Khi Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trải qua thêm một vòng đàm phán, một số chi tiết mới về TPP lại được tiết lộ. Có một chi tiết ảnh hưởng đến Úc, đó là điều khoản phạt đối với các doanh nghiệp nhà nước nhà nước (SOEs) nếu những doanh nghiệp này nhận được các khoản vay chiết khấu khi đầu tư vào các nước thành viên TPP.
Điều khoản này được dựa trên ý tưởng “cạnh tranh công bằng”, có mục đích ngăn chặn việc các SOEs nhờ vào mối quan hệ giữa họ và nhà nước để đạt đượcnhiều ưu đãi hơn so với các đối thủ cạnh tranh thuộc khối tư nhân.
Hai lý do chính yếukhiến “cạnh tranh công bằng” là một trong những vấn đề quan tâm của các nhà đàm phán TPP: thứ nhất, về mặt lý thuyết, vốn giá rẻ từ nhà nước có thể làm giảm khả năng cạnh tranh của các đối thủ khác trong các cơ hội đầu tư thương mại. Thứ hai, SOEscó khả năng thực hiện các hành vi đầu tư không hợp lý, chẳng hạn như giành lấy các nguồn tài nguyên chiến lược dưới danh nghĩa của nhà nước.
“Cạnh tranh công bằng” là một trong những vấn đề cần lưu ý khi quản lý đầu tư đối với SOEs. Nhưng cả 12 quốc gia thành viên TPP cũng đang cạnh tranh trong việc thu hút các nhà đầu tư với các nước khác trên thế giới. Do đó, việc tăng các rào cản đối với việc xâm nhập của các SOEs có vốn nước ngoài bằng cách áp dụng hình phạt nếu họ được nhận các khoản vay chiết khấu sẽ tạo ảnh hưởng lớn đối với các nước không phải là thành viên của TPP.
Các vấn đề tiêu cực trong việc chào đón dòng vốn quốc tế đến từ SOEs đã được phơi bày khi Chinalco-Rio Tinto sụp đổ ở Úc vào năm 2009. Các chính trị gia Úc, bị ảnh hưởng bởi sự e ngại của công chúng, đã hạn chế nhận đầu tư từ các SOEs nước ngoài.
Một quan chức thuộc Ủy ban tái duyệt đầu tư nước ngoài Úc (FIRB) cho biết: "Các hướng dẫn mới giảm các yếu tốt không ổn định cho các nhà đầu tư tiềm năng, nhưng cũng đưa ra các biện pháp ngăn chặn mới đối với các khoản đầu tư quy mô lớn từ Trung Quốc. Các hướng dẫn mới được đưa ra chủ yếu là do sự lo ngại đối với đầu tư Trung Quốc trong lĩnh vực tài nguyên chiến lược”.
Những biện pháp ngăn chặn mới của FIRB có vẻ đạt hiệu quả khá tốt. Từ năm 2002 đến 2009, chỉ có 1 trong 9 vụ đầu tư lớn của Trung Quốc vào ngànhkhai thác quặng sắt là không phải nằm ở Úc. Nhưng từ năm 2009 đến 2012, Trung Quốc đã đầu tư 10 trong tổng số 21 vụ đầu tư tương tựvào các nước khác ngoài Úc.
Mặc dù cũng có nhiều yếu tố quan trọng khác khiến Trung Quốc rút lui khỏi ngành khai thác quặng sắt của Úc, chẳng hạn như vấn đề tăng chi phí kinh doanh tại Pilbara - nơi mà hầu hết quặng sắt của Úc được khai thác, nhưng việc cải cách của Úc chắc chắn đãđem đến cơ hội cho các đối thủ cạnh tranh khác muốn tiếp cận ngành khai thác quặng sắt của Úc như Canada, Peru, Brazil, Nga và Guinea.
Nói một cách rộng hơn, việc Úc kiểm tra đối với đầu tư Trung Quốc trong ngành khai thác quặng sắt đã cung cấp thông tin có giá trị về việc “cạnh tranh công bằng” sẽ có tác dụng như thế nào trong thực tế.
