Khi Tổng thống Trump rút Hoa Kỳ khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trong ngày đầu tiên trở thành ông chủ Nhà Trắng, khả năng sống còn của thỏa thuận thương mại giữa 12 quốc gia này tưởng như đã chấm dứt. Tuy vậy, vào thời điểm hiện tại, 11 nước thành viên còn lại đã thành công trong việc hồi sinh TPP, qua đó, đẩy Hoa Kỳ vào thế bất lợi khi đứng ngoài một thị trường chung rộng lớn do Hiệp định tạo ra.
Ngay cả Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, mặc dù ủng hộ mạnh mẽ TPP cũng đã phải thừa nhận rằng sau khi Hoa Kỳ không còn là một bên tham gia, văn bản này đã trở nên vô nghĩa.
Phiên bản TPP cũ gồm 12 nước trong khu vực châu Á Thái Bình Dương (Úc, Brunei, New Zealand, Nhật Bản, Canada, Mexico, Peru, Chile, Malaysia, Việt Nam, Singapore) và Hoa Kỳ; những quốc gia này đã thỏa thuận loại bỏ 98% các dòng thuế nhập khẩu, nhằm thiết lập một thị trường chung khổng lồ.
Một năm sau ngày Mỹ rời TPP, 11 quốc gia tham gia còn lại đang chuẩn bị gặp gỡ tại Chile vào ngày 8/3 để một lần nữa ký kết văn bản này, giờ đây mang tên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) hoặc gọi tắt là TPP-11. CPTPP- thỏa thuận vắng bóng hai nền kinh tế lớn nhất thế giới Hoa Kỳ và Trung Quốc, dự định tạo dựng một thị trường có quy mô 14 nghìn tỷ đô la với 500 triệu dân -chiếm 15% giá trị hoạt động thương mại toàn cầu.
Dưới thời chính quyền Tổng thống George W. Bush, TPP được thiết kế với mục tiêu ban đầu là phục vụ cho lợi ích của nước Mỹ và đẩy lui sự hiện diện của Trung Quốc tại khu vực thương mại năng động nhất thế giới. Các nhà kinh tế học dự đoán TPP, thông qua việc xóa bỏ 18000 dòng thuế nhập khẩu đánh lên hàng hóa có xuất xứ từ Mỹ, sẽ giúp nâng giá trị xuất khẩu của Hoa Kỳ lên đến 120 tỷ đô la, mang lại lợi ích không những cho người nông dân mà còn các ngành công nghiệp khác của xứ sở cờ hoa gồm máy móc, công nghệ, xe hơi và nhựa.
Hầu hết các chuyên gia kinh tế đều nhận xét quyết định của Tổng thống Trump rút Hoa Kỳ khỏi TPP là thiếu suy nghĩ, vội vã, với mục đích chính là xóa nhòa các thành tựu mà Tổng thống tiền nhiệm Barack Obama đã đạt được - TPP được Tổng thống Obama coi là một mục tiêu trọng tâm trong suốt 8 năm cầm quyền của mình.
Chỉ cần ít nhất 6 thành viên tham gia CPTPP - chiếm 85% tổng sản phẩm nội khối – hoàn tất các thủ tục pháp lý cần thiết tại quốc gia của họ, CPTPP sẽ trở thành một thỏa thuận có giá trị pháp lý ràng buộc vào đầu năm sau.
Họ đã làm điều đó như thế nào?
Vài tháng sau khi Tổng thống Trump quyết định Hoa Kỳ ra khỏi TPP, các quốc gia thành viên còn lại đã rơi vào trạng thái lúng túng. Trong khi Úc và New Zealand ủng hộ 11 nước tham gia Hiệp định tiếp tục thực thi văn bản này mà không cần sự có mặt của Hoa Kỳ, những nước Malaysia và Việt Nam lại giữ thái độ thận trọng.
Chìa khóa để khép lại trạng thái bất định nằm trong tay Nhật Bản-nền kinh tế lớn nhất trong số 11 quốc gia thành viên TPP còn lại..
Đến giữa năm ngoái, các nước thành viên đã bắt đầu tìm lại được tiếng nói chung, và tạo dựng được niềm tin rằng hiệp định TPP có thể được hồi sinh và đi tiếp mà không có Mỹ.
