Vào thời điểm khi những tin tức nóng về thương mại quốc tế được thể hiện bằng các ký tự như TPP (Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương) hay TTIP (Hiệp định đối tác đầu tư xuyên Đại Tây Dương) thì một số sáng kiến ngành khác cũng đang được thúc đẩy bởi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và thường được đánh giá là sai lầm và không mang lại nhiều giá trị. Việc các sáng kiến của WTO chỉ tập tung vào một lĩnh vực đã thu hẹp sức ảnh hưởng cần có của nó. Ví dụ điển hình là sáng kiến đa phương về hàng hóa môi trường mới được WTO công bố gần đây với mục đích là giúp việc trao đổi hàng hóa môi trường trên phạm vi toàn cầu trở nên dễ dàng hơn thông qua việc loại bỏ hàng rào thuế quan.
Giao dịch hàng hóa môi trường là rất đáng kể. Năm 2012, thương mại toàn cầu với hàng hóa môi trường đạt gần 1.000 tỷ USD và kỳ vọng sẽ tăng lên khoảng 3.000 tỷ USD vào năm 2020. Với việc các quốc gia hiện đang áp dụng mức thuế suất lên đến 35% trên nhóm hàng hóa môi trường thì ảnh hưởng của hiệp định này là không hề nhỏ.
Một hiệp định đầy tham vọng
Sáng kiến hàng hóa môi trường của WTO được công bố bên lề Hội nghị thường niên Diễn đàn Kinh tế thế giới được tổ chức tại Davos ngày 24/01/2014, theo đó 14 thành viên WTO cam kết làm việc cùng nhau để chuẩn bị cho tiến trình đàm phán nhằm “đạt được tự do thương mại hàng hóa môi trường trên toàn cầu”. Các thành viên này bao gồm: Australia, Canada, Trung Quốc, Costa Rica, EU, Hồng Kông (Trung Quốc), Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand, Na Uy, Singapore, Thụy Sĩ, Đài Bắc (Trung Quốc) và Mỹ. Tại thời điểm bắt đầu việc thiếu một định nghĩa về hàng hóa hóa môi trường sẽ được các nước dựa trên danh mục 54 loại hoàng hóa môi trường đã được các nhà lãnh đạo Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương (APEC) thống nhất vào tháng 9 năm 2012.
Sau tuyên bố tiến hành đàm phán Hiệp định hàng hóa môi trường (EGA), các bên tham gia tiến hành tham vấn rộng rãi về mục tiêu và các ưu tiên trong các cuộc đàm phán và ngày 8/7/2014, 14 thành viên đã thông báo bắt đầu tiến trình đàm phán (nhưng không phải tất cả thành viên WTO đều đồng ý tham gia vào hiệp định).
Trong khi các nhà lãnh đạo APEC cam kết giảm mức thuế áp dụng đối với danh mục hàng hóa xanh về mức 5% hoặc ít hơn thì hiệp định EGA lại có tham vọng lớn hơn. Mục đích của nó không chỉ là loại bỏ thuế quan đối với tất cả hàng hóa “xanh” mà còn là mở rộng đáng kể phạm vi áp dụng ra ngoài danh mục 54 sản phẩm cơ sở, đồng thời tính toán đến sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ trong lĩnh vực môi trường. Ví dụ, các sản phẩm như tua-bin gió, pin năng lượng mặt trời, công nghệ xử lý nước thải… là một trong số các sản phẩm công nghệ được xem xét.
Phạm vi hàng hóa môi trường
Việc không có một định nghĩa đầy đủ thế nào là “hàng hóa môi trường” khiến các nước tham gia đàm phán đề cử các sản phẩm có thể xem là hàng hóa môi trường mà họ có lợi thế. Danh mục tổng hợp sẽ được điều chỉnh sau đó và phải có sự thống nhất của tất cả các thành viên. Các sản phẩm được đề cử phải đáp ứng 3 tiêu chí sau: (i) có ý nghĩa thương mại; (ii) có thể thực thi được bởi cơ quan hải quan cửa khẩu; (iii) an toàn với môi trường.
