Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

G20 được thành lập và nổi lên vào cuối thế kỷ trước như một nền tảng cho sự hợp tác liên chính phủ phi chính thức nhằm cố gắng kiểm soát và ngăn chặn sự lan rộng của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á. Mặc dù được thành lập như một diễn đàn cấp bộ trưởng nhưng được quyết định triệu tập hội nghị thượng đỉnh nhân cuộc khủng hoảng tài chính 2007- 2008. Sự thành công của hội nghị G20 trước cuộc khủng hoảng tài chính đã củng cố hình thức hội nghị thượng đỉnh mới và đảm bảo cho tương lai của tổ chức.

G20 là một hội nghị liên chính phủ không chính thức, các quyết định được đưa ra dựa trên sự đồng thuận, thông qua các cuộc họp thường xuyên của nhiều chuyên gia, theo tiến trình đàm phán đa phương từ cấp dưới (các chuyên gia, nhóm làm việc) đến các cấp cao hơn (Bộ trưởng và Hội nghị thượng đỉnh). Tuyên bố cuối cùng của Hội nghị thượng đỉnh thể hiện công việc của tất cả mọi thành viên, nhưng là trách nhiệm của chủ tịch luân phiên, gần đây nhất được tổ chức vào ngày 9-10 tháng 9 tại New Delhi theo hình thức gặp mặt trực tiếp và dưới hình thức trực tuyến vào ngày 22 tháng 11, cả 2 cuộc họp đều dưới sự chỉ đạo của Chính phủ Ấn Độ. Kết luận của G20 không mang tính ràng buộc nhưng mức độ tuân thủ các cam kết được đưa ra tại các hội nghị thượng đỉnh được cho là khá cao. Mặc dù về cơ bản vẫn là một diễn đàn kinh tế và tài chính, G20 cuối cùng đã mở rộng chương trình nghị sự của mình để bao gồm nhiều vấn đề khác có ảnh hưởng đến toàn cầu, bao gồm cả việc giải quyết các xung đột quốc tế.

G20 nổi lên vào thời kỳ cuối của thế giới đơn cực, khi Mỹ còn ưu tiên tham gia vào giải quyết các vấn đề kinh tế và tài chính quốc tế, trong một thế giới ngày càng toàn cầu hóa, với các nền kinh tế quan trọng nhất không chỉ là các đồng minh của Mỹ, EU, Nhật Bản, v.v.. , mà còn cả các nền kinh tế mới nổi, như Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Indonesia, Nga, v.v. Một trong những yếu tố khác biệt của G20 là thành phần thành viên: không một diễn đàn quốc tế nào có thể huy động được một nhóm đại diện khu vực gồm các nước phát triển và mới nổi như vậy. Các thành viên của G20 chiếm 85% GDP thế giới.

Trong những năm qua, sức mạnh kinh tế của Mỹ đã suy giảm – hiện chỉ chiếm dưới 25% GDP thế giới, khác xa so với mức 50% vào những năm 1940 – trong khi sức mạnh của các nước mới nổi vẫn tiếp tục gia tăng: Trung Quốc hiện là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (gần 20%) và Ấn Độ đã vượt qua Vương quốc Anh để trở thành nền kinh tế lớn thứ năm thế giới tính theo GDP. Về mặt kinh tế, chúng ta đang sống trong một thế giới đa cực và thành phần của G20 phản ánh điều này.

Việc mời Liên minh châu Phi làm thành viên thường trực tại Hội nghị thượng đỉnh G20 vừa qua có thể là dấu hiệu cho thấy nhận thức rõ hơn về các vấn đề của các nước đang phát triển, đặc biệt là những nước yếu thế nhất, và điều này sẽ giúp cho các nước này một cách chính thống. Việc tăng vốn của Ngân hàng Thế giới, cải cách các Ngân hàng Khu vực hay cách xử lý mới đối với khoản nợ của các nước đang phát triển sau đại dịch COVID, các vấn đề trong chương trình nghị sự, cũng là những dấu hiệu cho thấy nhận thức rõ ràng hơn về các vấn đề của thế giới đang phát triển.

