Việc Nhật Bản tham gia tiến trình đàm phán TPP vào tháng 4/2013 đã làm cho Trung Quốc dao động, buộc Bắc Kinh phải xem xét lại quan điểm của mình, chứ không phải một mực chê bai TPP như trước đó. Quan điểm lúc đầu tập trung chủ yếu vào Mỹ. Bài xã luận trên Nhân dân Nhật báo mô tả TPP “trì trệ” và sẽ chỉ đi đến một “sự bế tắc dài hạn" dưới sự lãnh đạo của Mỹ. Nhưng một tháng sau khi Nhật Bản tham gia cuộc đàm phán, Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc nói rằng Trung Quốc có thể xem xét việc gia nhập TPP “trên cơ sở bình đẳng và cùng có lợi”.
Việc Nhật Bản tham gia TPP đã “phá” cuộc cờ của Trung Quốc. Trước hết, nó làm suy yếu nỗ lực của Trung Quốc thành lập Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) giữa ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia và New Zealand. RCEP không có Mỹ và sẽ do Trung Quốc lãnh đạo. Thứ hai, cuộc đàm phán TPP đã làm chậm tiến trình đàm phán hiệp định tự do thương mại tay ba Trung-Nhật-Hàn. Hiệp định này cũng do Trung Quốc khởi xướng và lãnh đạo. Cái thỏa thuận tay ba này nếu thành công sẽ tạo nên một liên kết kinh tế-chính trị Đông Bắc Á, làm yếu liên minh Mỹ-Nhật, Mỹ-Hàn, giúp Trung Quốc nắm vai trò lãnh đạo Đông Bắc Á, từ Đông Bắc Á mở rộng ra Đông Nam Á để bao gồm ASEAN như một nhạc công phụ. Theo ý đồ của Bắc Kinh, tiến trình này cuối cùng sẽ làm suy yếu ảnh hưởng đáng kể của Mỹ ở Đông Á.
Về phía Nhật Bản tham gia TPP sẽ mở rộng thị trường cho hàng hóa Nhật Bản, tham gia vào một sân chơi quyền lực quyết định đáng kể luật chơi thương mại thế kỷ 21. Đồng thời, Nhật Bản, cũng như Mỹ, không bỏ trứng vào một giỏ. Thủ tướng Nhật Shinzo Abe vừa tiến hành chuyến công du Tây Âu dài ngày nhằm thúc đẩy ký kết Hiệp định đối tác chiến lược và Hiệp định thương mại tự do với EU. Một khi FTA giữa Nhật Bản và EU được ký kết, xuất khẩu của EU vào Nhật Bản tăng khoảng 33% và xuất khẩu Nhật Bản vào EU tăng khoảng 23,5%. Thương mại hai bên sẽ chiếm 40% thương mại thế giới.
Với hai quá trình đàm phán trên đây, Nhật Bản tăng thế mặc cả chính trị và thương mại với cả Mỹ và Trung Quốc.
Trong chuyến thăm Tokyo vừa qua, Tổng thống Mỹ Obama cam kết đứng về phía Nhật Bản trong cuộc xung đột liên quan quần đảo Senkaku, làm cho Trung Quốc rất bất bình. Nhưng nó lại thúc đẩy các thỏa hiệp của Nhật Bản. Ngày 1/5, Trưởng đoàn đám phán thương mại Mỹ Michael Froman cho biết Mỹ và Nhật Bản đã đạt được tiến triển quan trọng trong đàm phán TPP tại cuộc gặp cấp cao vừa rồi ở Tokyo. Phát biểu trong cuộc điều trần trước Ủy ban Tài chính Thượng viện Mỹ, ông Froman khẳng định hai nước đã vượt qua “một ngưỡng cửa quan trọng trong các cuộc thảo luận về tiếp cận thị trường hai nước”, đã bước đầu thảo luận các phương thức tiếp cận thị trường trong một số lĩnh vực nhạy cảm và tiến triển này cũng sẽ giúp mang lại động lực đáng kể cho cuộc đàm phán giữa 12 nước thành viên TPP. Những vấn đề mấu chốt giữa hai nước liên quan lĩnh vực nông nghiệp và thị trường ô tô, vấn đề duy trì thuế nhập khẩu đối với thịt bò, thịt lợn, gạo, lúa mỳ, các sản phẩm sữa và đường từ Mỹ. Mỹ đã thúc giục Nhật Bản gỡ bỏ hàng rào phi thuế quan đối với ngành công nghiệp ô tô để các nhà sản xuất Mỹ có thể tiếp cận tốt hơn thị trường Nhật Bản. Nhật Bản đang bảo hộ 5 nhóm mặt hàng nông nghiệp. Nhật Bản vẫn giữ lập trường bảo lưu chính sách thuế nhập khẩu hiện nay ở mức 38,5% và cho biết chỉ có thể giảm con số này về mức 10%. Mỹ đồng ý việc Nhật Bản không phải dỡ bỏ hàng rào thuế quan đối với 3 loại nông sản chính gồm gạo, lúa mì và đường.
Về phía Trung Quốc đang thực hiện ngoại giao quyến rũ Nhật Bản, với một số cuộc thăm các đoàn chính trị và thương gia hai nước, dọn đường cho các nhà lãnh đạo cấp cao hai nước gặp nhau bên lề một hội nghị thượng đỉnh APEC diễn ra tại Bắc Kinh vào mùa Thu năm nay. Vào cuối chuyến thăm Bắc Kinh của ông Masahiko Komura, cựu Ngoại trưởng Nhật Bản và là Phó Chủ tịch đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền, Bắc Kinh đã bất ngờ tổ chức cuộc hội đàm ngày 5/5 với nhân vật xếp thứ ba trong ban lãnh đạo Bắc Kinh - Chủ tịch Quốc hội Trương Đức Giang.
Theo Diễn đàn Đông Á (Mỹ), đang có các nhóm “ủng hộ cải cách” ở Trung Quốc nhận thấy tham gia TPP là cách để thúc đẩy Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa cải cách kinh tế và mở cửa lĩnh vực nội địa nhằm tăng cường sức cạnh tranh. Wei Jiangou, Thứ trưởng Bộ Thương mại, từng nói: “Trung Quốc không nên coi TPP chỉ như một giấc mơ chiến lược của Mỹ. Nó cũng nên là giấc mơ chiến lược của Trung Quốc”.
Tuy nhiên, TPP đang đối mặt với không ít khó khăn, trước hết là sự phản đối của Quốc hội Mỹ. Tại Hạ nghị viện, 151 nghị sỹ đảng Dân chủ phản đối việc trao quyền đàm phán nhanh (TPA) cho Tổng thống, theo đó, Quốc hội chỉ có thể bỏ phiếu phê chuẩn hoặc không thông qua thỏa thuận dự thảo được Tổng thống đệ trình mà không thể sửa đổi dự thảo. Và do Tổng thống Obama chưa có được TPA nên phía Nhật Bản chưa muốn thực hiện các nhượng bộ chính trị rất khó khăn. Còn 10 thành viên đàm phán còn lại cũng có những lý do riêng để chưa ngả bài.
Theo www.baomoi.com
Từ khóa: TPP, ván bài , các nền kinh tế lớn nhất thế giới
