông thôn, được hỗ trợ bởi việc sử dụng công nghệ. Mục tiêu là cung cấp khuôn khổ quản trị bền vững về môi trường, đặc biệt là phục hồi làng nông thôn Trung Quốc, vì cảnh quan nông thôn của Trung Quốc chiếm 56% đất canh tác và đồng cỏ của đất nước.

Kể từ đó, chiến lược “Hai ngọn núi” đã được quảng bá như khuôn khổ môi trường của “Con đường tơ lụa xanh” trên toàn cầu và được phổ biến đến miền “Nam bán cầu”. Tại lễ khai mạc Diễn đàn Hợp tác Quốc tế Vành đai và Con đường năm 2017, ông Tập Cận Bình đã ủng hộ “lối sống ít carbon, có thể tái chế và bền vững… để đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc vào năm 2030”. Tại Diễn đàn Boao cho Hội nghị thường niên Châu Á năm 2021, ông Tập đề xuất đối thoại và hợp tác giữa các nước Châu Á và Châu Âu về cơ sở hạ tầng xanh, năng lượng xanh và tài chính xanh dọc theo hành lang Sáng kiến Vành đai và Con đường. Đã có một số quốc gia ủng hộ cho ý tưởng này của Trung Quốc. Ví dụ, tại Diễn đàn Hợp tác Quốc tế Vành đai và Con đường lần thứ ba vào năm 2023, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc - Antonio Guterres đã ca ngợi sự phát triển bền vững và thích ứng với khí hậu của chiến lược “Con đường tơ lụa xanh”.

Chiến lược “Hai ngọn núi” và khuôn khổ môi trường “Con đường tơ lụa xanh” nhận về nhiều phản ứng khác nhau từ các nước Đông Nam Á. Lào đã hợp tác với các tập đoàn Trung Quốc trong việc phát triển hai giai đoạn của Trạm thủy điện bậc thang Nam Ou dọc sông Mê Kông. Đây được xem như là một “mô hình làng thân thiện với môi trường” cho người dân Lào tái định cư nhờ phát triển thủy điện.

Ngoài Lào, các quốc gia Đông Nam Á khác đã điều chỉnh các mục tiêu khí hậu của Trung Quốc cho phù hợp với nhu cầu của họ hoặc chỉ trích tính khả thi của mục tiêu này. Điều này được lí giải là nhiều quốc gia Đông Nam Á phụ thuộc vào nông nghiệp và chính quyền địa phương không có đủ nguồn lực để thực hiện những thay đổi theo mục tiêu khí hậu của Trung Quốc đề ra. Do đó, mục tiêu trọng tâm thứ hai này của Trung Quốc ít hấp dẫn. Thay vào đó, nhiều chính phủ Đông Nam Á như Malaysia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam – đã tập trung vào giải pháp “Con đường Tơ lụa Xanh” và khai thác tiến bộ công nghệ của Trung Quốc để theo đuổi các mục tiêu môi trường của họ.

Năm 2023, Việt Nam ký bản ghi nhớ với Trung Quốc về tuần tra liên hợp trên vùng biển Vịnh Bắc Bộ. Vào tháng 10 năm 2023, Thủ tướng Thái Lan Srettha Thavisin đã đề xuất giải pháp phát triển bền vững để bảo vệ môi trường cùng với việc thực hiện phương án “Con đường tơ lụa xanh” của Trung Quốc. Cả Việt Nam và Thái Lan đều tập trung vào sự phát triển bền vững trên đất liền và trên biển và ít tập trung vào phát triển bền vững trong nông nghiệp. Tại Malaysia, trọng tâm là phát triển công nghệ xanh với sự hợp tác của Trung Quốc về phát triển pin cho xe điện. Mặt khác, Philippines bày tỏ sự lo ngại về việc Trung Quốc lấp đầy hơn 800 ha đại dương dẫn đến sự tàn phá hệ sinh thái rạn san hô và ảnh hưởng đến sinh vật biển ở Biển Đông. Vào tháng 10 năm 2023, chính phủ Indonesia bày tỏ ý định hợp tác với Trung Quốc trong quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và phát triển cơ sở hạ tầng, như một phần trong mục tiêu đạt mức phát thải khí nhà kính bằng 0 vào năm 2060. Nhưng do Indonesia thiếu nguồn lực ở cấp địa phương, nó phần lớn chưa dành nhiều sự quan tâm cho chiến lược này của Trung Quốc.

Các nước Đông Nam Á đã điều chỉnh các mục tiêu khí hậu của Trung Quốc cho phù hợp với nhu cầu của họ hoặc chỉ trích tính khả thi của mục tiêu này.

Các nước Đông Nam Á cũng lưu ý rằng chiến lược “Hai ngọn núi” và khuôn khổ “Con đường tơ lụa xanh” của Trung Quốc chỉ là một lựa chọn để giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu toàn cầu. Các quốc gia này cũng đang tìm ra nhiều giải pháp khác và đã thực hiện khuôn khổ bền vững xanh của riêng mỗi quốc gia, nhưng vẫn phù hợp với các mục tiêu về khí hậu của Liên Hợp Quốc. Năm 2022, các nước ASEAN đã thông qua các hướng dẫn khu vực về phát triển nông nghiệp bền vững. Việt Nam đã thực hiện khuôn khổ Đổi Mới. Tương tự, Lào đã thực hiện Khung Nông nghiệp Xanh và Bền vững. Malaysia có chính sách công nghệ xanh riêng và Hướng dẫn thực hành xanh cho ngành nông nghiệp.

Các quốc gia cũng sẽ ghi nhận những lời chỉ trích rộng rãi hơn về cách tiếp cận của Trung Quốc đối với vấn đề biến đổi khí hậu nếu họ cảm thấy rằng các biện pháp và cam kết của Trung Quốc không đủ hiệu quả hoặc không đáp ứng đúng mức độ của vấn đề. Điều đáng lo ngại đối với chiến lược này là mối đe dọa đối với sự đa dạng sinh học. Điều này xảy ra khi các dự án cơ sở hạ tầng thân thiện với môi trường trải dài trên đất và rừng nguyên sinh, do đó gây nguy hiểm cho động vật nói chung và động vật hoang dã nói riêng. Bên cạnh đó, cảnh quan vật chất và tài nguyên là cần thiết để triển khai chiến lược “Hai ngọn núi”, vì chiến lược này cố gắng tích hợp sản xuất nông nghiệp với di sản và phát triển du lịch nông thôn. Ngoài ra, Trung Quốc tiếp tục là nước gây ô nhiễm số một thế giới, vượt qua Mỹ và Ấn Độ. Thêm nữa, mức phát thải carbon của Trung Quốc liên tục cao sẽ có tác động đến sức khỏe người dân trong tương lai. Tóm lại, các khuôn khổ về biến đổi khí hậu của Trung Quốc và sự tiếp cận của nước này với “Nam bán cầu” là đáng khen ngợi. Nhưng cần lưu ý rằng không có cách tiếp cận nào phù hợp cho tất cả các quốc gia.

Nguồn: Fulcrum

Từ khóa: Trung Quốc, chiến lược khí hậu môi trường, Đông Nam Á