Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã vượt qua được rào cản khó khăn nhất ở Quốc hội Mỹ vào tháng trước, sau khi cả Hạ viện và Thượng viện đều bỏ phiếu thuận để phê chuẩn dự luật xúc tiến thương mại (TPA) hay còn gọi là "fast track" để chính quyền Tổng thống Barack Obama có đủ điều kiện đàm phán TPP và thực hiện các đám phán thương mại khác với các đối tác.
Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - không chỉ là một sự sắp xếp kinh tế thúc đẩy lợi ích của các công ty và tạo việc làm cho người dân trên cả hai bờ Thái Bình Dương mà còn là một công cụ địa chính trị để làm suy giảm ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực và cuối cùng buộc Trung Quốc phải đồng ý với các luật lệ kinh tế của Mỹ. Luật sư Jane Kelsey của New Zealand cho biết, đó là những điều cơ bản Tổng thống Obama đã nói trong cuộc tranh luận bầu cử tổng thống trước ứng cử viên đối thủ Romney trong năm 2012 - "Chúng tôi đang tổ chức các mối quan hệ thương mại với các nước khác ngoài Trung Quốc để Trung Quốc bắt đầu cảm thấy áp lực nhiều hơn về đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế cơ bản. Đó là khả năng lãnh đạo chúng tôi đã thể hiện trong khu vực và chúng tôi sẽ tiếp tục thể hiện. TPP có các quy tắc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ nghiêm ngặt, chống lại cạnh tranh không công bằng…nhằm tạo ra một mô hình kinh tế chuẩn mực trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Được gọi là "thỏa thuận thương mại của thế kỷ 21", TPP sẽ giúp hội nhập 12 quốc gia, bao gồm cả Mỹ và Nhật Bản, để trở thành một khối chiếm đến 40% thương mại toàn cầu bằng một thỏa thuận thương mại tự do tiến bộ và sâu rộng.
Cho đến nay,các nhóm môi trường, công đoàn lao động, và các nhà hoạt động chống tự do thương mại vẫn một mực phản đối dự luật "fast track". Ngược lại, các nhà phân tích chính sách đối ngoại ở Washington nhìn chung đều ủng hộ TPP. Họ cho rằng, việc không đạt được một thỏa thuận thương mại tự do với các nền kinh tế châu Á sẽ là cơ hội vàng cho Trung Quốc thiết lập các tiêu chuẩn toàn cầu, và lo ngại rằng chính sách trọng thương của Trung Quốc sẽ bỏ qua các tiêu chuẩn môi trường, quyền lao động, và quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời thiết lập một mức thấp cho các tiêu chuẩn toàn cầu.
Chúng ta hãy xem TPP sẽ có ý nghĩa như thế nào đối với bốn quốc gia Đông Nam Á tham gia hiệp định này: bao gồm Việt Nam, Malaysia, Singapore và Brunei. Sẽ có một loạt các vấn đề đang bị đe dọa, từ thao túng tiền tệ cho tới việc điều tiết các doanh nghiệp nhà nước (DNNN), vốn là các doanh nghiệp đang có vai trò đặc biệt đối với các nền kinh tế Đông Nam Á.
TPP có thể tạo động lực cho việc cải cách tài chính và xã hội đáng kể ở các nước này, tạo sân chơi bình đẳng cho các nhà đầu tư nước ngoài cùng với việc đưa ra các tiêu chuẩn lao động tiến bộ và bảo vệ môi trường.
Nhiều quốc gia đang trên đường trở thành "con hổ"kinh tế giống như cường quốc kinh tế châu Á, Singapore, sau nửa thế kỷ tăng trưởng nhanh chóng, vốn đã được hưởng lợi từ chính sách bảo hộ và thuế cao làm suy giảm cạnh tranh nước ngoài. Việt Nam và Malaysia là một trong những nước có mức thuế nhập khẩu cao nhất của thế giới cùng với nhiều hàng rào phi thuế quan (NTBs) đối với các doanh nghiệp nước ngoài. Vậy tại sao các nền kinh tế này lại muốn mở cửa để thay đổi ngay từ bây giờ?
