Chỉ còn 6 tháng nữa là kết thúc năm 2015 và là thời hạn cho việc thực hiện kế hoạch thành lập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), nhưng rõ ràng là các quốc gia thành viên của ASEAN đang tụt xa so với tiến độ, những gì được cho là giúp tạo ra sự hội nhập của khu vực này để trở thành một cộng đồng gắn bó với sự di chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, lao động có tay nghề cao và vốn.
Đây sẽ là một bước tiến đáng kể và có thể coi là một bước ngoặt quan trọng cho khu vực ASEAN. Nhưng nếu không có một chính quyền trung ương mạnh và đầy đủ chức năng, thì một ASEAN hội nhập sẽ vẫn ở trong tình trạng hỗn độn và AEC vẫn chỉ là một ảo tưởng. Một thị trường duy nhất cho toàn ASEAN đòi hỏi chính quyền trung ương phải đủ mạnh để có thể hài hòa và chuẩn hóa các quy định trong khu vực, và nó phải được công nhận bởi tất cả các nước thành viên.
ASEAN sẽ cần có một người giám hộ cạnh tranh, cần phải cải thiện đáng kể các chính sách cạnh tranh thương mại hiện nay và trọng tài kinh tế. Các chương trình chính của AEC đòi hỏi một thỏa thuận với sự đồng thuận của các thành viên và phải được thực thi trọn gói. Có nghĩa là các chính phủ không được phép chỉ thực thi một trong các thành phần hoặc các lĩnh vực mà mình muốn chọn lựa.
ASEAN đang phải đối mặt với một nhiệm vụ khổng lồ và đầy tham vọng nhưng với nguồn lực và năng lực hạn chế.
Nhưng làm thế nào để giải quyết các hạn chế về nguồn lực? ASEAN không có ý định trở thành một tổ chức siêu quốc gia như Liên minh châu Âu, nơi các thành viên hội nhập với nhau theo hình thức liên chính phủ. Sự năng động nội bộ của tổ chức ASEAN đã được thiết kế để phát huy vai trò của từng chính phủ quốc gia riêng rẽ và các nguyên tắc hiệp hội – được biết đến như là con đường của ASEAN.
Ban Thư ký ASEAN –được coi là chính phủ Trung ương duy nhất hiện nay - vẫn còn đứng ngoài nhiệm vụ hoạch định chính sách cho ASEAN. Cơ quan này không có quyền hay nhiệm vụ ra lệnh cho các quốc gia thành viên riêng lẻ, hoặc có đủ mạnh để đưa ra những chính sách chung của riêng mình. Ban này chỉ là một ban thư ký đơn thuần, chỉ chịu trách nhiệm hỗ trợ về mặt hành chính, phân loại ra các công việc giấy tờ hàng ngày và sắp xếp các cuộc họp của tổ chức.
Không có gì đảm bảo rằng chính quyền trung ương sẽ thực thi chính sách một cách hiệu quả và ASEAN sẽ khó tìm được sự thực thi một cách hoàn toàn từ các thành viên cố chấp. Thật thú vị, Barry Desker chỉ ra rằng trong 40 năm của ASEAN, chỉ có 30% các thỏa thuận đã được thực hiện một cách thực sự.
ASEAN sẽ cần phải tăng kinh phí hoạt động nếu muốn nâng cao vai trò và tăng cường quyền lực cho Ban Thư ký. Ngân sách hoạt động hiện tại của Ban này dựa trên sự đóng góp đồng đều từ các quốc gia thành viên, phản ánh nguyên tắc về bình đẳng và bắt nguồn từ niềm tin cho rằng nếu đóng góp khác nhau có thể dẫn đến quyền lực khác nhau. Mức đóng góp chưa baogiờ được tăng thêm và duy trì ở mức đủ thấp để đảm bảo các thành viên nghèo nhất đảm đương được. ASEAN cũng nhận được nguồn tài trợ đáng kể từ các đối tác đối thoại và các nhà tài trợ bên ngoài - chủ yếu là thông qua các dự án hoặc các hoạt động cụ thể - nhưng điều này là không bền vững trong dài hạn nếu ASEAN muốn thể hiện chính mình với thế giới về sức mạnh không liên kết.