Vậy liệu tất cả những đổi mới, và nhiều đổi mới được lấy cảm hứng từ các quốc gia thành viên mới nổi - và chắc chắn có nhiều đổi mới trong những năm tới, được thúc đẩy bởi các nhiệm kỳ chủ tịch G20 sắp tới như Brazil và Nam Phi - có đủ để giữ cho Nhóm gắn kết hay không.

Trung Quốc đã không tham dự ba hội nghị thượng đỉnh gần đây nhất, dường như không hào hứng với G20 và đang ưu tiên các đề xuất toàn cầu của riêng mình, chẳng hạn như Sáng kiến ​​Vành đai và Con đường, Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng Châu Á, v.v. Về phần mình, Mỹ không còn là nhà vô địch về thương mại tự do (một trong những trụ cột của G20), và chiến thắng có thể thuộc về Trump, người theo chủ nghĩa bảo hộ và chủ nghĩa dân tộc hơn Biden, sẽ khiến việc dung hòa lợi ích của Mỹ với lợi ích của các quốc gia khác, thậm chí là đồng minh, trên các diễn đàn đa phương trở nên khó khăn hơn, và G20 cũng không ngoại lệ.

Mặt khác, BRICS, với cơ cấu không chính thức tương tự G20, đang chuẩn bị cho lần mở rộng đầu tiên (Argentina, Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iran, Ai Cập và Ethiopia). Một số cuộc cạnh tranh với G20 sắp xảy ra, cố gắng bù đắp những thiếu sót và điều chỉnh sức ảnh hưởng quá mức của phương Tây. Nhưng giống như G20, BRICS cũng là một nhóm các quốc gia không đồng nhất và sự gắn kết cũng chưa chặt chẽ.

Trong thông cáo mới nhất của mình sau Hội nghị thượng đỉnh Johannesburg vào mùa hè năm ngoái, mặc dù có đề cập đến nhiều cuộc xung đột quốc tế (Trung Đông, Haiti, Sudan, Sahel, Libya… thậm chí cả Tây Sahara), nhưng nước này đã giải quyết hành động xung đột giữa Ukraine và Nga theo một cách khá ngắn gọn (…. “Chúng tôi nhắc lại lập trường quốc gia của chúng tôi liên quan đến cuộc xung đột trong và xung quanh Ukraine như đã được bày tỏ tại các diễn đàn thích hợp, bao gồm cả Hội đồng Bảo an và Đại hội đồng Liên hợp quốc”). Mặc dù trong Tuyên bố cuối cùng tại New Delhi, G20 đã nhất trí về xây dựng hành động mạnh mẽ hơn, việc thiếu đề cập đến Nga cũng làm giảm đáng kể tác động của nó. Sau cuộc xâm lược Ukraine, Nga dường như hướng về BRICS hơn là G20 và được đánh giá là một quốc gia thiếu kiên định.

Bất chấp tất cả những điều này, G20 có lẽ là một trong những tổ chức quốc tế phù hợp nhất với thực tế toàn cầu và là một trong những tổ chức thích ứng tốt nhất với áp lực quốc tế đa cực và toàn cầu hóa mới, như một diễn đàn lý tưởng để giải quyết các thách thức toàn cầu, bao gồm cả những thách thức ảnh hưởng đến các nước kém phát triển nhất. Nhưng sự phân cực ngày càng tăng giữa các cường quốc Mỹ và Trung Quốc có thể cản trở sự hợp tác giữa các thành viên G20 và ảnh hưởng đến hiệu quả của tổ chức, gây khó khăn cho việc đạt được thỏa thuận về chính sách toàn cầu. Cần có sự hợp tác sâu sắc hơn giữa các nước công nghiệp phương Tây và các nước mới nổi, không chỉ để theo dõi thường xuyên sự phát triển của nền kinh tế thế giới và giúp giải quyết các vấn đề của thế giới đang phát triển mà còn để duy trì sự quan tâm của Trung Quốc và Mỹ. G20 không chỉ là một diễn đàn lý tưởng để quản lý các thách thức toàn cầu mà còn để xoa dịu các đối thủ chiến lược tiềm ẩn.

Nguồn: The Diplomat in Spain

Từ khóa: G20, biến động thế giới, thế giới đa cực