Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Một loạt các thỏa thuận thương mại tự do siêu khu vực hiện đang được đàm phán. Bài viết này cho rằng Nhật Bản đang ở trong một vị trí đặc biệt để có thể đàm phán với các bên quan tâm cho sự nhất quán giữa các hiệp định này. Vì vậy Nhật Bản nên tìm cách giúp cuộc đàm phán kết thúc một cách thành công và mở rộng và tích hợp các FTA siêu khu vực. Điều này sẽ giúp xây dựng lại luật lệ thương mại thế giới để mở đường cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Sau hơn 5 năm đàm phán, Hiệp định Quan hệ Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã được ký kết ngày 05 tháng 10 năm 2015. Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để ăn mừng, vì nó còn phải chờ được phê chuẩn bởi các nước tham gia và trong đó còn những những nơi người biểu tình chống TPP có ảnh hưởng chính trị đáng kể. TPP là một hiệp định thương mại tự do giữa 12 nước châu Á-Thái Bình Dương, chiếm khoảng 40% GDP của thế giới. Không chỉ là một FTA cực kỳ tham vọng về mức độ tự do hóa thương mại hàng hóa, đầu tư và dịch vụ, mà còn toàn diện về phạm vi, thiết lập các quy tắc cho các lĩnh vực như thương mại điện tử, mua sắm chính phủ, sở hữu trí tuệ, lao động và môi trường. TPP có tiềm năng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống của người dân bằng cách hỗ trợ sự di chuyển xuyên biên giới do các yếu tố quan trọng của hoạt động kinh tế, chẳng hạn như hàng hóa, con người, tài chính, và thông tin. Không thực hiện được TPP sẽ là một mất mát lớn cho không chỉ các nước TPP như Nhật Bản và Mỹ mà còn cho nền kinh tế toàn cầu.

TPP và sự phục hồi của nền kinh tế Nhật Bản

Sau sự sụp đổ của bong bóng kinh tế, Nhật Bản rơi vào một thời gian dài trì trệ tới hai thập kỷ. Nhờ các chính sách tiền tệ và tài khóa mở rộng dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Shinzo Abe từ tháng 12 năm 2012, nền kinh tế Nhật Bản đã có tăng trưởng trong năm 2013. Tuy nhiên, hiệu quả chỉ diễm ra ngắn ngủi và nền kinh tế chậm chạp trở lại kể từ năm 2014. Trì trệ của nền kinh tế Nhật Bản có thể một phần là do các yếu tố bên ngoài như suy giảm của nền kinh tế toàn cầu, tuy nhiên, các yếu tố tự thân là chủ yếu và nghiêm trọng hơn cả –đó sự thu hẹp thị trường và dân số, nợ chính phủ khổng lồ, và phản ứng chậm với vấn đề cơ cấu kinh tế do bản chất khép kín của thị trường lão hóa. Để làm sống lại nền kinh tế Nhật Bản, mà hiện đang ở trong một tình trạng khó kinh khủng như vậy, TPP sẽ đóng một vai trò cực kỳ quan trọng.

Tăng trưởng kinh tế là một sản phẩm của sự tương tác giữa các yếu tố từ phía cung như sự gia tăng lao động, vốn đầu vào và cải thiện năng suất cùng với các yếu tố phía cầu như sự gia tăng tiêu dùng, đầu tư và xuất khẩu. Trong trạng thái hiện tại và tương lai của nền kinh tế Nhật Bản, chúng ta không thể hy vọng về một sự gia tăng lao động và vốn đầu vào hoặc tăng trưởng nhu cầu trong nước về tiêu thụ và đầu tư. Như vậy yếu tố cực kỳ quan trọng phải làm đó là tăng năng suất và mở rộng kinh doanh ra nước ngoài bằng việc xuất khẩu và đầu tư trực tiếp nước ngoài để làm sống lại nền kinh tế. TPP sẽ mở đường cho sự phục hồi của nền kinh tế Nhật Bản bằng cách giúp mở rộng xuất khẩu sang và đầu tư vào các nước châu Á-Thái Bình Dương có tiềm năng tăng trưởng cao.

TPP đảm bảo tự do hóa thương mại và đầu tư sâu rộng. Các công ty Nhật Bản sẽ có thể mở rộng xuất khẩu và đầu tư trực tiếp vào các nước thành viên khác. Hầu hết hàng hóa xuất khẩu của Nhật Bản là những sản phẩm công nghiệp, và TPP có thể sẽ đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp của Nhật Bản cũng như 11 đối tác thương mại của mình, các bên tham gia TPP, sẽ loại bỏ thuế quan cho 99,9% sản phẩm công nghiệp. TPP cũng sẽ loại bỏ thuế quan đối với 98,5% các sản phẩm nông nghiệp và do đó dẫn đến gia tăng xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp cạnh tranh.