Việt Nam là quốc gia thu lợi nhiều nhất từ khuôn khổ TPP
Theo một kết quả nghiên cứu của Viện Peterson, Việt Nam có thể là quốc gia thu lợi nhiều nhất từ khuôn khổ TPP. Jack Sheehan, một đối tác của DFDL chuyên về dịch vụ pháp lý xuyên biên giới, cũng có nhận xét tương tự:
"Năm 2012, Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ gần 7 tỷ USD hàng hóa dệt may, chiếm 34% hàng may mặc nhập khẩu vào Mỹ. Cũng trong năm này Việt Nam xuất khẩu sản phẩm giày dép sang Mỹ trị giá 2,4 tỷ USD ... TPP sẽ cho phép Việt Nam xuất khẩu dệt may sang Mỹ với thuế suất 0%, vàđiều này sẽ tạođiều kiện thuận lợi cho xuất khẩu Việt Namtrở nên có sức cạnh tranh hơn".
Đổi lại, Việt Nam sẽ phải tiếp tục đẩy mạnh tư nhân hóa khu vực DNNN cồng kềnh của mình và cải cáchpháp luật để tăng cường quyền lao động nhằm đáp ứng các tiêu chí của TPP. Doanh nghiệp nhà nước chiếm khoảng một phần ba GDP của Việt Nam và là một lực cản rất lớn cho nền kinh tế, và nợ công. Vinatex, một tập đoàn dệt may nhà nước, chiếm tới40% sản lượng hàng may mặc và 60% sản lượng hàng dệt của nước này
Tom Malinowski, Trợ lý Ngoại trưởng đặc trách Dân chủ, Nhân quyền, và Lao động của chính phủ Mỹ, đã lập luận rằng việc gia nhập TPP sẽ buộc chính phủ của Việt Nam tiếp tục cải cách chính trị và kinh tế để cho phép thành lập các Hiệp hội người lao động và quyền thành lập các nghiệp đoàn.
Loại bỏ dần các mức thuế cao sẽ làm tổn thương đến ngành công nghiệp trong nước khi phải đối mặt với cạnh tranh gia tăng từ các nhà đầu tư nước ngoài, nhưng kết quả cuối cùng là những cải cách cơ cấu sẽ giúp nền kinh tế Việt Nam trở nên mạnh mẽ hơn, có nền tảng vững chắc hơn và tạo động lực cho cácdoanh nghiệp trong nước đổi mới .
Malaysia còn nhiều việc phải làm nếu chấp nhận các tiêu chuẩn TPP
Trong khi đó, Malaysia còn nhiều việc phải làm nếu chấp nhận các tiêu chuẩn TPP. Trong báo cáo năm 2014, Bộ Ngoại giao Mỹ đã hạ Malaysia từ cấp độ 2 xuống cấp độ 3về các hoạt động buôn bán người (TIP), điều này trái với lời hứa của Kuala Lumpurvào năm 2012 và 2013 rằng nước này sẽ có các nỗ lực nghiêm túc để chống lại nạn buôn người.
Chính quyền Datuk Seri Najib Razak tuyên bố giải quyết các vấn đề buôn bán tình dục và nô lệnhưng thực tế có rất ít tiến bộ; và dường như mọi thứ lại trở nên tồi tệ hơn. Các tiêu chuẩn cao của TPP có thể buộc Malaysia phải đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu về nhân quyền và cải thiện điều kiện lao động và các quy định của pháp luật. Hiện nay, mức độ cấp 3 của Malaysia đang là cấp độ có thể gây nguy hiểm cho các thỏa thuận thương mại.
Nhà Trắng có thể sử dụng quyền hành pháp của mình để khôi phục lại cập độ Tier 2 cho Malaysia để dự phòng quốc hội Mỹ phủ nhận tư cách thành viên của Kuala Lumpur nếu nước này không có những tiến bộ chống lại nạn buôn bán người.