Các quốc gia thành viên thiếu một “tư duy ASEAN”
Ban Thư ký thiếu nhân sự chuyên nghiệp, do đó khó trở thành một trung tâm hành chính mạnh mẽ và là xương sống của hiệp hội. Tổng số nhân sự có 300 nhân viêntrong đó có 65 cán bộ quản lý và các chuyên gia, 180 cán bộ địa phương và 55 người đến từ các tổ chức tài trợ. Con số này là rất nhỏ so với các tổ chức khác có quy mô và nhiệm vụ tương tự. Tổ chức này chưa đủ để đại diện cho một cộng đồng 625 triệu người và GDP 2,5 nghìn tỷ USD.
Ban thư ký đang đối mặt với khó khăn trong việc thu hút người tài và có khả năng. Làm việc cho ASEAN không được coi là có uy tín hay được trả lương cao, không giống như các tổ chức khu vực khác có thể trả lương lên tới 74,000 USD/ tháng cho một nhân sự cao cấp.
Những vấn đề trên đặt ra câu hỏi về cách chuẩn bị ASEAN để thực hiện kế hoạch thị trường chung duy nhất, và kế hoạch này khả thi ở mức độ nào. Khu vực này bao gồm các quốc gia dễ bị thâm hụt tài chính, thị trường trong nước yếu kém, quản trị kém, tham nhũng và các vấn đề phối hợp.
Các quốc gia thành viên thiếu một “tư duy ASEAN”, tư duy mà giúp tạo thuận lợi cho sự tương tác giữa các quốc gia và sự tương tác giữa các lĩnh vực. Do đó, AEC sẽ không thể phát triển mạnh nếu không có một sự cải thiện đáng kể cách thức mà ASEAN thực thi chính sách. ASEAN không cần - và sẽ không – đi theo hướng mà theo đó ASEAN trở thành một tổ chức siêu quốc gia như EU.
Nhưng chính quyền trung ương là một sự cần thiết cơ bản. Nó cần phải được sự ủy nhiệm và có đủ nguồn lực để đạt được vai trò khuyến khích sự tuân thủ và hỗ trợ chức năng quản lý hành chính. Điều này có thể thu hẹp khoảng cách giữa lời tuyên bố của ASEAN về hợp tác và hành động thực thi trong thực tế. Nó có thể giúp cải thiện các hồ sơ thực thi kém.
Ngoài ra, cơ chế đóng góp kinh phí cho Ban thư ký ASEANcần được thay đổi. Nên xem xét mức đóng góp theo quy mô GDP hoặc tìm kiếm các nguồn thu khác như trích từ thuế, thuế nhập khẩu và cấp giấy phép.
Cuối cùng, phải đẩy mạnh nhận thức về ASEAN cho khu vực tư nhân và công chúng. Rằng AEC có thể mang lại lợi ích to lớn cho cuộc sống hàng ngày của họ. Nâng cao nhận thức ASEAN sẽ khuyến khích công chúng giám sát và tạo áp lực cho chính phủ phải tập trung để hoàn thành AEC theo đúng thời hạn.
ASEAN không phải là đã hoàn toàn sẵn sàng cho việc thực thi AEC. Nhưng với một số cải tiến đáng kể,việc nâng cao năng lực và vai trò của Ban Thư ký ASEAN là hoàn toàn có thể thực hiện được.
Tác giả bài viết là Tiến sĩ Pattharapong Rattanasevee, giảng viên tại trường Đại học Burapha, Chonburi, Thái Lan. Bài viết này đã được viết và đăng tải trên trang web của Diễn đàn Đông Á.Bài báo này là một trong những cơ sở để phân tích và nghiên cứu về chính trị, kinh tế, kinh doanh, pháp luật, an ninh, quan hệ quốc tế và xã hội các nước khu vực Châu Á Thái Bình Dương.
Theo http://kerrycollison.com - PT
Từ khóa: Liệu ASEAN, đã sẵn sàng, cho hội nhập