Mỗi vòng đàm phán sẽ tập trung vào một thách thức môi trường cụ thể. Vòng đàm phán gần đây nhất vào trung tuần tháng 9 tập trung vào các sản phẩm, công nghệ xử lý ô nhiễm không khí và chất thải rắn nguy hại. Vòng đàm phán tiếp theo dự kiến diễn ra vào đầu tháng 12 tới sẽ tập trung thảo luận về quản lý nước thải, xử lý nước, công nghệ làm sạch đất-nước cũng như giảm tiếng ồn và độ rung. Các thách thức môi trường khác như năng lượng sạch và tái tạo, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giám sát môi trường, phân tích và đánh giá môi trường sẽ lần lượt được thảo luận trong các vòng đàm phán tiếp theo.
Chỉ trích về “hạn chế” sự tham gia
Ngay trước khi các cuộc đàm phán EGA bắt đầu, một số thành viên đặc biệt là các nước không tham gia đàm phán đã chỉ trích sáng kiến của WTO về việc số lượng thành viên tham gia hiệp định. Có thể số lượng thành viên tham gia ở giai đoạn này là không nhiều, nhưng các nước này chiếm 86% thương mại toàn cầu đối với hàng hóa môi trường và WTO vẫn để một cơ chế mở cho bất kỳ thành viên nào khác muốn tham gia.
Tuy nhiên, quan trọng hơn, những lợi ích từ hiệp định EGA (cụ thể là loại bỏ thuế quan) sẽ được mở rộng và áp dụng cho tất cả các thành viên WTO dù nước đó có tham gia đàm phán hay không trên cơ sở nguyên tắc tối huệ quốc (MFN). Lý do, nguyên tắc MFN là một trong những trụ cột cơ bản của WTO và do đó các thành viên không tham gia đàm phán vẫn có thể hưởng lợi mà không cần thực hiện bất kỳ nhượng bộ nào trong các cuộc đàm phán.
Tác động của hiệp định sẽ không chỉ đối với hàng hóa môi trường
Mặc dù EGA trước tiên sẽ tập trung vào loại bỏ thuế quan nhưng các bên tham gia định hướng nó sẽ được mở rộng trong tương lai theo đó danh mục sản phẩm có thể được kéo dài. Hơn nữa, ở giai đoạn tiếp sau, EAG có thể giải quyết các vấn đề khác như dịch vụ môi trường - hiện chiếm tỷ trọng 65% trong ngành công nghiệp này. Do đó, cơ hội trong tương lai là vô hạn.
Nếu EGA thành công, rõ ràng nó sẽ thúc đẩy cho thương mại toàn cầu đối với hàng hóa môi trường và các ngành công nghiệp “xanh” cũng như tạo thêm nhiều việc làm mới. Tuy nhiên, nó cũng mang lại những tác động tích cực mà ít được nhìn thấy, cụ thể:
Thứ nhất, EGA sẽ góp phần giải quyết vấn đề môi trường trên toàn cầu khi phổ biến được các sản phẩm và công nghệ mới nhằm giảm nhẹ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu toàn cầu và sự phụ thuộc quá mức vào các nguồn năng lượng truyền thống. Việc loại bỏ mức thuế cao 35% như hiện nay giúp khả năng tiếp cận các loại công nghệ mới được dễ dàng hơn, đặc biệt là tại các nước đang phát triển.
Thứ hai, kết thúc được đàm phán EGA sẽ là một thành công lớn cho WTO - chứng minh vai trò của WTO là hết sức quan trọng trong giải quyết các vấn đề toàn cầu trong thế kỷ 21, cụ thể là vấn đề môi trường.
Quan trọng nhất, sự thành công của EGA sẽ góp phần xây dựng lòng tin giữa các thành viên WTO về tương lai của tự do thương mại toàn cầu. Điều này là hết sức quan trọng vì thế giới không cho phép một nước nào đó nắm quyền chủ động trong các cuộc chơi, điều đang diễn ra ở rất nhiều hiệp định đa phương đang đàm phán hiện nay.
Theo http://www.businessgreen.com - PC
Từ khóa: Hiệp định, hàng hóa, môi trường, EGA, WTO, xanh, tốt
