Vào ngày 3/7 tại Ottawa (Canada), vòng đàm phán lần thứ 20 của Hiệp định xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã diễn ra và đạt được một số tiến bộ, tuy vậy vẫn còn tồn tại nhiều khác biệt liên quan đến các vấn đề như sở hữu trí tuệ hay môi trường, trong đó vướng mắc nhiều nhất vẫn là việc cải cách các doanh nghiệp nhà nước. Nhật Bản, Mỹ và các nước tiên tiến khác đã kêu gọi các quốc gia mới nổi bãi bỏ ưu đãi, trợ cấp cho các công ty nhà nước. Tuy nhiên, các nước như Việt Nam và Malaysia không sẵn sàng cho vấn đề này vì công ty nhà nước đang và vẫn là nòng cốt của nền kinh tế các nước này. Bên cạnh vấn đề cải cách doanh nghiệp nhà nước, Việt Nam cùng Malaysia cũng phản đối chương trình kiểm tra cá da trơn của Mỹ, và mâu thuẫn này rất có thể sẽ gây trở ngại cho tiến trình đàm phán TPP sắp tới.
Tại Việt Nam, sau khi vòng đàm phán Ottawa vẫn chưa đạt được hiệu quả cao như mong muốn, các chuyên gia nước này đã cảnh báo TPP sẽ chẳng mang lại lợi ích gì cho Việt Nam nếu không có cải cách thực sự để tăng nội lực. Theo các chuyên gia, TPP rất khác với BTA (hiệp định thương mại song phương) và WTO. Đó có thể là thỏa thuận mà Việt Nam ăn mừng ký kết nhưng không bao giờ sử dụng; nó đem lại cơ hội lớn nhưng sẽ có hiệu lực độc lập song hành với các hiệp định khác, kể cả WTO chứ không liên quan đến nhau. Hiện ở Việt Nam, nguồn lực tài nguyên, vốn chưa được sử dụng hiệu quả (đặc biệt vốn cho khu vực tư nhân), hệ thống giáo dục, kinh doanh không đủ tạo ra việc làm. Việt Nam về nội lực kinh tế so với các nước khác tham gia TPP là yếu hơn, do đó để có được nhiều ích lợi nhất từ TPP thì vẫn còn rất nhiều việc cần phải làm như cải cách hệ thống giáo dục, cải thiện chuỗi cung ứng, cải thiện các chuẩn mực về hành chính, kế toán v.v…
Liên quan đến các nước khác cùng tham gia đàm phán TPP, Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo và Tổng thống Mexico Enrique Pena Nieto đã có buổi hội đàm tại Mexico vào giữa tháng 7 nhằm thảo luận việc hợp tác song phương trong lĩnh vực phát triển dầu và khí đá phiến tại Mexico. Ông Abe bày tỏ hy vọng rằng hai quốc gia sẽ hợp tác để sớm ký kết hiệp định TPP và đồng thời Nhật cũng có kế hoạch sẽ nới lỏng hạn chế nhập khẩu thịt lợn Mexico. Các hạn chế này trước đây được Nhật đưa ra sau đợt bùng phát dịch tả lợn ở Mexico hồi tháng 10/2000. Hiện Nhật Bản chỉ nhập khẩu thịt lợn từ một số bang của Mexico có chương trình chống tả lợn, song Nhật Bản sẽ sớm cho phép nhập khẩu thịt lợn từ tất cả các bang của Mexico. Các nhà quan sát nhận xét rằng động thái này của Nhật Bản mang ẩn ý muốn Mỹ phải nhượng bộ trước vấn đề thuế quan khi mà nước này đang tạo điều kiện cho các nhà xuất khẩu của Mexico tiếp cận nhiều hơn thị trường thị lợn của mình.
