Trên toàn thế giới, hàng triệu người chết mỗi năm vì họ không có khả năng tiếp cận thuốc. Các nước như Canada và Mỹ cần có biện pháp tăng cường khả năng tiếp cận với các phương pháp điều trị hiêu quả cho người dân. Tuy nhiên, quan chức các nước đang đàm phán một thỏa thuận có thể đi ngược lại với điều này tại Ottawa, Canada.
Canada đang chủ trì cho các vòng đàm phán cuối cùng của Hiệp định quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), một hiệp định thương mại đầy tham vọng giữa các nước giàu như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Canada và các quốc gia đang phát triển như Việt Nam, Peru, Malaysia và Mexico. Trong đó, các nội dung đang đàm phán về vấn đề sở hữu trí tuệ có thể trở thành một thỏa thuận tồi tệ đối với vấn đề sức khỏe công cộng.
Đàm phán thương mại từ lâu đã trở thành trung tâm trong cuộc chiến toàn cầu đi tìm sự cân bằng giữa cải tiến dược phẩm và khả năng tiếp cận cho người dân. Chính phủ các nước thúc đẩy cải tiến sản phẩm dược nhưng ngược lại những đổi mới mày phải vì mục đích chính đáng là cung cấp các phương thức điều trị cho người bệnh. Điều đáng buồn là khó có thể đạt được sự cân bằng này.
Điều hết sức phổ biến là các công ty dược khai thác hệ thống sở hữu trí tuệ bằng cách tái cấp bằng sáng chế cho các công thức thuốc cũ vào một sản phẩm mới, điều này cho phép họ giữ giá thuốc ở mức cao mà không cần phải phát minh ra các loại thuốc mới. Và nếu một loại thuốc mới được phát minh ra, giá của nó vượt xa khả năng chi trả của người bệnh. Ví dụ, một loại thuốc có tên Sovaldi, có thể chữa trị cho 90% các trường hợp bị bệnh viêm gan C tuy nhiên giá của nó lên đến 84.000 USD.
Sự mất cân bằng này làm thất thoát hàng tỷ USD mỗi năm tại các nước phát triển nhưng khi mô hình này đến các nước đang phát triển theo các thỏa thuận thương mại tự do thì chi phí lại được đo lường bởi mạng sống của con người.
Trường hợp bệnh AIDS tàn phá châu Phi vào cuối thập niên 90 là ví dụ điển hình, các công ty dược phẩm với sự hậu thuẫn của các nước phương Tây yêu cầu hơn 10.000 USD/năm cho mỗi bênh nhân. May mắn thay, một liên minh bao gồm Médecins Sans Frontières và Hiệp hội các bác sĩ không biên giới (MSF) đã chiến đấu để cắt giảm được mức chi phí này đến 99%. Các liều thuốc chữa trị AIDS hiện nay giảm chỉ còn 140 USD/năm và 12 triệu người đã được cứu sống.
Từ thập kỷ 90 của thế kỷ 20, một số thỏa thuận thương mại đã làm giảm khả năng tiếp cận thuốc thông qua việc làm tăng giá thuốc của người dân. Tuy nhiên, một số điều khoản đang được xem xét trong TPP có thể sẽ làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Theo một số văn bản rò rỉ trong quá trình đàm phán, Mỹ muốn mở rộng các quy định về bằng sáng chế và vấn đề độc quyền. Điều này đồng nghĩa với việc các loại thuốc mới sẽ được bảo vệ bởi bằng sáng chế và người dân sẽ mất nhiều năm hơn mới có thể tiếp cận được nguồn thuốc giá rẻ. Các loại thuốc mới nhất điều trị bệnh AIDS và bệnh kháng lao đang có giá ngoài tầm với của các nước đang phát triển.
Tuy nhiên, khi sức khỏe cộng đồng bị đe dọa, các nước phát triển không đánh đổi vấn đề y tế công cho bằng sáng chế. Đối mặt với dịch bệnh than năm 2001, Canada đã bỏ qua vấn đề sáng chế để nhập khẩu thuốc dự trữ. Nhiều nước khác cũng hành động tương tự khi gặp phải dịch cúm gia cầm. Năm ngoái, công ty dược Eli Lilly của Mỹ đã kiện chính phủ Canada đòi bồi thường 500 triệu USD sau khi Tòa án tối cao từ chối công nhận bằng sáng chế cho 2 loại thuốc của hãng. Eli Lilly vận dụng các điều khoản trọng Hiệp định Tự do thương mại Bắc Mỹ để kiện chính phủ Canada nhưng các điều khoản tương tự trong TPP thậm chí còn đi xa hơn thế.
May mắn là sự lo lắng từ phía công chúng đã được đặt lên bàn đàm phán TPP. Một số văn bản rò rỉ cho thấy Canada và một số nước đang phản đối việc thông qua một số điều khoản bất lợi. Nhưng các nhà đàm phán đã đặt ra mục tiêu kết thúc đàm phán TPP trong năm nay, do đó áp lực và sự đánh đổi là rất lớn. Đối với Canada, khi đối mặt với vấn đề khả năng tiếp cận thuốc, Canada không nên nhượng bộ trước áp lực của Mỹ. Hơn 26.000 người Canada đã ký vào kiến nghị duy trì sức khỏe công cộng và thuốc không thể trở thành hàng hóa xa xỉ.
Theo: http://ottawacitizen.com - PC
Từ khóa: TPP, đòn giáng mạnh, y tế cộng đồng
