Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các cuộc đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) tiếp tục được tổ chức. Nhật Bản đang tham gia đàm phán rất sâu rộng, tích cực và chính phủ Hàn Quốc đang chuẩn bị các mặt để tham gia vào hiệp định. Khi các nỗ lực đàm phán thương mại tự do đa phương rộng lớn hơn trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới liên tục gặp thất bại, TPP hiện là hiệp định thương mại tự do lớn nhất trên toàn cầu.

Một trong những khó khăn là sự phức tạp của các vòng đàm phán. Các vấn đề được đặt lên bàn đàm phán phức tạp hơn rất nhiều so với các loại quy định ở biên giới thường được đưa vào trong hiệp định thương mại thông thường như Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA).

Nhưng sự phức tạp này chỉ là một vấn đề. Một vấn đề rất lớn khác là chính phủ của Tổng thống Mỹ Barack Obama vẫn không có thẩm quyền đàm phán cuối cùng – thường được gọi là quyền đàm phán nhanh. Chỉ Quốc hội Mỹ mới có quyền trao cho chính phủ Mỹ quyền đàm phán nhanh nhưng hiện nay, Quốc hội Mỹ vẫn chưa sẵn sàng làm điều này.

Các quan chức Canada luôn trấn an rằng các bên đừng lo lắng, quyền đàm phán nhanh chỉ là một thủ tục hình thức. Nhưng sự thật của vấn đề phức tạp hơn thế rất nhiều. Việc đàm phán với chính phủ Mỹ sẽ không có ý nghĩa gì khi chính phủ Mỹ không được Quốc hội Mỹ bật đèn xanh. Các nước tham gia đàm phán lo ngại Quốc hội Mỹ có thể sẽ bật đèn vàng hoặc thậm chí có thể bật đèn đỏ.

Các quan chức Mỹ bắt đầu chính thức thừa nhận sự thật. Một báo cáo gần đây của Tổ chức xúc tiến thương mại cho biết một cố vấn cấp cao của Tổng thống Obama đã công khai thừa nhận rằng chính phủ Mỹ đang ở một vị trí khó khăn trong các cuộc đàm phán TPP vì thiếu quyền đàm phán nhanh. Đồng thời, các quan chức Mỹ như Bộ trưởng Thương mại Mỹ Pritzker và Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Vilsack cũng chính thức xác nhận các thành viên của Quốc hội Mỹ rất khó chấp thuận trao quyền đàm phán nhanh cho chính phủ Mỹ mà không biết rõ nội dung các vấn đề mà hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương đề cập đến. Đây là một tình thế tiến thoái lưỡng nan - con gà có trước hay quả trứng có trước.

Những ý kiến này mâu thuẫn với những tuyên bố trước đó của các quan chức trong chính phủ của Tổng thống Obama về việc thiếu quyền đàm phán nhanh không phải là một trở ngại cho các cuộc đàm phán hiệp định TPP.

Thậm chí nếu dự luật về quyền đám nhanh được Quốc hội Mỹ thông qua thì điều này có thể sẽ không xảy ra cho đến sau cuộc bầu cử giữa kỳ của Quốc hội Mỹ vào mùa thu này. Điều này sẽ tiếp tục làm chậm lại toàn bộ quá trình đàm phán hiệp định TPP.

Nhưng trên thực tế không thể xác định khi nào quyền đám phán nhanh sẽ được thông qua. Tổ chức lao động, rất có ảnh hưởng trong Đảng Dân chủ, luôn chống lại các hiệp định thương mại tự do đang gây áp lực lên Đảng Dân chủ của Tổng thống Obama không chấp nhận trao quyền đàm phán nhanh.

Nếu dự luật quyền đàm phán nhanh được thông qua, chính phủ của Tổng thống Obama rất có thể sẽ bị kiểm soát chặt chẽ quá trình đàm phám TPP và Quốc hội Mỹ sẽ xem xét để thông qua từng phần đạt được trong quá trình đàm phán. Điều này có nghĩa là trên thực tế, Canada và các nước tham gia đàm phán TPP khác đang được đàm phán với Quốc hội Mỹ chứ không phải với chính phủ của Tổng thống Obama.

Toàn bộ vấn đề này bắt nguồn từ hiến pháp Mỹ cho phép Quốc hội Mỹ có đầy đủ thẩm quyền kiểm tra và giám sát chính phủ Mỹ về các vấn đề thương mại quốc tế.

Quyền đàm phán nhanh – vốn ra đời vào những năm 1970 - là để khắc phục tình trạng đó. Theo quyền đàm phán nhanh thì Quốc hội Mỹ trao cho chính phủ Mỹ thẩm quyền đàm phán các hiệp định thương mại cần thiết và khi hiệp định đó được đưa trở lại Quốc hội để phê chuẩn thì Quốc hội chỉ có thể bỏ phiếu ủng hộ toàn bộ các hiệp định  hoặc từ chối thông qua các hiệp định này, không còn thẩm quyền thay đổi nội dung của hiệp định. Điều này cũng dẫn đến kết quả các chính phủ các nước khác khá thoải mái khi đàm phán thương mại với Mỹ.

Nhưng hiện nay khái niệm về quyền đàm phán nhanh đã bị thay đổi hoàn toàn. Quốc hội Mỹ không muốn tiếp tục cho phép chính phủ của Tổng thống Obama tiến hành đàm phán mà không có sự giám sát trực tiếp các cuộc đàm phán của Quốc hội. Điều này cho thấy Tổng thống Obama rõ ràng không thể kiểm soát vấn đề này ở Quốc hội Mỹ.

Hiện nay, không thể biết chắc chắn khi nào tất cả các vấn đề liên quan đến quyền đàm phán nhanh có thể được giải quyết thỏa đáng. Và sự không chắc chắn này có thể đưa lại một số rủi ro nhất định cho hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới này.
 
Theo www.bloomberg.com