Chính quyền Tổng thống Obama đang đàm phán một số hiệp định vô cùng quan trọng về thương mại và địa chính trị. Xa nhất là Hiệp định quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) với mục đích là loại bỏ rào cản thương mại giữa 12 nền kinh tế châu Á-Thái Bình Dương. Một hiệp định khác đang đàm phán là hiệp định thương mại tự do giữa Mỹ và Liên minh châu Âu (TTIP). Ngoài ra, nước Mỹ cũng có một loạt các đàm phán đa phương khác, bao gồm một thỏa thuận về loại bỏ thuế quan đối với hàng hóa môi trường, một thỏa thuận trong lĩnh vực công nghệ thông tin và một cam kết khác đối với thương mại dịch vụ. Tổng hợp lại, các cuộc đàm phán này sẽ mở ra thị trường với gần 1 tỷ người tiêu dùng, chiếm 2/3 GDP, 65% thương mại toàn cầu và hơn 70% khối lượng thương mại dịch vụ. Tuy nhiên, tầm quan trọng của các cuộc đàm phán này không thể bị phóng đại.
Thật không may, sự thành công của các cuộc đàm phán là không chắc chắn. Điều khoản thương mại Hiến pháp Mỹ quy định Quốc hội có trách nhiệm cuối cùng trong việc quyết định chính sách thương mại trong và ngoài nước. Trong những thập kỷ gần đây Quốc hội Mỹ thường ủy quyền cho Cơ quan xúc tiến thương mại (TPA) độc lập đàm phán các hiệp định thương mại với các điều kiện cụ thể được đặt ra bởi Quốc hội và Quốc hội sẽ là cơ quan cuối cùng chấp thuận hoặc phản đối. Tuy nhiên, cơ chế ủy quyền này đã hết hạn vào tháng 7/2007 và Quốc hội Mỹ đã không thể thực hiện được việc gia hạn. Quốc hội Mỹ cần phê duyệt TPA càng sớm càng tốt nếu không vai trò đầu tàu thương mại thế giới của Mỹ sẽ bị lung lay.
Với TPA chính phủ các nước được đảm bảo rằng bất kỳ thỏa thuận nào đã thống nhất với các nhà đàm phán Mỹ sẽ được Quốc hội xem xét kịp thời mà không có khả năng bị sửa đổi hay buộc đàm phán lại. Vào thập niên 1960, chính quyền Tổng thống Kennedy đàm phán một hiệp định đa phương lớn mà không có sự đảm bảo từ cơ chế TPA, sau đó Quốc hội Mỹ đã bác bỏ một số điều khoản quan trọng trong hiệp định này. Và cũng kể từ đó, các đối tác thương mại của Mỹ thường từ chối nhượng bộ nếu Tổng thống không có được TPA.
Hiệp định TPP là bước đi hiện thực hóa chiến lược "tái cân bằng" của Tổng thống Obama và là yếu tố quan trọng trong cam kết địa chính trị hướng về châu Á của Mỹ trong thế kỷ 21. Tăng cường xâm nhập vào các thị trường Mỹ Latin và châu Á sẽ mang lại tương lai tăng trưởng và sự thịnh vượng cho nước Mỹ. Trong hơn 1 thập kỷ qua, Mỹ đã đánh mất thị phần quan trọng tại châu Á vào tay các đối thủ khác và TPP được kỳ vọng sẽ đảo ngược tình thế này. Nếu Mỹ muốn duy trì vị thế của mình trên bản đồ thương mại toàn cầu, kết thúc TPP đúng thời điểm là việc làm cần thiết. Thỏa thuận này có thể mang lại cơ hội thực sự để đưa ra những tiêu chuẩn cao hơn cũng như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và đầu tư trên thị trường toàn cầu. Hơn nữa, một hiệp định TPP hoàn thiện sẽ giảm thiểu sự méo mó trên thị trường gây ra bởi yếu tố doanh nghiệp nhà nước và thao túng tiền tệ.