Đối với các công ty Nhật Bản, lợi ích lớn nhất của TPP có thể sẽ đến từ việc tự do hóa sâu rộng đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các thành viên TPP đã nhất trí trên nguyên tắc cơ bản không phân biệt đối xử chống lại các công ty nước ngoài và tạo một sân chơi bình đẳng cho cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài. Cụ thể, các thành viên TPP sẽ bị cấm áp đặt yêu cầu chuyển giao công nghệ và các yêu cầu khác đối với nhà đầu tư nước ngoài trong lãnh thổ của họ. Ngoài ra, họ sẽ được yêu cầu để mở cửa thị trường mua sắm chính phủ cho các công ty nước ngoài và bãi bỏ trợ cấp cho các doanh nghiệp nhà nước vốn là nguyên nhân gây ảnh hưởng xấu đến các công ty nước ngoài. Những quy tắc này sẽ tạo thuận lợi cho các công ty Nhật Bản gia nhập thị trường các nước thành viên TPP khác và cho phép họ hoạt động đầu tư hiệu quả hơn. Nhiều công ty Nhật Bản đã tạo ra doanh thu đáng kể từ các hoạt động ở nước ngoài, và một phần của thu nhập ở nước ngoài của họ đang được hồi hương về Nhật Bản và đầu tư vào phát triển các sản phẩm và công nghệ mới để nâng cao khả năng cạnh tranh của Nhật Bản.

Bằng cách tạo ra một môi trường kinh doanh xuyên biên giới tốt hơn, TPP sẽ giúp các công ty Nhật Bản để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng.

TPP cũng mở ra một số khu vực nhạy cảm của thị trường Nhật Bản, dẫn đến sự gia tăng nhập khẩu và đẩy các nhà sản xuất trong nước trước áp lực cạnh tranh lớn hơn. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất tổng thể thông qua hai kênh. Đầu tiên, là sự thu hẹp trong các ngành công nghiệp không cạnh tranh sẽ mở ra sự tích trữ nguồn nhân lực và tài chính, thúc đẩy sự chuyển dịch lao động và vốn sang các ngành công nghiệp cạnh tranh và do đó nâng cao năng suất của toàn bộ nền kinh tế. Thứ hai, do phải đối mặt với sự cạnh tranh lớn hơn, các công ty Nhật Bản sẽ thúc đẩy phát triển công nghệ và sản phẩm mới cho mục đích sống còn, do đó cũng sẽ dẫn đến sự gia tăng năng suất.

Trong khi các ngành công nghiệp của Nhật Bản từ lâu đã được mở cửa cho cạnh tranh quốc tế, thì ngành nông nghiệp vẫn được bảo hộ rất cao. Theo TPP, Nhật Bản sẽ phải loại bỏ thuế quan cho khoảng 400 trong tổng số 834 mặt hàng nông nghiệp đã được cắt giảm thuế theo FTA trước đó, trong đó bao gồm cả cam và giăm bông. Tăng năng suất là hiệu ứng có thể được dự kiến ​​sau khi mở cửa thị trường.

Tuy nhiên, Nhật Bản sẽ duy trì thuế đối với năm loại sản phẩm thiêng liêng của đất nước, bao gồm gạo, lúa mì, thịt bò và thịt lợn, các sản phẩm từ sữa, và đường –vốn chiếm một phần đáng kể trong ngành nông nghiệp. Như vậy, chúng ta không thể hy vọng cho một sự gia tăng đáng kể năng suất và đủ lớn để phục hồi nền kinh tế Nhật Bản.

TPP như một phương tiện để xây dựng lại quy tắc thương mại thế giới

Do sự khác biệt về quan điểm giữa các nền kinh tế thành viên, Vòng đàm phán Doha về tự do hóa thương mại đa phương trong khuôn khổ WTO đã bị đình trệ nhiều năm. Trong bối cảnh đó, các nước có nhu cầu mở rộng xuất khẩu để đạt được tăng trưởng kinh tế đã bắt nhịp với các nước có cùng chí hướng về tự do hóa thương mại, dẫn đến một sự gia tăng chóng mặt về số lượng các FTA. Một yếu tố khác đằng sau sự gia tăng của các FTA là vai trò của chúng như là một cơ chế bổ sung cho WTO, mà cơ bản liên quan đến thương mại hàng hoá. Đối mặt với sự dịch chuyển xuyên biên giới ngày càng tăng của người dân, tiền bạc, và thông tin, các quốc gia đang ngày càng chuyển sang các FTA để xây dựng quy tắc cho những vùng khuyết của quy định WTO. Hơn nữa, một phản ứng dây chuyền hay hiệu ứng domino của các FTA đang là sự kích thích bổ sung.

Kể từ khi FTA có các sáng kiến ​​thương mại phân biệt đối xử có lợi cho các nước thành viên, các nước không phải thành viên buộc phải chịu sự sụt giảm trong xuất khẩu của họ sang các nước thành viên. Một số quốc gia còn lại bên ngoài một FTA sẽ thấy mình bị yếu thế và cảm thấy bắt buộc phải có một FTA riêng để thay đổi tình hình.

