Ngành thủy sản khai thách hiệp định CPTPP: Nhiều việc phải làm để tận dụng hiệu quả dư địa thị trường

avata 01 674bc573a3d34

Khu vực CPTPP có mức tăng trưởng tỷ trọng lớn thứ hai trong các khối thị trường của thủy sản Việt Nam năm 2023. Tuy nhiên, tăng trưởng này được cho chưa tương xứng với dư địa, tiềm năng khai thác.

Sau 5 năm thực thi Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (Hiệp định CPTPP), thủy sản là một trong những ngành có nhiều thay đổi tích cực nhờ tận dụng ưu đãi thuế quan trong thương mại với các nước thành viên.

CPTPP là trợ lực quan trọng cho xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), với kim ngạch xuất khẩu thủy sản tăng từ 2,2 tỷ USD lên 2,9 tỷ USD năm 2022 và đạt khoảng 2,4 tỷ USD năm 2023, CPTPP là nhóm thị trường có tỷ trọng tăng trưởng tăng mạnh thứ 2, sau Trung Quốc. Nếu như năm 2018, nhóm thị trường CPTPP chiếm 25% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam, thì tới năm 2023 con số này chiếm gần 27%.

Theo đó, sự gia tăng xuất khẩu vào các nước thành viên CPTPP mạnh mẽ hơn so với các thị trường khác. Điển hình là Canada, Chile, Peru, Singapore, Malaysia, Australia... Thị phần của thủy sản Việt Nam trên các thị trường này tăng cho thấy thế mạnh cạnh tranh đã được hỗ trợ nhờ Hiệp định CPTPP.

Đơn cử, tại Canada, thị phần thủy sản Việt Nam đã tăng từ 7-8% lên 10%, trong đó riêng tôm tăng từ 18% lên 25% và đứng số 1; cá ngừ cũng tăng từ 6% lên 11% và đứng thứ 3. Tại Australia, tôm Việt Nam chiếm thị phần áp đảo 70%, tăng gần gấp đôi so với 32% trước khi ký Hiệp định...

Chia sẻ tại hội thảo về thực thi Hiệp định CPTPP thúc đẩy thương mại, đầu tư với khu vực châu Mỹ do Bộ Công Thương tổ chức, ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng thư ký VASEP cho biết: Ngay từ khi nước ta đàm phán Hiệp định CPTPP thì chúng tôi đã có nhận thức chung, đó là khối thị trường này rất quan trọng đối với ngành hàng thủy sản, do đó trong quá trình Bộ Công Thươn chủ trì các hoạt động đàm phán, chúng tôi đã tích cực tham gia tham vấn và cung cấp thông tin cần thiết.

Hiện nay, khu vực thị trường CPTPP gồm 10 quốc gia Thành viên đang chiếm khoảng 25-27% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Nếu như quy mô của chúng ta đang xuất khẩu thủy sản 10 tỷ USD thì khu vực thị trường này có dung lượng ở thời điểm này khoảng 2,5 - 2,6 tỷ USD.

Với tầm quan trọng nổi bật, 5 năm qua, Hiệp hội VASEP đã phân lập 10 quốc gia CPTPP thành một khu vực thị trường riêng và có sự theo dõi thông tin, diễn biến xu hướng nhằm cung cấp cho tất cả các doanh nghiệp, các bộ, ngành và đặc biệt là 94 cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài. Qua đó kết nối mạng lưới theo dõi để có cảnh báo hoặc đánh giá hỗ trợ cho cộng đồng doanh nghiệp thủy sản của Việt Nam tại khu vực thị trường này.

Ông Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh, việc tận dụng hiệu quả Hiệp định CPTPP tạo ra cơ hội rất lớn tại thị trường này và góp phần trợ lực cho ngành thủy sản. Điều này thể hiện rõ nét ở hai thời điểm.

Thứ nhất, năm 2022 khi chúng ta vừa thoát khỏi đại dịch Covid-19, kim ngạch xuất khẩu của các ngành đều tăng, trong đó có thủy sản tăng hơn 20% so với năm 2021 thì riêng khối thị trường CPTPP tăng 30,6%, mức tăng lớn hơn 6 điểm phần trăm so với lại con số tăng trưởng chung của ngành.

