Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Từ ngày 5/11 đến 7/11, khoảng 1200 đại biểu đến từ hơn 100 tổ chức xã hội dân sự (CSO) tại 11 nước Đông Nam Á đã tham gia một “hội nghị trực tuyến” để thảo luận các vấn đề căn bản của nhân dân trên toàn khu vực. Chủ đề của Diễn đàn Nhân Dân ASEAN (APF) 2020 gửi một thông điệp rất rõ ràng đến chỉnh phủ các nước ASEAN: “Đoàn kết nhân dân Đông Nam Á vì một cộng đồng bao trùm, gắn kết và chủ động thích ứng”.

Ngay sau Diễn đàn Nhân Dân, ngày 10/11, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã tổ chức một cuộc “đối thoại trực tuyến” với các đại diện CSO trên khắp khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Chủ đề của cuộc đối thoại là: “Tác động kinh tế của Covid-19 trong khu vực và những chính sách cần thiết để phục hồi.”

Tại cuộc đối thoại với các CSO, IMF đã mời ông Jonathan Ostry, Phó Giám đốc bộ phận nghiên cứu làm chủ trì. Ông Ostry được xem là một nhà “cải cách xã hội” của IMF. Ông đang nghiên cứu về toàn cầu hóa tài chính và bất bình đẳng xã hội, và đã đóng góp vào sự thay đổi trong cách nhìn phiến diện và một chiều của IMF đối với khía cạnh tài chính trong bài toán kinh tế vĩ mô.

Trong phần kết của cuộc thảo luận với các CSO, ông Ostry đã kết luận: thế giới cần xem xét lại quá trình hội nhập kinh tế và tài chính. Sau đó, các CSO đã hỏi lại rằng: vậy mô hình thay thế của ông cho chương trình hội nhập kinh tế sẽ như thế nào. Phía CSO chỉ ra rằng tại ASEAN, những người chịu trách nhiệm thiết kế các chương trình hội nhập kinh tế và tài chính đã đánh đồng quá trình hội nhập với những chương trình tự do hóa đơn điệu và sự nới lỏng các quy định đối với thị trường, dòng chảy vốn… Do đó, các kế hoạch của Cộng đồng Kinh tế ASEAN hướng đến mở cửa nền kinh tế các nước ASEAN thông qua việc cắt giảm thuế quan chung, dỡ bỏ các hàng rào phi thuế quan, ký kết các thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau đối với hàng hóa, dịch vụ và nhiều lĩnh vực khác.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, chính việc nới lỏng quản lý trong lĩnh vực tài chính vào những năm 1990 đã là thủ phạm dẫn đến cuộc Khủng hoảng Tài chính châu Á 1997 – 1998. Cuộc khủng hoàng này còn được xem là “màn diễn tập” cho một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu lớn hơn sau này, đánh vào nước Mỹ, Châu Âu và cả thế giới trong giai đoạn 2007 – 2010. Lĩnh vực tài chính bị nới lỏng quản lý đã trở thành mục tiêu tấn công của những kẻ đầu cơ tài chính săn mồi, tồn tại dưới dạng FDI, nhưng không đầu tư vào nền kinh tế thực (bao gồm ngành công nghiệp và nông nghiệp) để tạo ra việc làm và giá trị thực. Những kẻ này đầu tư vào cổ phiếu, thị trường tiền tệ, chứng khoán phái sinh, làm biến động giá đất, và rút lui khỏi thị trường ngay khi họ thu được lợi nhuận từ các hoạt động đầu cơ. Trong nhiều trường hợp, họ tự dựng ra một thị trường bong bóng ảo để tăng tỷ suất sinh lợi, và rút hết vốn ngay khi họ chốt lời, dẫn đến sự sụp đổ của thị trường nước chủ quản không may.

Vì lý do gì đó, ông Ostry đã ngập ngừng khi được hỏi về mô hình thay thế dành cho hội nhập. Ông đã không đưa ra một đáp án cụ thể hoặc dứt khoát cho câu hỏi về một mô hình thay thế. Nhưng nếu IMF thực sự nghiêm túc về việc tái cân nhắc quá trình hội nhập, ông Ostry và các đồng nghiệp của mình nên xem qua chương trình kinh tế của ASEAN và các bình luận của khách mời CSO tại APF 2020. Trong tuyên bố chung của 1200 đại biểu tham dự, họ đã đưa ra một phác thảo sống động về bối cảnh kinh tế đang phát triển ở ASEAN hiện nay. bao gồm:

- Tăng trưởng được thúc đẩy chủ yếu bởi các khoản đầu cơ từ nước ngoài, chủ nghĩa tiêu dùng gia tăng và lượng kiều hối từ người lao động nước ngoài;

