Người đóng thuế ở Úc đang được cảnh báo về rủi ro phải cõng thêm gánh nặng ngân sách nếu Úc bị kiện bởi các tập đoàn đa quốc gia theo một Hiệp định thương mại mới sẽ được ký kết trong tuần này.
Với việc Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương sắp được ký kết tại Chile vào ngày 8/3 tới, Úc sẽ phải cho phép doanh nghiệp trong nước thuê mướn lao động từ 6 quốc gia mới mà không cần trải qua bước kiểm tra đầu tiên đối với những việc làm mà người Úc cư trú có thể làm được. 6 quốc gia được miễn điều kiện kiểm tra thị trường lao động bao gồm Mexico, Chile, Nhật, Canada, Malaysia và Việt Nam.
Hội đồng Công đoàn Úc (ACTU) cho biết, chính phủ Úc đã lựa chọn từ bỏ chủ quyền quốc gia để cho phép các tập đoàn nước ngoài kiện chính phủ, vì tin tưởng, thay đổi trong luật pháp ở Úc sẽ có lợi cho họ. Điều này khiến cho “người đóng thuế đối diện nguy cơ phải cõng thêm gánh nặng ngân sách một khi chính phủ phải bồi thường các tập đoàn đa quốc gia nếu họ không hài lòng với chính sách công của Úc”.
ACTU cho biết, mặc dù chính phủ có thể loại bỏ luật kiểm soát thuốc lá trong tương lai để đề phòng trường hợp kiện tụng, nhưng chính phủ vẫn có khả năng bị kiện bởi các thay đổi chính sách khác.
Người đứng đầu ACTU – ông McManus – thể hiện quan điểm “Không nên trao cho các Tập đoàn đa quốc gia quyền được kiện chính phủ chỉ vì chính phủ đã ban hành các quy định mà các Tập đoàn không thích”.
“Chính phủ được bầu ra một cách dân chủ, vì vậy chính phủ phải được tự do ban hành pháp luật đặt lợi ích của người dân lên trên hết, mà không phải sợ sệt việc bị kiện tụng. Đây là các điều khoản tồi, bán rẻ quyền tự chủ của quốc gia, và chúng ta không nên đồng ý với thỏa thuận nào bao gồm điều khoản đó”.
Một phát ngôn viên của chính phủ Úc cho biết, Úc và New Zealand đã đồng ý không áp dụng cơ chế Giải quyết Tranh chấp giữa Chính phủ - Nhà đầu tư (ISDS) đối với nhà đầu tư đến từ các nước còn lại trong TPP. Tuy nhiên, Úc sẽ vẫn bị lệ thuộc vào hành động ISDS từ các nước đối tác của TPP.
Một nhà đầu tư nước ngoài ở Úc, hay một một nhà đầu tư Úc ở nước ngoài, đều có thể dùng ISDS để đòi bồi thường từ việc chính phủ vi phạm nghĩa vụ đối với nhà đầu tư.
Bộ trưởng Thương mại Úc Steven Ciobo phát biểu, ACTU đã “mô tả chưa đúng các kết quả quan trọng của TPP đối với các nhà cung ứng dịch vụ của Úc”.
Ông cho biết điều khoản ISDS trong TPP bảo vệ doanh nghiệp Úc khi đầu tư tại các nền kinh tế không có mức độ minh bạch và ổn định như của Úc.
Ông nói, “Chính phủ liên minh đảm bảo điều khoản ISDS sẽ bao gồm các phương thức ngăn ngừa hiện đại giúp cho chính phủ có thể điều tiết nền kinh tế vì lợi ích quốc gia”.
“Chính phủ không thể bị kiện chỉ vì các quyết định thay đổi chính sách hoặc quy định của mình gây ra thua lỗ cho doanh nghiệp, hay vì nhà đầu tư không hài lòng với chính sách của chính phủ”.
“Một lần nữa, các công đoàn đang cố truyền bá nỗi sợ hãi và những thông tin sai lệnh về thương mại vì động cơ chính trị”.
Tiến sĩ Stuart Rosewarne đến từ Khoa Kinh tế Chính trị thuộc Đại học Sydney mô tả, điều khoản ISDS trong TPP là “khá đáng sợ” bởi vì cho phép các công ty có vốn nước ngoài thách thức luật pháp của Úc, bao gồm các đạo luật cải thiện điều kiện lao động, vì họ cho rằng, các đạo luật này sẽ đặt ra thêm gánh nặng tuân thủ cho doanh nghiệp trong hoạt động thuê mướn lao động.
Ông Rosewarne giải thích thêm “Có nghĩa là, lấy ví dụ, khi chính phủ liên bang quyết định giới thiệu một đạo luật mới giúp bảo vệ tốt hơn cho người lao động nhập cư tạm thời, ví dụ như yêu cầu doanh nghiệp phải báo cáo tình hình đáp ứng luật lao động Úc, thì đạo luật này có thể bị kiện theo cơ chế ISDS”.
Tiến sĩ Patricia Ranald - người chủ trì Mạng lưới Thương mại và Đầu tư Công bằng của Úc - cho biết bà không ủng hộ việc điều khoản ISDS có mặt trong TPP.
“ISDS cho phép các tập đoàn toàn cầu có được các đặc quyền pháp lý với sức mạnh thị trường to lớn, lấn át cả quyền lực của tòa án quốc gia, và đòi hỏi chính phủ phải bồi thường hàng triệu USD chỉ vì các quy định thể hiện tính dân chủ mà cộng đồng đã đầu tranh mới có được, như quy định trong lĩnh vực môi trường, quyền lao động và y tế cộng đồng. ISDS làm suy yếu chủ quyền quốc gia và nền dân chủ”.
Tiến sĩ Ranald nhận định, quy định duy nhất liên quan đến quyền lợi cộng đồng có thể được loại bỏ trong các hiệp định thương mại đó là quy định về quản lý thuốc lá, xuất phát từ vụ việc Philip Morris kiện chính phủ Úc về quy định bắt buộc bao bì thuốc lá phải để trắng.
Các doanh nghiệp thuốc lá đã thua trong vụ kiện đòi bồi thường hàng tỷ USD chống lại quy định “bao bì trắng” năm 2011 của chính phủ Úc. Philip Morris đã phải dùng đến cơ chế ISDS để phớt lờ quyết định của Tòa án Tối cao Úc.
Tiến sĩ Ranald còn cho biết thêm thông tin Công ty Veolia của Pháp đang kiện chính phủ Ai Cập vì tăng lương tối thiểu. Còn công ty Chevron đã vận động hành lang để EU đưa điều khoản ISDS vào trong các hiệp định thương mại của khối, nhằm ngăn chặn các đạo luật bảo vệ môi trường của EU.
Nguồn: Sydney Morning Herald
Từ khóa: Úc, ISDS, nhà đầu tư, kiện, chính phủ, quy định pháp luật, TPP
