TPP trở thành nguy cơ cho hội nhập kinh tế ASEAN

AEC-TPHCM

Cuối tuần qua, cộng đồng ASEAN đã chính thức ra mắt và đi vào thực hiện từ đầu năm 2016.

Ba trụ cột quan trọng của cộng đồng ASEAN là Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), mà theo Tuyên bố Bali II là nhằm mục đích "tạo ra một khu vực kinh tế ASEAN ổn định, thịnh vượng và cạnh tranh cao, trong đó có dòng chảy tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và tự do hơn cho lưu chuyển của vốn, phát triển kinh tế công bằng và giảm nghèo đói và bất bình đẳng kinh tế-xã hội".

Trong ngắn hạn, AEC được tạo ra để hội nhập kinh tế trong khu vực Đông Nam Á.

Trong một diễn khác, ba tháng trước khi ra mắt AEC, 12 quốc gia châu Á - Thái Bình Dương đã kết thúc đàm phán hiệp định Quan hệ Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Trong 12 nền kinh tế tham gia, có 4 thành viên ASEAN: Brunei, Malaysia, Singapore và Việt Nam.

Việc chỉ có một số thành viên ASEAN tham gia trong TPP có thể tạo ra tác động tiêu cực cho hội nhập kinh tế ASEAN:

1. Thương mại và dòng vốn đầu tư.

2. Gia tăng khoảng cách giữa các quốc gia.

3. Tạo ra các quan điểm tiêu cực giữa các nhà lãnh đạo ASEAN.

Việc ảnh hưởng đầu tiên là tác động tiêu cực xảy ra khi thương mại và đầu tư di chuyển đi từ nước này sang nước khác theo kết quả của hiệp định thương mại TPP.

Trong trường hợp của ASEAN, thương mại và đầu tư có thể được chuyển hướng đi từ các nền kinh tế không phải thành viên TPP để hướng tới các thành viên của TPP. Điều này là do TPP mang lại lợi ích cho các thành viên của nó, chẳng hạn như các rào cản thương mại thấp hơn và chế độ bảo vệ tốt hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Chuyển hướng thương mại và đầu tư do TPP là một vấn đề đáng kể bởi vì Mỹ, Nhật Bản và Australia đều nằm trong top 10 đối tác thương mại hàng đầu của ASEAN.

Ba nước này chiếm đến 511 triệu USD giá trị thương mại, tương đương 20,2% tổng giá trị thương mại của ASEAN năm 2014 –con số này chỉ thấp hơn một ít so với tổng giá trị thương mại trong nội bộ ASEAN, hiện đang ở mức 24%.

Đối với đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Mỹ, Nhật Bản, Australia và Canada nằm trong số 10 quốc gia hàng đầu có dòng vốn FDI vào ASEAN. Cả ba nước chiếm tới 33,3 triệu USD hay 24,5% tổng FDI đầu tư vào ASEAN trong năm 2014 - cao hơn so với mức FDI 17,9% của nội khối ASEAN.

Từ quan điểm của hội nhập khu vực, thương mại và dòng vốn đầu tư thì TPP là một cuộc tấn công trực tiếp chống lại một trong những đặc điểm quan trọng nhất của AEC: một thị trường và cơ sở sản xuất duy nhất.

Tác động tiêu cực tiếp theo là sự chênh lệch về kinh tế giữa các nước ASEAN vốn đã rất lớn. ASEAN gồm các nước thành viên với số dân lớn như Indonesia (252 triệu) và nhỏ như Brunei (413.000), tổng sản phẩm trong nước (GDP) cao như Indonesia (984 tỷ USD) và thấp như Lào chỉ có 12 tỷ USD, GDP bình quân đầu người cao như Singapore (56,000 USD) và thấp như Campuchia chỉ có 1,000 USD, hàng hóa thương mại quốc tế cao như Singapore (776 tỷ USD) và thấp như Lào ( 5 tỷ USD) và dòng vốn FDI cao như Singapore (72 tỷ USD ) và thấp như Brunei (568,000,000 USD).

TPP sẽ có khả năng tiếp tục nới rộng khoảng cách đã tồn tại giữa các nước ASEAN vì các thành viên TPP của ASEAN có thể sẽ cải thiện các chỉ số của mình do lợi thế về chi phí so với của các thành viên ASEAN khác. Ngoài ra, TPP sẽ có khả năng làm gia tăng khoảng cách năng lực quản trị kinh tế giữa các thành viên ASEAN.

Các tiêu chuẩn cao theo yêu cầu của TPP sẽ tạo cho các thành viên ASEAN có động lực để nâng cao năng lực quản lý kinh tế của mình (các quy tắc và các quy định tốt hơn, sản xuất hiệu quả hơn, và v.v.).

Vì lý do đó, các quốc gia này sẽ bổ sung thêm nguồn lực để đạt được tiêu chuẩn cao của TPP, không giống như thành viên ASEAN ngoài TPP, họ không có động lực để làm như vậy.

Một lý do cho sự sáng tạo của AEC là để tránh một số nước ASEAN theo đuổi chương trình nghị sự kinh tế riêng của mình trong khu vực mà làm ảnh hưởng đến các thành viên khác. Như vậy, AEC tìm cách tăng cường thương mại và đầu tư liên kết với các nước ngoài ASEAN thông qua một cách tiếp cận thống nhất chặt chẽ.

Thay vì hành động riêng lẻ, các nước ASEAN đồng ý đàm phán chung với các nước khác dưới sự chỉ đạo thống nhất của khối.

Tuy nhiên, TPP đang phá hoại sự hòa hợp đó bằng cách tách ASEAN thành hai loại: các thành viên TPP và các thành viên không thuộc TPP. Sự chia loại này có thể làm sống lại nỗi sợ hãi cũ là một số thành viên ASEAN sẽ theo đuổi lợi ích kinh tế cá nhân đi ngược với lợi ích kinh tế tập thể trong toàn khối.

Ví dụ, tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới khu vực châu Á-Thái Bình Dương tổ chức tại Jakarta tháng 4 năm 2015, Thủ tướng Campuchia Hun Sen cho biết: "Chúng ta nên xem xét lại một lần nữa ... tại sao TPP lại không bao gồm [tất cả] 10 thành viên ASEAN. Ý định thực sự của việc thiết lập TPP... bao gồm một nửa của ASEAN là thành viên... để một nửa của ASEAN bên ngoài? "

Lời nói của ông là sự hưởng ứng cho một tuyên bố trước đó của Bộ trưởng Tài chính Philippines , Cesar Purisima: "Nếu có một độ trễ giữa việc tham gia của những nước khác trong một hiệp định chất lượng cao như TPP, có thể có sự bất bình, đặc biệt là khi chúng ta tiếp tục hội nhập."

Các mối quan tâm ngày càng tăng của các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ gửi một tín hiệu đáng báo động rằng dự án tích hợp các nền kinh tế Đông Nam Á đang gặp nguy hiểm.

Theo The Jakarta Post - PT

Từ khóa: TPP, trở thành, nguy cơ, hội nhập kinh tế, ASEAN