- Sự tập trung của cải vào nhóm thiểu số ngày càng mạnh, trong bối cảnh nạn đói và mất an ninh lương thực ngày càng trầm trọng;

- Nghèo đói gia tăng do đại dịch Covid-19 hoành hành, đã ảnh hưởng đến sinh kế của 218 triệu người, đặc biệt là nữ giới;

- Mặt xấu của chủ nghĩa tư bản bắt đầu lộ diện trong thời kỳ đại dịch, khi các tập đoàn lớn cố gắng chiếm đoạt đất đai và tài nguyên của giới nông dân nghèo khổ, người dân bản địa, người nghèo ở nông thôn và thành thị;

- Suy thoái kinh tế khiến nợ tăng cao, làm cho tình trạng của các nước mượn nợ trở nên tồi tệ hơn.

Về chương trình hội nhập kinh tế của ASEAN, các khách mời Diễn đàn cho rằng hơn hai thập kỷ tự do hóa thương mại nội khối của ASEAN đã không làm tăng hoạt động thương mại nội khối, vì số liệu thống kê chỉ ra rằng tỷ lệ thương mại nội khối vẫn dao động ở mức 25% kể từ năm 1985. Với Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) do Trung Quốc dẫn dắt, họ dự báo điều này sẽ khiến bất bình đẳng diễn ra sâu sắc hơn giữa các nước thành viên ASEAN, và giữa ASEAN với các đối tác RCEP ngoài ASEAN. Như đã đề cập ở trên, Ấn Độ đã nhận thấy những tác động thương mại bất lợi mà RCEP có thể gây ra cho các nhà sản xuất công nghiệp và nông nghiệp của Ấn Độ; do đó, Ấn Độ đã quyết định rút khỏi RCEP.

Với tình hình đại dịch Covid-19 và sự thất bại của ASEAN trong việc hoàn thành các mục tiêu hội nhập năm 2015 và 2020, liệu đây có phải là lúc để ASEAN cân nhắc lại những chương trình hội nhập kinh tế và tài chính hiện hành? Trước hết, ASEAN là một khối 10 quốc gia với 10 trình độ phát triển khác nhau. Một trong những mục tiêu của hội nhập là thu hẹp khoảng cách giữa 10 nước thành viên. Nhưng sau hơn hai thập kỷ tự do hóa kinh tế và nới lỏng quy định một cách bừa bãi, không có dấu hiệu nào cho thấy sự tiến bộ trong mục tiêu này. Thực tế, khoảng cách giữa 10 quốc gia này đã rộng hơn và sâu sắc hơn, Singapore và Brunei ở vị trí dẫn đầu (thu nhập bình quân đầu người hơn 60.000 USD) trong khi Lào và Myanmar ở cuối bảng (thu nhập bình quân trên 2.500 USD). Nếu kế hoạch Hội nhập Tài chính ASEAN đang tạm hoãn được thúc đẩy trở lại, sự bất bình đẳng có thể diễn ra sâu hơn, và các ngân hàng lớn của Singapore, Malaysia và Thái Lan sẽ làm chủ hoàn toàn khu vực, cùng với các ngân hàng toàn cầu như Citibank và HSBC.

Thứ mà các đại biểu APF 2020 đề xuất là một cuộc đối thoại giữa các CSO và lãnh đạo ASEAN về việc xây dựng một cộng đồng thay thế ở cấp độ khu vực. Về mặt kinh tế, họ đề xuất xây dựng một mạng lưới Kinh tế Xã hội Thống nhất (SSE) trên toàn khu vực. Mô hình SSE tập trung vào việc tăng cường mối quan hệ đoàn kết giữa các doanh nghiệp xã hội và các doanh nghiệp hướng tới xã hội, nhằm thúc đẩy phát triển bền vững dựa trên tiêu chí 5P trong các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) của Chương Trình Phát Triển Liên Hiệp Quốc (UNDP), bao gồm: Con người (People), Hành tinh (Planet), Thịnh vượng (Prosperity), Hòa bình (Peace) và Đối tác (Partnership).

Cụ thể về mô hình SSE sẽ được bàn sau. Hiện tại, phía CSO chỉ mong ông Ostry và các đồng nghiệp của ông, cũng như chính phủ các nước ASEAN và các nhà hoạch định chính sách kinh tế ASEAN nên lắng nghe những gì mà người dân kêu gọi.

Nguồn: Business Mirror

Từ khóa: hội nhập kinh tế, khủng hoàng tài chính, ASEAN, RCEP, tự do hóa thương mại, bất bình đẳng, toàn cầu hóa