Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vào ngày 15 tháng 11 năm 2020, Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) cuối cùng đã được ký kết sau 8 năm đàm phán. Đây là một trong những thỏa thuận thương mại lớn nhất trong lịch sử, bao trùm một phần ba nền kinh tế và dân số toàn cầu. Ban đầu được đàm phán giữa 16 quốc gia – gồm 10 nước ASEAN cùng với Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand, Hàn Quốc – hiệp định cuối cùng đã được ký kết mà không có Ấn Độ, sau khi nước này quyết định rút lui vào năm 2019.

Indonesia đã đóng một vai trò quan trọng trong tiến trình đàm phán. Với tư cách là nền kinh tế lớn thứ bảy trên thế giới - và lớn nhất trong ASEAN - Indonesia sẽ được hưởng lợi khi thỏa thuận thương mại này được ký kết. Đầu tiên, RCEP sẽ giúp Indonesia mở rộng thị trường và hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Thứ hai, RCEP đến đúng thời điểm Luật Omnibus của Indonesia được thông qua, do đó, RCEP sẽ bổ trợ thêm cho quá trình cải cách ở Indonesia. Tầm quan trọng của RCEP càng được nhân lên trong bối cảnh chủ nghĩa đa phương diễn tiến mờ nhạt và thương mại toàn cầu bị gián đoạn do đại dịch COVID-19.

RCEP được ví như một thỏa thuận lớn bao trùm nhiều thỏa thuận song phương nhỏ giữa ASEAN và các nước đối tác. Quy mô của RCEP sẽ giúp giảm thiểu hiệu ứng ‘bát mì spaghetti’ giữa các nước thành viên thông qua một bộ quy tắc xuất xứ chung nhằm giảm thiểu sự phức tạp trong giao dịch thương mại. Các nước thành viên RCEP còn có thể tận dụng cả những FTA hiện có của các nước thành viên RCEP với các nước bên ngoài.

Từ đó, Indonesia có thể tăng cường tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, mặc dù mức độ tham gia của nước này hiện thấp hơn nhiều thành viên RCEP khác. Một nghiên cứu cho thấy, Indonesia thậm chí có thể được hưởng lợi từ các thỏa thuận thương mại mà các thành viên RCEP tham gia. Nghiên cứu ước tính rằng hiệu ứng lan tỏa có thể làm tăng kim ngạch thương mại của Indonesia thêm hơn 7% thông qua việc tăng cường tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu và khu vực. Trong số 11 đối tác thương mại hàng đầu của Indonesia, chỉ có Hoa Kỳ và Ấn Độ không phải là thành viên RCEP.

RCEP sẽ cải thiện hơn nữa quan hệ thương mại giữa Indonesia và các nước còn lại trong ASEAN – các đối tác thương mại quan trọng của Indonesia. 25% tổng kim ngạch xuất khẩu của Indonesia là xuất sang ASEAN và 23% tổng kim ngạch nhập khẩu của Indonesia là đến từ ASEAN trong năm 2019, phần lớn là kết quả của việc loại bỏ những phức tạp liên quan đến quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại hiện có liên quan đến các nước ASEAN. Giảm các rào cản thương mại trong khu vực là một bước cần thiết để duy trì thương mại và duy trì cạnh tranh và hiệu quả. Và khi dòng chảy thương mại gia tăng, nó sẽ thúc đẩy dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Điều này phù hợp với mong muốn của Tổng thống Joko Widodo về việc tăng cường thu hút FDI vào Indonesia.

Lộ trình giảm thuế là điểm nổi bật trong RCEP. Nghiên cứu cho thấy, khi các thành viên RCEP cắt giảm 1% thuế quan sẽ làm kim ngạch thương mại của Indonesia tăng trung bình hơn 2%, trong điều kiện các yếu tố khác không đổi.

Nhưng RCEP không nên chỉ tập trung vào xóa bỏ thuế quan. Gần đây, sự kém hiệu quả trong thương mại chủ yếu là do các hàng rào phi thuế quan và các cản trở sau biên giới, chẳng hạn như thể chế yếu kém, các biện pháp can thiệp của chính phủ, và cơ sở hạ tầng nghèo nàn. Vì vậy, song song với việc hợp lực phê chuẩn RCEP, các nước thành viên nên ưu tiên phát triển hạ tầng chung cho khu vực để duy trì thương mại, đồng thời, từng nước nên tiến hành cải cách tại quốc gia mình, bao gồm việc loại bỏ những trở ngại đối với hoạt động kinh doanh - điều mà Indonesia đã và đang cố gắng thực hiện.

Có những lời chỉ trích cho rằng thỏa thuận này không đủ tiến bộ. Thay vì tạo ra cơ hội thương mại mới, RCEP được coi là chỉ chính thức hóa thương mại hiện có trong khu vực. RCEP cũng được so sánh với Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và được coi là ít toàn diện hơn và tập trung nhiều hơn vào việc cắt giảm thuế quan và tăng cường tiếp cận thị trường. Nhưng điều đó cũng có nghĩa là RCEP yêu cầu ít nhượng bộ hơn về chính trị và kinh tế - điều mà có thể cản trở thương mại và đầu tư.

Một mối quan tâm khác là sự thống trị của Trung Quốc trong RCEP - đặc biệt là sau khi Ấn Độ rút lui. Nhưng RCEP không phải là một sáng kiến ​​do Trung Quốc lãnh đạo. ASEAN mới chính là người đã khởi xướng và dẫn dắt tiến trình đàm phán.

Việc Trung Quốc sẽ đóng một vai trò lớn không có gì đáng ngạc nhiên. Trung Quốc đã và đang là đối tác thương mại và nhà đầu tư lớn nhất của ASEAN trong nhiều thập kỷ qua. Trong hai quý đầu năm 2020, tổng kim ngạch thương mại với Trung Quốc đạt 220,54 tỷ USD, chiếm 18% tổng kim ngạch thương mại của ASEAN. Chuỗi cung ứng của ASEAN cũng phụ thuộc nhiều vào khu vực sản xuất của Trung Quốc. Hơn nữa, thương mại của Indonesia với các quốc gia khác như Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu cũng đang tăng lên.

Bước đi tiếp theo dành cho Indonesia là trình quốc hội phê chuẩn RCEP. Tâm lý chống thương mại ngày càng tăng ở Indonesia có thể làm phức tạp quá trình này. Nhưng quốc hội hiện nay của Indonesia cũng chính là tập thể đã phê chuẩn Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Indonesia-Australia vào tháng Hai năm nay, vì vậy nhiều khả năng nước này cũng sẽ phê chuẩn RCEP.

Khi RCEP có hiệu lực, Indonesia nên tiếp tục sự ủng hỗ dành cho cải cách thương mại đa phương. Cùng với các thành viên khác, Indonesia cần đảm bảo rằng RCEP đóng vai trò như một phương tiện để giữ cho hệ thống thương mại toàn cầu luôn mở. Còn ở trong nước, chính phủ Indonesia cũng nên sử dụng RCEP làm động lực để chống lại các lời kêu gọi đi theo chủ nghĩa bảo hộ.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: RCEP, cắt giảm thuế quan, tăng cường tiếp cận thị trường, cản trở thương mại, chủ nghĩa bảo hộ