Quyết định tiếp tục thực thi TPP được đưa ra trong cuộc gặp giữa các bộ trưởng thương mại được tổ chức tại một khu du lịch của tỉnh Hakone, Nhật Bản vào tháng 7. Theo lời ông Kazuyoshi Umemoto-cựu đại sứ Nhật tại Ý, đồng thời là trưởng đoàn đàm phán của phía Nhật Bản thì các bên đã đạt được sự đồng thuận và nhìn ra được sự cần thiết trong việc xúc tiến thực hiện TPP.
Trong cuộc gặp với các phóng viên vào tuần trước, ông Umemoto cho biết “Đây là lần đầu tiên Nhật Bản giữ vai trò dẫn dắt các cuộc thảo luận về thương mại“. Tại những cuộc đàm phán trước, Tokyo luôn ở thế bị động, tập trung chủ yếu vào bảo vệ các nhóm lợi ích đặc biệt của nước này, cụ thể như lĩnh vực nông nghiệp và người nông dân”.
Các nhà đàm phán Nhật Bản thường nỗ lực đàm phán để tìm sự đồng thuận trong những tranh chấp thương mại không có ảnh hưởng nhiều đến đất nước nước mặt trời mọc.
Điểm mấu chốt để giúp TPP tiếp tục được thực hiện chính là quyết định đình chỉ thực thi những điều khoản chủ yếu liên quan đến kỹ thuật nhằm giải quyết các vấn đề gai góc trong các lĩnh vực dược phẩm và viễn thông.
Các thành viên có quy mô kinh tế nhỏ hơn như Việt Nam chỉ miễn cưỡng đồng ý thay đổi quy định pháp luật nội địa nhằm đổi lấy cơ hội thâm nhậpthị trường cho hàng hóa xuất khẩu của mình, đặc biệt là đến thị trường Hoa Kỳ.
Hơn một nửa trong số 22 điều khoản bị tạm dừng thực thi trong CPTPP có liên quan đến lĩnh vực sở hữu trí tuệ-mối quan tâm chủ yếu của riêng Hoa Kỳ.
Việc tạm dừng chứ không loại bỏ những điều khoản ấy được xem là cách thức nhằm khuyến khích Mỹ quay trở TPP, vì các quy định này đem lại lợi ích lớn nhất cho xứ sở cờ hoa.
Tại Diễn đàn kinh tế thế giới tại Davos, Thụy Sĩ, Tổng thống Trump đã đưa ra một số tín hiệu rằng Mỹ có thể tái gia nhập TPP. Theo tờ Washington Post, một nửa số thành viên Đảng Công hòa tại Thượng viện Hoa Kỳ muốn Tổng thống Trump cân nhắc lại quyết định rút Mỹ khỏi TPP.
Theo lời Tổng thống Trump tại Diễn đàn kinh tế thế giới được các hãng thông tấn trích dẫn thì “Ông sẽ đưa nước Mỹ quay lại TPP nếu nội dung Hiệp định này có sự thay đổi mạnh mẽ, có lợi hơn cho Hoa Kỳ”. Tuy nhiên, nếu ông Trump muốn đàm phán lại tất cả những gì mà 11 nước thành viên còn lại của TPP đã thống nhất, ông ta sẽ phải đối mặt với sự phản đối từ các quốc gia này.
Sau hơn 5 năm đàm phán căng thẳng để soạn ra văn bản TPP-12, sau đó lại tiếp tục thảo luận để thống nhất các điểm sửa đổi, 11 quốc gia còn lại trong TPP sẽ không sẵn lòng tiến hành các cuộc họp để tiếp tục bàn lại về nội dung văn bản này.
Ông Umemoto nêu ý kiến bóng gió rằng ông sẽ không quay trở lại bàn đàm phán, “những áp lực và khúc mắc trong các cuộc thảo luận về TPP đã qua rồi”- ông nói.
Ông Umemoto cũng khẳng định rằng “CPTPP là hiệp định thương mại toàn diện đầu tiên của thế kỷ 21”. Hiệp định này đã được nâng cấp đáng kể và giúp mở rộng khuôn khổ thương mại quốc tế. CPTPP đóng vai trò như một nền tảng cho tương lai của khu vực châu Á Thái Bình Dương.
Nguồn: asiasentinel
Từ khóa: CPTPP, TPP, Nhật Bản, Hoa Kỳ