Trước hết, SOEs Trung Quốc đã bóp méo sự canh tranh công bằng. Các khoản cho vay từ các ngân hàng nhà nước Trung Quốc được dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế cộng với một tỷ suất thấp hơn nhiều so với của các tổ chức thương mại khác. Nhờ đó SOEs đã nhận được nhiều ưu đãi từ chính phủ Trung Quốc.
Nhưng bằng chứng từ các ngành công nghiệp quặng sắt cho thấy rằng bóp méo cạnh tranh công bằng không thực sự gây hại cho thị trường. Và các khoản vay ưu đãi là một đặc điểm của sự phát triển của nhiều nhà đầu tư, chẳng hạn những nhà đầu tư đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, và Trung Quốc.
Từ năm 2002 đến 2012, 25 trong số 30 vụ đầu tưvào quặng sắt của Trung Quốc trên thế giới là của các SOEs. Trong số 30 vụ đầu tư này, chỉ có 21 vụ là của các công ty có năng lực hoạt động trong ngành khai thác mỏ. Và chỉ có 1 vụ đầu tư là củamột công ty chuyên về ngành khai thác mỏ quặng sắt.
Thật ra, các nhà đầu tư quặng sắt Trung Quốc chỉ làm tăng thêm cơ hội hợp tác với các nhà đầu tư quặng sắt nước ngòai. Các SOEs Trung Quốc cũng thường chỉ chiếmđược vị trí nhỏ trong mối quan hệ hợp tác với các công ty quặng sắt chuyên nghiệp nước ngoài. Các vụ đầu tư của Trung Quốc trong ngành khai thác quặng sắt chủ yếu đều là các vụ liên doanh hoặc các vụ thâu tóm quy mô nhỏ (22 trên tổng số 30 vụ đầu tư).
Việc đầu tư của SOEs Trung Quốc có thể đã làm quan điểm về cạnh tranh công bằng bị sai lệch, vì trong trường hợp quặng sắt, đầu tư của SOEs Trung Quốc đã không làm giảm khả năng cạnh tranh của các đối thủ khác trong đầu tư thương mại. Trong thực tế, đầu tư của SOEs Trung Quốc đã giúp các nhà đầu tư quặng sắt nước khác tăng khả năng tiếp cận các cơ hội hợp tác.
Tương tự, một số nhà phê bình cũng bày tỏ lo ngại về khả năng các nhà thầu quặng sắt Trung Quốc sẽ thắt chặt nguồn cung cấp. Bằng cách khóa nguồn tài nguyên chiến lược, các SOEs Trung Quốc sẽ có khả năng giữ lại nguồn tài nguyên từ nhà sản xuất thép đến từ nước khác, chẳng hạn như Nhật Bản, Đài Loan và Hàn Quốc.
Nhưng một nghiên cứu mới cho thấy, thay vì thắt chặt nguồn cung cấp, các công ty Trung Quốc lại trở thành cơ sở cung ứng quặng sắt có giá cả cạnh tranh trên toàn cầu. Chỉ có 63,8% sản lượng quặng sắt khai thác từ các dự án của Trung Quốc được để lại cho các hợp đồng dài hạn ký kết với người mua Trung Quốc. Điều này giúp tăng cơ hội tiếp cận nguồn quặng sắt đối với các người mua khác tại thị trường châu Á.
Mặc dù kinh nghiệm về vấn đề đầu tư của SOEs Trung Quốc trong ngành khai thác quặng sắt có thể không áp dụng được cho ngành nông nghiệp hoặc các ngành công nghiệp chiến lược khác, nhưng nó đã cho thấy “cạnh tranh công bằng” không giúp Úc trở nên cạnh tranh hơn. Khi đàm phán TPP đang bắt đầu chạy nước rút để hoàn tất, Úc cần phải đưa ra các điều khoản phù hợp hơn đối với vấn đề SOEs.
Theo eastasiaforum.org– TV
Từ khóa: TPP, có thể làm giảm, đầu tư, Trung Quốc vào Úc