Hầu hết các FTA được ký kết cho đến nay là song phương hoặc chỉ liên quan đến một vài thành viên, và mỗi FTA đã thiết lập các quy tắc cho riêng mình. Bởi vì điều này, sự hiện diện ngày càng tăng của các FTA đã gây ra sự phân mảnh và biến thái môi trường thương mại thế giới, cản trở việc mở rộng thương mại.

Một vấn đề đặc biệt nghiêm trọng là các FTA đa xen dọc ngang đang đặt ra một trở ngại cho việc tạo thành và hoạt động trơn tru của các chuỗi cung ứng, vốn được xem như là công cụ cho sự tăng trưởng kinh tế. Sự cần thiết phải giải quyết những vấn đề đó đã tạo động lực cho các quốc gia trên thế giới theo đuổi các FTA lớn hơn -những FTA mà sẽ cho phép một số lượng lớn của các nước buôn bán với nhau dưới một tập hợp chung các quy tắc.

Ngoài TPP vừa đạt được một thỏa thuận khung, các FTA khổng lồ đang được đàm phán là Hiệp định đối tác kinh tế khu vực toàn diện (RCEP) bao gồm 16 quốc gia - 10 nước thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia và New Zealand; FTA giữa Nhật Bản và EU; và Hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP) giữa Mỹ và EU.

Tạo một bộ quy tắc thống nhất và duy nhất toàn cầu sẽ là một cách hiệu quả để mở rộng thương mại và đầu tư, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thế giới. Tuy nhiên, để có được nó trong khuôn khổ WTO là một nhiệm vụ rất khó khăn. Với thực tế đó, việc thiết lập các FTA khổng lồ sẽ đạt được tự do hóa đầy tham vọng và tạo ra một bộ các quy tắc công bằng và minh bạch, và sau đó mở rộng và tích hợp những siêu FTA lại với nhau để cuối cùng chúng bao gồm toàn bộ thế giới. Tuy nhiên, đây sẽ là cách ít hiệu quả để tạo ra một bộ quy tắc toàn cầu.

Với tham vọng là FTA nhất lớn, TPP không chỉ thiết lập một mô hình mà còn là kim chỉ nam cho các FTA lớn khác. Các cuộc đàm phán TPP, bắt đầu từ năm 2010 trước những FTA lớn khác, đã tăng tốc nhanh trong năm 2013 với sự kiện có Nhật Bản tham gia. Sự hiện diện này đã thúc đẩy sự khởi đầu hình thành các cuộc đàm phán của các FTA lớn khác bắt nguồn từ nỗi lo sợ bị bỏ lại phía sau. Nếu chúng ta hiểu được điểm này, chúng ta có thể thấy sự quan trọng của việc đưa TPP trở thành hiệu lực để thúc đẩy và kết thúc thành công của các cuộc đàm phán FTA lớn khác.

Chiến lược FTA của Nhật Bản vượt qua TPP

TPP sẽ thúc đẩy sự phục hồi nền kinh tế Nhật Bản bằng cách giúp các công ty Nhật Bản để mở rộng xuất khẩu và đầu tư trực tiếp. Việc tự do hóa đầy đủ ngành nông nghiệp sẽ mở đường cho sự phục hồi chính thức của nền kinh tế Nhật Bản. Để tiếp tục mở cửa thị trường nông nghiệp và nâng cao khả năng cạnh tranh của phân khúc này của nền kinh tế, chúng ta phải thực hiện tất cả những cải cách cơ cấu cần thiết trong ngành và không được thất bại.

Ngoài TPP, một loạt các FTA lớn đang trong quá trình đàm phán. Chúng ta nên tìm cách đưa các tiến trình đàm phán này kết thúc thành công càng nhanh càng tốt. Và sau đó, bằng cách mở rộng và tích hợp các thỏa thuận đó lại, chúng ta nên xây dựng lại quy tắc thương mại thế giới để mở đường cho tăng trưởng kinh tế toàn thế giới. Là một bên tham gia FTA khổng lồ, Nhật Bản đang có vị trí đặc biệt để có thể đàm phán cho sự nhất quán giữa những FTA khổng lồ. Chính phủ Nhật Bản đã góp phần mang sự thành công của các cuộc đàm phán TPP bằng cách dành một lượng lớn nhân lực và hoạt động hiệu quả và không mệt mỏi. Người ta hy vọng rằng chính phủ Nhật Bản sẽ có những cách tiếp cận nghiêm ngặt cùng và đóng góp tích cực đối với việc ký kết các FTA lớn khác.

Theo http://www.rieti.go.jp - PT

Nguồn: TPP, Phương thuốc hồi sinh, nền kinh tế Nhật Bản, tái cấu trúc luật thương mại thế giới