Khủng hoảng Hy Lạp có ý nghĩa gì đối với AEC?

money2

Cuộc khủng hoảng Hy Lạp là một vấn đề được quốc tế quan tâm kể từ năm 2009, khi khủng hoảng kinh tế và tài chính của nước này đã dẫn đến việc hạ bậc tín nhiệm và nguy cơ chính phủ vỡ nợ. Vậy bài học từ cuộc khủng hoảng Hy Lạp dành cho Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) là gì?

Vào tháng 3/2012, cuộc khủng hoảng Hy Lạp đã khiến các nước thuộc Eurozone phải cắt giảm đến 50% nợ của nước này. Kể từ đó Hy Lạp đã liên tục chênh vênh giữa tình trạng khủng hoảng và hy vọng hồi phục. Trong năm 2014, Hy Lạp dường như đã có thể thoát ra khỏi khủng hoảng, nhưng vận may của nước này lại xấu đi nhanh chóng vào năm 2015.

Nguy cơ Hy Lạp buộc phải rời khỏi Eurozone đã lắng xuống vào tháng 8/2015 khi Quốc hội Hy Lạpthông qua gói cứu trợ thứ ba. Với chính phủ mới được nhậm chức sau cuộc bầu cử vào tháng 9/2015, tình hình Hy Lap đã dần ổn định lại, ít nhất là trong thời điểm này. Tương lai thì vẫn còn chưa chắc chắn.

Những gìxảy ra tại Hy Lạp đã làm lung lay lòng tin của các nhà hoạch định hội nhập EU, dập tắt sự nhiệt tình của những người ủng hộ "một liên minh hội nhập ngày càng sâu sắc hơn", và thổi bùng các phản ứng dữ dội chống EU – vốn trước đây chỉ là những tiếng nói nhỏ nhoi, nhưng hiện tại lại là một trong những vấn đề chính trong chính trị tại khu vực EU.

Làm thế nào mà một đất nước nhỏ bé như Hy Lap - chỉ đóng góp 1% vào GDP và 2% vào dân số của toàn khu vực EU – lại có thể tạo thành những diễn biến tiêu cực như vậy cho hội nhập ở khu vực EU – vốn là điều luôn được các nước EU thúc đẩy mạnh trong vòng 1 thập kỷ qua?

Câu trả lời cho câu hỏi trên chính là bài học quan trọng cho AEC – được dự kiến sẽ đi vào thực thi cuối năm 2015. AEC được cho là chương trình hội nhập kinh tế đầy tham vọng nhất giữa các quốc gia đang phát triển trên thế giới. Hy Lạp có thể là một quốc gia nhỏ bé ở rất xa ASEAN, nhưng quốc gia nàyđã cho thấy bài học quan trọng về sự cần thiết phải thận trọng trong việc hội nhập tiền tệ sâu hơn trong một thế giới hậuAEC.

Cần phân biệt giữa việc hội nhập kinh tế ở khu vực hàng hóa và dịch vụvới việc hội nhập tiền tệ. Chương trình Một thị trường chung duy nhất EU (SMP) dựa trên "bốn quyền tự do" (gồm tự do hàng hóa, tự do dịch vụ, tự do lao động và tự do vốn) nhìn chung là một thành công lớn, giúp tăng thu nhập bình quân ở EU, ước tínhvào khoảng 2% - 3% GDP.

AEC có phần mô phỏng SMP. AEC thực ra là thị trường chung được "cách điệu", với các cam kết tự do lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, đầu tư trực tiếp nước ngoài và lao động có tay nghề cao trong khu vực. Lao động phổ thông luôn là một yếu tố đóng góp cho sự đa dạng của khu vực, và yếu tố vốn cũng tương tự.

Trong bối cảnh của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997-1998, quyền điều tiết dòng chảy tài chính của các nước ASEAN đã trở thành quyền bất khả xâm phạm. Hy Lạp đã có thị trường vốn mở ngay cả trước khi nước này gia nhập Eurozone trong năm 1998. Vì AEC tập trung vào các lĩnh vực hàng hóa và dịch vụ, khả năng rủi ro xảy ra một cuộc khủng hoảng tương tự như Hy Lạp được giảm đến mức tối thiểu.

Tuy vậy, khủng hoảng Hy Lạp vẫn là một hồi chuông cảnh báo. Do đó, khi thiết lập chương trình hậu AEC, các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ tránh hội nhập tiền tệ chặt chẽ và tiến hành việc hội nhập tài chính từ từ, ít nhất là trong trung hạn. Năm 1999, Nguyên Tổng thống Philippines Joseph Estrada đã ấn tượng bởi sự thành công của đồng euro, và từng đề xuất rằng ASEAN nên xem xét tạo ra một đồng tiền chung. May mắn thay, đề nghịnày vẫn chưa được xem xét thực hiện.

