Khi giới tinh hoa từ khắp nơi trên thế giới tụ họp tại thành phố Davos thuộc vùng Alps ở Thụy Sỹ để dự diễn đàn kinh tế thế giới, không có gì ngạc nhiên khi tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump chọn cơ hội này để làm dịu đi sự thù địch của ông đối với các thỏa thuận thương mại đa phương. Sau những tuyên bố mạnh mẽ trước đó chống lại Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và các hiệp định đa phương nói chung, tại Diễn đàn lần này, ông Trump ám chỉ ông có thể xem xét lại việc tham gia TPP trong điều kiện hợp lý.
Tuy nhiên, đối với các nhà phân tích thương mại, vấn đề họ quan tâm nhất không phải là TPP nên được thay đổi như thế nào để đáp ứng yêu cầu của Nhà Trắng. Mà điều họ quan tâm là làm thế nào để TPP khi không có Hoa Kỳ vẫn tiến lên phía trước nhằm đảm bảo cho tăng trưởng toàn cầu được duy trì ổn định. Quan trọng nhất , có lẽ là, các đồng minh thân cận của Mỹ giờ đây đã có được một kim chỉ nam (TPP) để biến một thế giới không có Washington thành hiện thực.
Các nhà lãnh đạo chính trị, doanh nghiệp và các nhà tư tưởng lớn đã tề tựu tại Davos, cuộc họp thường niên năm nay chắc chắn là một cơ hội để các nước chúc mừng nhau vì đã lèo lái nền kinh tế thế giới đi theo một quỹ đạo ổn định và tiến lên. Trên thực tế, các nền kinh tế trên toàn cầu đang tăng trưởng ổn định, đó là một sự thay đổi đáng kể, kể từ cuộc khủng hoảng tài chính mà thế giới phải đối mặt cách đây một thập kỷ.
Quan hệ thân thiết giữa các tầng lớp tinh hoa quốc tế tại Davos dường như là dấu hiệu tốt cho sự hợp tác và phối hợp giữa các nước để giảm thiểu các rủi ro. Thiết lập các quy tắc là một mục tiêu chung của giới đầu tư không những cho phép tăng trưởng tốt hơn mà còn khoanh vùng các cú sốc trong một khu vực riêng biệt. Đối với một diễn đàn như Davos, kêu gọi phối hợp và hợp tác nhiều hơn trên mặt trận kinh tế có vẻ hơi khiêng cưỡng. Tuy nhiên, một trong những chủ đề nổi bật tại diễn đàn lần này là việc các thành tựu kinh tế đạt được trong thập kỷ qua đang bị ảnh hưởng thậm chí bị xóa sổ do các cuộc chiến tranh thương mại dựa trên chủ nghĩa dân tộc về kinh tế. Một trong những người lên tiếng thể hiện mối quan tâm rõ ràng nhất là Jack Ma của Alibaba. Ông cảnh báo “Thật dễ dàng để khởi động một cuộc chiến tranh thương mại, nhưng rất khó để ngăn chặn thảm họa của cuộc chiến này”.
Trong một bầu không khí như vậy, dường như sự thay đổi của Tổng thống Trump về các thỏa thuận thương mại đa phương nói chung và TPP nói riêng đã làm cho mọi người yên tâm phần nào. Tuy nhiên, nói rằng “Tôi sẽ tham gia TPP, nếu chúng tôi có thể làm cho hiệp định tốt hơn về bản chất”, mà không nói rõ chính xác những gì còn chưa hợp lý trong hiệp định, đã để lại nhiều suy nghĩ trong đầu của các quốc gia khác về việc có hay không việc Hoa Kỳ quay trở lại hiệp định – giả định rằng các điều kiện đã được Nhà Trắng chấp nhận. Hơn nữa, khi Tống thống Trump tiếp tục nhận xét các hiệp định thương mại song phương là tốt hơn các hiệp định đa phương “bởi vì trong hiệp định song phương, nếu có vấn đề, chúng ta có thể kết thúc hiệp định”, không có vẻ như Hoa Kỳ mong muốn quay trở lại TPP. Vì vậy, với sự không rõ ràng của chính quyền, những bình luận mới nhất của Tổng thống Trump về TPP dường như không làm hiệp định đi chệch hướng.
Việc Hoa Kỳ rút lui khỏi TPP vào năm ngoái dường như khiến hiệp định này đi vào ngõ cụt. Tuy nhiên, kể từ đó, 11 còn lại với sự dẫn dắt của Nhật Bản đã tiếp tục tiến lên phía trước với việc đạt được thuận cuối cùng. TPP11 (vốn có nội dung tương tự với thỏa thuận ban đầu) được kỳ vọng có thể được ký vào đầu tháng 3. Những kỳ vọng này là minh chứng cho sức mạnh của hiệp định. Tham vọng của nó vượt xa một hiệp định thương mại truyền thống, TPP tập trung nhiều hơn vào việc cắt giảm các hàng rào phi thuế quan và giải quyết những vấn đề mà trước đây từng bị lãng quên trong các hiệp định thương mại như quyền sở hữu trí tuệ và doanh nghiệp nhà nước, TPP chắc chắn sẽ hấp dẫn đối với 11 quốc gia, cụ thể là Nhật Bản, Úc, New Zealand, Singapore, Brunei, Việt Nam, Malaysia, Chilê, Peru, Mexico và Canada. Riêng với Mexico và Canada – hai nước đang đàm phán lại NAFTA với Hoa Kỳ, các tiến bộ đạt được trong TPP11 sẽ giúp cả hai nước có thêm lực bẩy (không liên quan đến chính trị) để ứng phó với chính phủ Hoa Kỳ vốn ưu tiên cắt giảm thâm hụt thương mại song phương.
Một vấn đề quan trọng không kém chính là chuyển biến của TPP11 đã làm thay đổi các động lực chính trị. Việc Mỹ rút khỏi TPP báo hiệu cam kết của Washington tại châu Á đã suy giảm đi ít nhiều. Trong khi đó, Trung Quốc ngày càng tham vọng củng cố vị trí cường quốc lớn nhất châu Á về kinh tế, chính trị và quân sự, và ráo riết triển khai Sáng kiến Một vành đai – Một con đường để hiện thực hóa tham vọng đó. Nhưng một TPP không có Hoa Kỳ có lẽ sẽ là giải pháp còn ổn định và bền vững hơn để giải quyết được thay đổi trong tình hình chính trị, lấp đầy khoảng trống mà Hoa Kỳ để lại. TPP11 đã cho thấy thế giới thực sự có thể tiến lên mà không cần có Washington, và cũng có những lựa chọn thay thế để dẫn dắt thế giới là Trung Quốc.
Tác giả: Shihoko Goto là chuyên gia nghiên cứu cao cấp về về Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan thuộc Hiệp hội Đông Bắc Á tại Chương trình Châu Á của Trung tâm Woodrow Wilson.
Nguồn: Eurasia review – HY
Từ khóa: TPP, trở lại, lợi hại, hơn xưa
