Tác giả: Jomo Kwame Sundaram – Trợ lý Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc về vấn đề PHát triển Kinh tế.
Bài viết chỉ phản ánh quan điểm của tác giả, không đồng thời phản ánh quan điểm của website.
Đầu năm 2016, Hiệp định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) – bao gồm 12 quốc gia thuộc vành đai Thái Bình Dương, trong đó có cả Mỹ – đã được ký kết tại New Zealand. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau khi nhậm chức, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rút nước Mỹ khỏi TPP, qua đó chính thức khai tử hiệp định, vì để cho hiệp định có hiệu lực, cần có sự tham gia của cả Mỹ và Nhật Bản.
Gần như “toàn diện”, nhưng không “tiến bộ”
Ngày 8 tháng 3 năm 2018, phiên bản sau cùng của TPP - Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sẽ được ký kết trước sự chứng kiến của Tổng thống Chile sắp mãn nhiệm Michelle Bachelet. Ngay sau đó, ít nhất 6 quốc gia phải phê chuẩn để hiệp định có hiệu lực.
Hai mươi hai điều khoản của TPP cũ sẽ được tạm hoãn, trong khi hàng ngàn điều khoản khác sẽ có hiệu lực. Hai mươi hai điều khoản này chỉ là tạm hoãn thực hiện, rõ ràng là, để Washington có thể dễ dàng quay trở lại Hiệp định TPP 6500 trang vốn trước đây do Mỹ phát thảo.
CPTPP gồm nhiều điều chỉnh so với TPP, nhưng nó sẽ không chối bỏ phiên bản gốc. Bên cạnh thoả thuận về đầu tư, một số vấn đề về sở hữu trí tuệ và các quy định khác sẽ bị tạm hoãn. Ngoài ra, còn có một vài “hiệp định bên lề” giúp một vài trong tổng số 11 quốc gia thành viên có thể được miễn trừ thực hiện ở một vài vấn đề. Có thể nói, rất nhiều điều khoản của TPP gốc vẫn được giữ nguyên trong CPTPP.
Lời mở đầu của CPTPP có thể diễn giải, một cách không mâu thuẫn, những điều khoản được điều chỉnh so với phiên bản TPP trước đó. Trong khi đó, một vài quốc gia có thể xóa bỏ tất cả dòng thuế đối với các nước thành viên CPTPP, nhưng số còn lại thì không, như Nhật Bản và Canada.
Hiệp định đã bị đông đảo chỉ trích vì giữ bí mật các vòng đàm phán ở mức độ lớn chưa từng có, thỏa thuận chỉ được công bố chi tiết sau khi đã được ký kết. Mặc dù hứa hẹn sẽ “tham khảo ý kiến của nhiều bên khác nhau”, hầu hết chính phủ các nước ký kết đã không tham vấn cộng đồng rộng rãi về thỏa thuận mới này.
Những người ủng hộ TPP11 tiếp tục hô vang kết luận rằng, TPP được soạn thảo ở Mỹ là một "mô thức kiểu mẫu cho thế kỷ 21", dường như họ chẳng biết gì về những biến đổi kinh tế toàn cầu trong những thập kỷ gần đây và tác động của chúng.
Ưu đãi đầu tư nước ngoài
Ưu đãi đầu tư nước ngoài của 11 nước thành viên trong CPTPP có thể khuyến khích doanh nghiệp ưa chuộng hợp tác với nước ngoài vì khi đó họ có thể ra điều kiện với chính phủ hơn.
Các công ty không thuộc TPP11 nhưng có chi nhánh ở 11 nước thành viên CPTPP sẽ hưởng lợi từ CPTPP, ví như điều khoản về giải quyết tranh chấp giữa chính phủ và nhà đầu tư (ISDS) sẽ cho phép các công ty đến từ các quốc gia khác trong TPP11 kiện chính phủ nước chủ nhà với mức bồi thường không giới hạn và có tính lãi suất.
