Hội nghị Bộ trưởng Thương mại 12 nước tham gia đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) tại Singapore một lần nữa thất bại trong việc đạt được thỏa thuận ở các vấn đề trọng tâm như y tế cộng đồng, môi trường, công đoàn,... Mặc dù vậy, khi tháng 5 kết thúc, đàm phán TPP cũng đã đạt được một số tiến triển nhất định.
Bước tiến triển nổi bật và quan trọng nhất trong tiến trình đàm phán tháng này là sự kiện Nhật quyết định sẽ giảm bớt thuế quan cho mặt hàng thịt lợn và thịt bò nhập khẩu, cụ thể là thịt lợn sẽ giảm từ 482 yên/kg xuống còn khoảng 50 yên/kg, thịt bò sẽ giảm từ 38,5% xuống còn 9% trong thời gian 10 năm. Quyết định này của chính phủ Nhật Bản được xem là một sự nhượng bộ nhằm giải quyết các bất đồng trong đàm phán với Mỹ - vấn đề chính khiến TPP bị trì trệ trong nhiều tháng qua. Theo dự đoán của chính phủ Nhật Bản, cắt giảm thuế nhập khẩu thịt lợn có thể giúp nền kinh tế Nhật Bản tăng trưởng khoảng 0,7%. Với mức thuế giảm mạnh, trong tương lai sẽ có nhiều thịt heo ngoại nhập trên thị trường Nhật Bản, ước tính sẽ chiếm khoảng 50% thị trường. Hiện Nhật đang có kế hoạch sử dụng nguồn thu từ thuế nhập khẩu thịt lợn để trợ cấp cho chính thị trường thịt lợn, đồng thời Nhật cũng yêu cầu được đặt ra một cơ chế tự vệ đối với mặt hàng thịt lợn, trong đó cho phép Nhật sẽ tăng thuế trở lại mức ban đầu nếu thịt lợn nhập khẩu giá rẻ tràn ngập thị trường trong nước.
Một bước tiến quan trọng thứ hai trong tháng qua là sự kiện các nước tham gia đàm phán TPP đã bước đầu đạt được thỏa thuận về vấn đề bản quyền. Theo nguồn tin tử một số chuyên gia đàm phán, Nhật Bản, Mexico, Mỹ và chín quốc gia khác dường như đã thống nhất được thời gian bảo vệ tác quyền âm nhạc và ấn bản, chẳng hạn như tác quyền tiểu thuyết là 70 năm. Liên quan đến thời gian bảo hộ cho phát minh, sáng chế trong lĩnh vực y tế, theo đó công ty phát triển một loại thuốc mới được phép độc quyền trong khoảng 10 năm đối với các nước phát triển và tối đa 5 năm đối với các kinh tế mới nổi. Các nước như Malaysia, Việt Nam và các quốc gia mới nổi khác ngay từ ban đầu đã phản đối yêu cầu thời hạn bảo hộ kéo dài tới 70 năm do lo ngại phải thanh toán phí bản quyền nhiều hơn. Tuy nhiên, Mỹ đã có sự nới lỏng với các nước này về vấn đề bản quyền thuốc mới, đồng thời hai quốc gia lớn nhất trong các cuộc đàm phán, Mỹ và Nhật, đã có sự đồng thuận trong vấn đề này, khiến các quốc gia phản đối đành phải bước đầu nhượng bộ.
Vừa qua, Malaysia cũng đã bày tỏ mong muốn kết thúc đàm phán TPP vào cuối năm nay, với những điều kiện có thể chấp nhận được đối với Malaysia. Thủ tướng Malaysia, Ông Najib Razak, cho biết Malaysia sẽ nỗ lực cho việc đạt mục tiêu trên sau khi mục tiêu kết thúc đàm phán TPP vào cuối năm ngoái đã bị bỏ lỡ. Tuy nhiên, nếu thời hạn cuối năm nay không thể thực hiện được, Malaysia sẽ tiếp tục các cuộc đàm phán bởi vì các nội dung của hiệp định TPP mới là điều quan trọng nhất.
Trong khi đó, New Zealand lại tỏ ra thất vọng với tình hình tiến triển của TPP. Nước này mong muốn có thể bỏ hoàn toàn thuế quan với sữa và các sản phẩm từ sữa nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu cho mặt hàng chủ lực của mình, nhưng trong tháng vừa qua đã không có tiến triển gì về đề nghị giảm thuế quan với các mặt hàng trên. Hiện hầu như chắc chắn New Zealand sẽ không có cơ hội rộng mở nào cho việc thâm nhập thị trường sữa Nhật Bản, Mỹ hoặc Canada như nước này mong muốn. Nhất là Nhật Bản đã tỏ ra hoàn toàn không nhượng bộ về ngành sữa. Do vậy, TPP trong mắt New Zealand đã phần nào giảm sút mức hấp dẫn.
Tại Việt Nam, hiện có nhiều ý kiến lo lắng về vấn đề các nhà đầu tư dệt may Trung Quốc sẽ trở thành người hưởng lợi từ TPP chứ không phải các doanh nghiệp Việt Nam. Một loạt dự án xây dựng khu công nghiệp dệt may được cấp phép, đang làm thủ tục xin phép địa phương, trong đó có tới 90% là nhà đầu tư đến từ Trung Quốc. Do khi gia nhập TPP thì ngành dệt may là được hưởng lợi nhiều nhất cho nên các nhà đầu tư Trung Quốc đã đón trước điều này. Việt Nam hiện đang tìm cách giải quyết vấn đề này một cách hợp lý nhất.
Các nước Úc, Brunei, Chile, Singapore, Peru và Canada tháng qua vẫn chưa có động thái gì đáng kể. Nhìn chung, sau khi kết thúc tháng 5, TPP tuy vẫn còn nhiều ý kiến bất đồng nhưng đã tạm thời giải quyết được một phần mâu thuẫn trong đàm phán, giúp TPP tạm thoát khỏi tình trạng bế tắc. Điểm chung ở tất cả các nước là đều mong muốn TPP sớm được ký kết.
Thanh Vy tổng hợp
Từ khóa: nổi bật, TPP, Hiệp định, đàm phán, Nhật, Mỹ
