Hiệp định TPP có thể là một bước lùi, khiến thế giới trở lại thời kỳ trước khi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ra đời. Đó là giai đoạn mà Mỹ và châu Âu kiểm soát hầu hết hệ thống thương mại toàn cầu, gây nhiều thiệt hại cho các nền kinh tế đang phát triển, nguyên tổng giám đốc WTO, Supachai Panitchpakdi cho biết.
Có mặt tại New Zealand để tham dự cuộc họp giữa các cố vấn danh dự của Asia-New Zealand Foundation, ông Supachai nói với Business Desk trong một cuộc phỏng vấn rằng các nền kinh tế châu Á có thể đạt được nhiều thứ hơn bằng cách theo đuổi Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) – Hiệp định có cả Trung Quốc và Ấn Độ tham gia nhưng không có mặt Mỹ, hơn là đặt nặng theo đuổi TPP – Hiệp định mà trong đó "Mỹ là trung tâm" của các thỏa thuận thương mại.
New Zealand là một trong ba quốc gia khởi xướng TPP, và đã bỏ ra một nguồn lực đáng kể trong việc đàm phán, nhưng Hiệp định TPP chỉ trở nên nổi bật khi Mỹ trở thành một trong 12 thành viên tham gia đàm phán. Mỹ và châu Âu cũng đang đàm phán một thỏa thuận mang phong cách TPP, được gọi là TTIP (Hiệp định đối tác thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương).
"TTIP và TTP có thể đẩy thế giới quay trở lại thời kỳ trước khi WTO được hình thành - một thế giới chỉ tồn tại một hệ thống thương mại được điều khiển bởi các quốc gia lớn, điều mà chúng ta đã cố gắng thay đổi bằng sự tham gia dân chủ hơn của các thành viên của WTO", ông Supachai nói.
New Zealand là thành viên của cả 2 Hiệp định TPP và RCEP, và cũng là một thành viên của Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) – Hiệp định mà hầu hết các thành viên tham gia nó đều đồng thời tham gia cả hai Hiệp định TPP và RCEP.
"Theo tôi, Châu Á nên ưu tiên cho RCEP", ông Supachai nói. "Nếu như cần thiết cho Mỹ hoặc một quốc gia nào đó tham gia thì nên cho những nước này tham gia vào khuôn khổ của RCEP."
Khi còn là tổng thư ký Diễn đàn Thương mại và Phát triển Liên Hiệp quốc (UNCTAD) từ năm 2005 đến năm 2013, Ông Supachai cũng đã phân tích kỹ lưỡng Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ, và đã phát hiện ra rằng Mexico là bên gặp nhiều thiệt thòi, trong khi các nền kinh tế phát triển thuộc NAFTA – như Mỹ và Canada – thì lại được lợi lớn.
"Tại UNCTAD, chúng tôi đã chỉ rõ ra rằng một nước đang phát triển nếu tham gia vào một thỏa thuận khu vực với các nền kinh tế lớn hơn và tiên tiến hơn, thì các nước đang phát triển này sẽ không dễ dàng đạt được nhiều lợi ích", ông Supachai cho biết.
Các nguy cơ tiềm ẩn trong TPP chính là các quy tắc được ca ngợi là "có tầm nhìn xa và mang tính tiên phong" - các nền kinh tế kém phát triển hơn sẽ phải vật lộn để thích ứng với các quy tắc này. Những quy tắc này bao gồm các quy định về hạn chế sở hữu trí tuệ - vốn gây ảnh hưởng lớn đến các dịch vụ y tế cộng đồng và thuốc giá rẻ, và các quy định về vấn đề cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước trong khung thời gian nhất định. Đàm phán TPP đã bị đình trệ trong hơn một năm vì những điểm khúc mắc như vậy.
"TPP lấy Mỹ làm trung tâm", ông Supachai nhận xét,"Điều này đặt ra câu hỏi là các thành viên còn lại của TPP có thể đóng góp những gì cho kết quả chung? Nguyên tắc cơ bản chung của những thỏa thuận thương mại cỡ lớn như TPP và TTIP là chúng ta phải thận trọng trong chính sách phân quyền."
Các Hiệp định thương mại khu vực đã trở nên ngày càng phổ biến do WTO đã thất bại trong việc giám sát quá trình thương mại toàn cầu và bị đình trệ trong suốt 13 năm qua tại Vòng đàm phán Doha. Sáng kiến RCEP phù hợp hơn trong việc củng cố vai trò ngày càng tăng của các nền kinh tế châu Á, ông Supachai nói.
"RCEP lấy ASEAN làm trung tâm, và các nước ASEAN thì có thành tích tốt trong việc mở rộng thương mại. Thương mại nội khối ASEAN hiện tại là 53-54%, chỉ thấp hơn so với châu Âu (70-80%)". Các Hiệp định thương mại mới cần ưu tiên tạo thuận lợi cho khu vực châu Á vì tình trạng của khu vực này sẽ là "lợi ích chung của cả toàn cầu."
"Châu Á hiện đang đóng góp hơn một nửa cho mức tăng trưởng thế giới, chiếm 67% thương mại toàn cầu và có mức dự trữ tài chính rất dồi dào", ông Supachai nói, "Đó là lý do tại sao RCEP nên được ưu tiên hơn so với TPP.”
Theo Business Desk - TV
Từ khóa: TPP, tiềm ẩn, rủi ro, làm yếu đi, hệ thống, thương mại thế giới