Thứ hai, trong năm 2023 với nhiều khó khăn về thị trường đầu ra, thủy sản có sự sụt giảm đáng kế tương tự với mức sụt giảm của năm 2021 là hơn 20% thì riêng khối CPTPP chỉ sụt giảm 16,4%.

Có thể nói, với trợ lực từ Nhà nước khi nỗ lực đẩy mạnh quan hệ đối tác với 10 thị trường này để mang đến "sân chơi" CPTPP thì những cam kết liên quan đến ưu đãi thuế đã tạo ra trợ lực đáng kể đối với các mặt hàng thủy sản trong bối cảnh thị trường lúc tăng lúc giảm thời gian qua. Trong 8 tháng đầu năm, mặc dù mức tăng trưởng của thủy sản chưa nổi trội nhưng riêng khu vực thị trường CPTPP vẫn ghi nhận tăng gần 4% so với cùng kỳ trước.

Dư địa thị trường và cạnh tranh lớn: Bài toán cho doanh nghiệp thủy sản Việt Nam

Bên cạnh những điểm sáng tích cực, với nhiều cơ hội và dư địa thì thủy sản Việt Nam vẫn đang bị cạnh tranh bởi các nguồn cung khác tại thị trường CPTPP.

Đơn cử, Canada luôn năm trong Top 10 thị trường nhập khẩu lớn của Việt Nam và Canada đang duy trì mỗi năm nhập khẩu khoảng từ 300 - 350 triệu USD hàng thủy sản từ Việt Nam. Tuy nhiên, những số liệu thống kê năm 2023 cho thấy thị phần thủy sản Việt Nam tại Canada giảm từ hơn 7% xuống 5,8%.

"Khi chúng ta có được những dư địa để gia tăng thị phần ở một thị trường thì những nguồn cung cạnh tranh khác cũng có những nỗ lực của họ để gia tăng ở thị trường này, ông Nguyễn Hoài Nam cho biết.

Bởi vậy, bên cạnh việc duy trì chất lượng hàng hóa, ngành thủy sản hiện phải đối mặt với thách thức từ xu hướng đang gia tăng ở nhiều thị trường, trong đó có khu vực thị trường CPTPP là các tiêu chuẩn bên vững. Đó là tiêu chuẩn tự nguyện, tiêu chuẩn của bán hàng, tiêu chuẩn của tư nhân nhưng rõ ràng khi Việt Nam nhiều vào các hiệp định thì các doanh nghiệp phải quan tâm, chủ trọng đến các chứng nhận bền vững để duy trì năng lực cạnh tranh của mình.

Thời gian tới, bối cảnh nhiều biến động và thách thức từ thị trường, từ biến động địa chính trị tại một số khu vực và những bất cập nội tại có thể làm giảm cơ hội cho ngành thủy sản Việt Nam tận dụng hiệu quả hơn những lợi thế của Hiệp định CPTPP.

Đặc biệt, thủy sản Việt Nam tiếp tục bị cạnh tranh gay gắt bởi các đối thủ như Ecuador, Ấn Độ có lợi thế về nguồn cung, giá cả và họ cũng có FTA với một số nước trong khu vực CPTPP.

Các quy định và yêu cầu nghiêm ngặt từ CPTPP cũng đặt ra thách thức cho các doanh nghiệp thủy sản về việc tuân thủ và thích ứng với các yêu cầu này.

Để tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp thủy sản tận dụng tốt cơ hội từ Hiệp định CPTPP, các hoạt động cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ trong quản lý xuất nhập khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp kết nối với các đối tác quốc tế là yếu tố quan trọng. Đặc biệt là hỗ trợ doanh nghiệp xúc tiến thương mại và cập nhật thông tin về các nước thành viên CPTPP hay úng phó phù hợp với các vụ việc bị điều tra, áp dụng phòng vệ thương mại...

Về phía doanh nghiệp, cần chú trọng gia tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu, phù hợp với xu hướng thị trường, ưu tiên các sản phẩm xanh, thân thiện với môi trường, tốt cho sức khỏe người tiêu dùng và hướng tới phát triển bền vững.

Nguồn: Tạp chí Công thương

Từ khóa: ngành thủy sản, hiệp định CPTPP, thị trường