Các đối tác đàm phán TPP với Mỹ hầu hết đều phải đối mặt với tình trạng phản đối mạnh mẽ trong nước khi buộc phải mở cửa thị trường và nâng cao tiêu chuẩn thương mại quốc tế. Tuy nhiên, cam kết mở cửa thị trường sâu rộng và việc các đối tác khác đều đồng ý theo các nguyên tắc tương đồng buộc chính phủ các nước phải đưa ra quyết định dù là khó khăn. Ví dụ, chính quyền Thủ tướng Shinzo Abe - Nhật Bản buộc phải đấu tranh với khu vực nông nghiệp vốn có ảnh hưởng lớn tại nước này trong vấn đề cắt giảm thuế quan đối thịt bò, thịt heo, gạo và sữa. Việt Nam cũng rơi vào tình huống tương tự khi đồng ý với các tiêu chuẩn lao động cao hơn và tăng cường bảo vệ sở hữu trí tuệ. Thâm nhập thị trường các nước đối tác TPP là yếu tố quan trọng để các quốc gia này mở cửa thị trường của mình.
Chìa khóa để TPP kết thúc thành công chính là Mỹ. Nếu không có TPA, các nước đối tác TPP sẽ không sẵn sàng đưa ra quyết định khó khăn của mình. Không một lãnh đạo quốc tế nào muốn tương lai chính trị của mình bị ảnh hưởng khi đưa ra một quyết định có thể khuấy lên sự phản đối không nhỏ trong nước và rồi sau đó đối diện với nguy cơ đáng kể là Quốc hội Mỹ có khả năng từ chối cả gói đàm phán.
Một số hy vọng Quốc hội Mỹ sẽ thông qua TPA sau đợt bầu cử giữa nhiệm kỳ, tuy nhiên hầu hết các phiên họp Quốc hội sau đó đều chỉ tập trung vào các nội dung được đề xuất trước đó hoặc bàn về việc phân bổ ngân sách. Hy vọng ít nhất Quốc hội sẽ thông qua TPA chậm nhất vào đầu năm 2015. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi sự hợp tác từ cả 2 đảng chứ không phải là sự đối đầu. Với việc Đảng Cộng hòa nhận được nhiều sự ủng hộ thương mại trong những năm gần đây có vẻ như TPA sẽ được thông qua. Tuy nhiên, các thành viên đối lập trong nội bộ đảng (Tea Party) nhìn chung sẽ phản đối TPA và do đó việc thông qua TPA buộc phải cần thêm những lá phiếu đến từ Đảng Dân chủ cũng như vai trò mãnh mẽ từ Tổng thống Obama.
Giải pháp tốt nhất nhất sẽ là một dự luật TPA do lưỡng đảng đề xuất, điều này sẽ gửi đi một tín hiệu mạnh mẽ đến trong nước và quốc tế về cam kết của Mỹ đối với thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, nếu Quốc hội mới không thông qua TPA một cách kịp thời, các chương trình nghị sự thương mại sẽ bị trì hoãn trong một năm hoặc nhiều hơn. Trong khi đó, các thế lực tham vọng khác chắc chắn sẽ đưa ra các đề xuất hết sức cạnh tranh tại khu vực châu Á Thái Bình Dương và khi đó Mỹ có thể sẽ bỏ lỡ cơ hội lịch sử để củng cố vị trí độc tôn của mình trong thương mại toàn cầu.
Tác giả:
- Emre Karaca là trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm Quốc tế Woodrow Wilson. Ông học luật, triết học, lịch sử và quan hệ quốc tế ở Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Anh và Mỹ.
- Bill Krist là chuyên gia chính sách cao cấp tại Trung tâm Quốc tế Woodrow Wilson. Ông là trợ lý Đại diện Thương mại Mỹ, trợ lý pháp lý cho một dân biểu và một thượng nghị sĩ. Ông cũng là người ủng hộ cho ngành công nghiệp công nghệ cao. Cuốn sách "Toàn cầu hóa và Hiệp định Thương mại của Mỹ" của ông đề cập chi tiết đến các hiệp định TPA, TPP và TTIP.
Theo: http://americastradepolicy.com/ - PC
Từ khóa: chính sách, thương mại, Mỹ, OBA, TPA, TPP, Hiệp định, đàm phán