Bởi vì các công ty hợp tác với một trong 11 nước thành viên cũng có thể hưởng mức thuế thấp hơn và nhiều ưu đãi, từ đó còn thúc đẩy thêm tình trạng FDI đi ra hơn là đi vào. Trung Quốc, Ấn Độ và các thị trường mới nổi khác đang phải vật lộn để đối phó với thực tế FDI ‘chạy lòng vòng’ như thế thông qua các thiên đường thuế ở nước ngoài, và có rất ít lý do để tin rằng các nước nhỏ trong TPP11 sẽ phát triển tốt hơn.
Việc giảm lãi suất nước ngoài trong những năm gần đây xuất phát từ những chính sách tiền tệ thiếu chính thống - như ‘nới lỏng định lượng’ - vô tình giúp các nhà đầu tư nước ngoài gia tăng đòn bẩy để nắm quyền sở hữu ở các doanh nghiệp trong những nền kinh tế mới nổi.
Tự do hoá tài khoản vốn có thể đem lại dòng vốn khổng lồ từ bên ngoài chảy vào các nền kinh tế mới nổi trong ngắn hạn, nhưng về lâu dài dòng vốn ra sẽ chiếm ưu thế. Và khi phụ thuộc lớn vào dòng vốn bên ngoài, việc dòng vốn đảo chiều là hệ quả không thể tránh khỏi. Vì vậy, các nước cần thiết phải có các biện pháp quản lý vốn. Thế nhưng, CPTPP lại không cho phép điều đó.
Kiên trì thúc đẩy Mỹ tham gia
Nhằm nỗ lực phê chuẩn CPTPP, những người ủng hộ CPTPP đã phóng đại lợi ích thương mại một lần nữa, trong khi phớt lờ hai nghiên cứu quan trọng của chính phủ Mỹ được thực hiện bởi Phòng nghiên cứu kinh tế thuộc Bộ Nông nghiệp và Hội đồng Thương mại Quốc tế. Cả hai báo cáo đều cho thấy lợi ích khiêm tốn từ TPP, kể cả khi có Mỹ.
Sau cuộc trưng cầu dân ý Brexit và cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ vào năm 2016, hệ quả trái chiều của tự do hoá thương mại đang ngày càng được thừa nhận, thay thế cho tuyên bố ngây thơ rằng ‘toàn cầu hóa sẽ nâng đỡ mọi con thuyền’. Dẫu vậy, những người ủng hộ CPTPP vẫn phớt lờ các nghiên cứu cho thấy những giả định trong mô hình dự báo lợi ích từ CPTPP là có vấn đề, và nhất mực tin tưởng vào những con số tốt đẹp.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Trump đã thông báo rằng ông "sẽ tái gia nhập TPP nếu có thể đạt được một thỏa thuận tốt hơn đáng kể". Dựa trên các yêu cầu mới mà chính quyền Mỹ đưa ra trong đàm phán NAFTA đang diễn ra, có thể dự đoán được “thỏa thuận tốt hơn đáng kể” mà ông Trump muốn nói đến ở đây sẽ liên quan đến yêu cầu bảo hộ dược phẩm nghiêm ngặt hơn và kiểm soát chặt chẽ hơn hoạt động thương mại điện tử quốc tế.
Các quốc gia TPP11 có thể chấp nhận các yêu cầu từ phía Mỹ. Với lợi ích thương mại tương đối khiêm tốn từ TPP ban đầu, sự rút lui của Mỹ đã khiến lợi ích thu được từ CPTPP thậm chí còn ít hơn, khiến TPP11 gần như không có gì hấp dẫn Hoa Kỳ. Đối với chính phủ Nhật Bản và một số nước khác, họ vẫn tin rằng TPP sẽ kéo Mỹ quay trở lại để hình thành liên minh khu vực mạnh mẽ hơn nhằm đối đầu Trung Quốc.
Do đó, các nước TPP11 kiên trì đưa Mỹ trở lại hiệp định, và rằng họ có thể sẽ đáp ứng các yêu cầu mới của Trump. Bằng cách tham gia vào TPP theo các điều khoản sửa đổi, với ưu tiên "nước Mỹ trên hết", Trump có thể chứng minh rằng ông là một nhà đàm phán tốt hơn nhiều so với những người tiền nhiệm, đặc biệt là Obama.
Nguồn: ipsnews.net – ND
Từ khóa: CPTPP, thỏa thuận thương mại, kiểu mẫu