Thị trường thế giới sẽ dần xem ASEAN là một không gian kinh tế chung

Logic kinh tế đằng sau hội nhập hàng hóa và dịch vụ và hội nhập tiền tệ là rất khác nhau: vấn đề tự do thương mại được thúc đẩy rất mạnh mẽ, nhưng vấn đề hội nhập tài chính lại ít được đề cập, đặc biệt là khi dòng vốn mang theo tác động ngoại vi tiêu cực vốn không tồn tại trong vấn đề thương mại.

Ví dụ, tốc độ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ của Hy Lạp, đặc biệt là sau sự ra đời của đồng euro, đã được thúc đẩy một phần bởi nguồn vốn giá rẻ. Hy Lạp đã khai thác nguồn vốn này nhờ vào hạng mức tín nhiệm cao của liên minh tiền tệ, và bằng cách dựa dẫm vàohạng mức tín nhiệmcủa nước Đức.

Điều này dẫn đến thâm hụt thương mại lớn ở Hy Lạp và ảnh hưởng đến thị trường tài chính trên toàn thế giới. Luồng vốn cần thời gian để phát triển, nhưng nó lại có thể biến mất trong chớp mắt, và châu Á đã từng trải nghiệm điều này trong cuộc khủng hoảng năm 1997-1998. Khi điều này xảy ra với Hy Lạp, nước này đã phải chịu cả khủng hoảng tài chính lẫn khủng hoảng cơ cấu, vì yếu tố chính giúp nước này phát triển đột nhiên trở nên khan hiếm.

Mặc dù vậy, hợp tác tiền tệ và tài chính chặt chẽ hơn cũng mang lại rất nhiều ý nghĩa. Khi Đông Nam Á hội nhập sâu hơn, thị trường thế giới sẽ dần dần xem khu vực này là một không gian kinh tế chung, và khủng hoảng ở một nước sẽ dẫn đến khủng hoảng ở các nước khác trong khu vực. Các yếu tố bên ngoài này có thể được tính đến thông qua việc đối thoại kinh tế vĩ mô rộng hơn, cùng việc chia sẻ dữ liệu và các phương pháp chung để quản lý rủi ro.

Đã có rất nhiều tổ chức có khả năng hỗ trợ những điều trên ở cấp ASEAN và cấp châu Á, trong đó có Hội nghị Bộ trưởng Tài chính ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng Tài chính ASEAN + 3, Sáng kiến Ngân hàng Trung ương khu vực Đông Nam Á, Hội nghị các nhà điều hành của các Ngân hàng Trung ương khu vực Đông Á, Hội nghị Thống đốc Ngân hàng Trung ương ASEAN và Văn phòng Nghiên cứu kinh tế vĩ mô ASEAN + 3. Chia sẻ rủi ro thông qua việc mở rộng Sáng kiến Đa phương hóa Chiang Mai cũng có thể giúp thúc đẩy sự ổn định trong khu vực.

ASEAN cần phải tránh những sai lầm có thể xảy ra khi thúc đẩy hội nhập vì lợi ích của khu vực. Hiện tại, ASEANvẫn lấy ý tưởng và kinh nghiệm từ EU, nhưng khu vực này cũng cẩn thận chọn lọc các ý tưởng và kinh nghiệm này qua lăng kính ASEAN. Và điều này đã đạt được hiệu quả cao.

Thật ra, việc hợp tác kinh tếở ASEAN thậm chí còn có nhiều bài học mà EU phải tham khảo, chẳng hạn như việc tập trung vào các "phương pháp tốt nhất" chứ không tập trung vào "nguyên tắc đãi ngộ quốc gia", và nhấn mạnh vào "chủ nghĩa khu vực mở"(open regionalism)hơn là "chủ nghĩa khu vực nội bộ" (intra-regionalism).

Tóm lại, ASEAN sẽ phạm phải sai lầm nghiêm trọng nếu noi theo gương châu Âu trong lĩnh vực tiền tệ trước khi ASEAN có đủ năng lực giải quyết những vấn đề trong lĩnh vực này.

Theo http://www.eastasiaforum.org - TV

Từ khóa: Khủng hoảng, Hy Lạp, ý nghĩa, AEC, cộng đồng kinh tế ASEAN