Vào tháng 4, Đại sứ Mỹ Joe Yun kêu gọi chính phủ của Malaysia cần hành động nhiều hơn nữađể truy tố những kẻ buôn người. Những chỉ trích của Yun về Đạo luật Phản loạn lạc hậu đã làm Kuala Lumpur giận dữ. Tháng 12 năm ngoái, chính phủ Malaysia đã triệu tập Đại sứ Yun để giải thích về nội dung ông trả lời phỏng vấn trang tin tức trực tuyến Malay.
Là đảo quốc với cảng biển lớn, nền kinh tế Singapore hầu như phụ thuộc vào ngành thương mại. Singapore đã có các hiệp định thương mại tự do (FTA) với Mỹ, Nhật Bản, Australia, New Zealand, và Peru (đều là các nước tham gia đàm phán TPP).Thị trường của nước này phụ thuộc vào thương mại hàng hải và an ninh, đặc biệt là lao động xuyên biên giới, hàng hoá, dịch vụ trao đổi với Malaysia, Singapore cũng có chung đường biên giới đất liền, và eo biển với Indonesia.
Eo biển Malacca, eo biển hẹp giữa Malaysia, Singapore và Indonesia, đã tạo cho Singapore trở thành một đầu mối liên kết kinh tế và chiến lược quan trong việc nhập khẩu dầu mỏ từ Trung Động chuyển sang các nền kinh tế lớn Trung Quốc và Đông Nam Á, và quốcđảo nàycũng làmột trung tâm lớn cho xuất khẩu dầu Trung Đông.
Cách đó không xa về phía bắc Indonesia, quốc gia bảo thủ nhỏ bé Brunei hiện đang áp dụng luật kiểm soát chặt chẽ và kỳ thị về đồng tính và mang thai ngoài hôn nhân của Hồi giáo. Đại diện Mark Pocan (D-WI), cùng với các thành viên Quốc hộikhác, đã ký một lá thư kêu gọi Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman và Ngoại trưởng John Kerry có những sức ép mạnh nặng hơn với Brunei:
"Chúng tôi ... nhấn mạnh rằng Brunei cần phải giải quyết những vi phạm nhân quyền được coi như là một điều kiện để Mỹ tiếp tục đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương với nước này."
Các nhà đàm phán đang nỗ lực để thuyết phục chính phủ của Brunei bỏ luật này trước khi thỏa thuận cuối cùng được ký kết. Các đối tác đàm phán Hồi giáo có thể loại Brunei ra khỏi tư cách thành viên nếu nước này không đáp ứng được những kỳ vọng nhất định của TPP. Brunei là nền kinh tế nhỏ nhất trong số 12 quốc gia trong đàm phán TPP (GDP năm 2013 ở mức 16,11 tỷ USD),vì vậy lợi thế đang nghiêng về phía các quốc gia tham gia đàm phán.
Chính phủ Mỹ đã cố gắng đàm phán để TPP có thể được coi như là "một thỏa thuận thương mại của thế kỷ 21", mà theo đó sẽ thiết lập nên các tiêu chuẩn cao cho thương mại quốc tế, bảo vệ môi trường, lao động và các quyền con người trên toàn thế giới.
TPP là một cơ hội để thúc đẩy các cải cách tiến bộ trong khu vực Đông Nam Á bằng cách đảm bảo rằng lợi ích ưu đãi thương mại có được với các cam kết tự do lập hội, bảo vệ môi trường mạnh mẽ, và các tiêu chuẩn lao động cao.
Các quốc gia Brunei, Singapore, Malaysia, và Việt Nam có nhiều thứ có thể thu đượckhi trở thành thành viên của hiệp định thương mại tiến bộ này hơn là tiếp tục đóng cửa và trì hoãn cải cách kinh tế và xã hội.
* Hunter Marston là một nhà phân tích châu Á Washington, DC.
Theo http://www.themalaysianinsider.com/ - PT
Từ khóa: TPP, ý nghĩa, đối với, Đông Nam Á