Về phần Mexico, mới đây, Bộ trưởng Kinh tế nước này, ông Ildefonso Guajardo, cũng đưa ra yêu cầu Nhật Bản và Mỹ phải kết thúc đàm phán thuế quan song phương vào tháng 9 để TPP được nhanh chóng ký kết. Mexico đã có hiệp định thương mại tự do với Nhật Bản, Mỹ và nhiều quốc gia Nam Mỹ nên về căn bản, Mexico không cần phải vội vàng thúc đẩy việc ký kết TPP. Thế nhưng, theo ông Guajardo, nếu đồng thuận rộng rãi không thể đạt được trước cuộc họp APEC, Mexico và các đối tác thị trường mới nổi khác có thể mất nhiệt huyết và các cuộc đàm phán có thể trở nên vô định.
Phía New Zealand cũng đã nhất trí với Nhật Bản sẽ nỗ lực hướng tới hoàn tất việc ký kết TPP song phương trong một ngày gần nhất sau chuyến thăm của thủ tướng Nhật. Thủ tướng New Zealand John Key khẳng định để hoàn tất TPP, còn có rất nhiều việc phải làm đối với cả hai nước cũng như tất cả các bên tham gia đàm phán TPP, song cả Tokyo và Wellington sẽ nỗ lực tối đa để đạt được thỏa thuận đa quốc gia toàn diện này. Tuy vậy theo ông, "khó có khả năng" đạt được một thỏa thuận trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ nhưng cũng có "cánh cửa cơ hội" sau tháng 11 tới. Ngoài ra, theo một nguồn tin từ quan chức Nhật Bản, bên cạnh vấn đề ký kết TPP, lãnh đạo hai nước cũng nhất trí thúc đẩy hòa nhập kinh tế khu vực dựa trên các sáng kiến như Hiệp định đối tác toàn diện khu vực (RCEP).
Đài Loan gần đây cũng tỏ rõ quyết tâm tham gia vào TPP. Chủ tịch Đài Loan Mã Anh Cửu đã lên tiếng yêu cầu Trung Quốc đừng phá rối việc Đài Loan gia nhập vào TPP, đồng thời kêu gọi các nước tham gia TPP, điển hình là Canada, ủng hộ Đài Loan tham gia đàm phán Hiệp định này. Nhưng trước mắt, nếu Đài Loan muốn tham gia vào TPP thì vẫn còn nhiều vấn đề phải giải quyết, trong đó cải cách doanh nghiệp nhà nước và giảm bớt các rào cản thương mại là các vấn đề hết sức quan trọng và khó khăn cho Đài Loan.
Các nước Brunei, Chile, Singapore, Úc và Peru tháng qua vẫn tiếp tục không có động thái gì đáng kể. Nhìn chung kết thúc tháng 7 tiến trình đàm phán TPP cũng chưa đạt được những bước tiến dài do vẫn còn rất nhiều mâu thuẫn giữa các nước thành viên và thêm nhiều vấn đề mới phát sinh. Nhiều chuyên gia đã bày tỏ hoài nghi về triển vọng các nước tiến tới ký kết nhằm đưa TPP trở thành một hiệp định toàn diện của thế kỷ 21. Nguyên nhân giải thích cho sự chậm trễ trong việc hoàn thành TPP là thành phần tham gia đàm phán quá đa dạng và các nước tham gia đàm phán TPP đưa ra một chương trình nghị sự quá lớn, khiến việc tìm được tiếng nói chung là hết sức khó khăn. Trước thực tế này, các chuyên gia đã bày tỏ lo ngại tinh thần ban đầu của TPP đang suy yếu và có nguy cơ trở thành một loạt các thỏa thuận song phương, với thỏa thuận Mỹ-Nhật là cốt lõi. Tuy vậy, các quốc gia thành viên vẫn không giảm sút sự kỳ vọng vào các lợi ích sẽ có được một khi TPP được ký kết, và vẫn hy vọng có thể sớm ký TPP vào cuối năm nay.
Thanh Vy tổng hợp
Từ khóa: TPP, nổi bật, Hiệp định, đàm phán
