Hiệp định Quan hệ Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) là thỏa thuận thương mại giữa Canada, Mỹ và 10 quốc gia khác.
Thỏa thuận này sẽ dẫn đến giảm/loại bỏ các rào cản thuế quan và phi thuế quan đối với hoạt động thương mại, đầu tư hàng hóa và dịch vụ trong khi thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Ảnh hưởng của TPP lên nền kinh tế Canada và Mỹ đã được xem xét, phân tích và nhiều kết luận được đưa ra.
Một số nghiên cứu kết luận TPP sẽ có lợi cho cả Canada và Mỹ, trong khi những nghiên cứu khác lập luận rằng lợi ích nếu có là không rõ ràng. Ngược lại, cũng có những nghiên cứu cho thấy TPP sẽ gây tổn hại các nền kinh tế với GDP thấp, tình trạng việc làm bị xấu đi và gây ra bất bình đẳng về thu nhập.
Theo Ngân hàng Thế giới (WB), TPP sẽ có lợi cho các thành viên tham gia, thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu thêm khoảng 11% và GDP bình quân tăng 1,1% đến năm 2030. Trong đó, cả Canada và Mỹ đều được dự báo sẽ có mức tăng trưởng tốt về xuất khẩu lẫn GDP. Tuy nhiên, lợi ích nhận được có thể sẽ ít hơn so với các nước nhỏ.
Nghiên cứu của Petri, Plummer và Zhai (2016) cho rằng TPP sẽ có lợi cho cả Canada và Mỹ, trong đó Mỹ là bên được hưởng lợi nhiều nhất xét về giá trị tuyệt đối. Theo đó, xuất khẩu của Canada sẽ tăng thêm 58 tỷ USD, tương đương 7% đóng góp thêm 1% vào mức tăng GDP đến năm 2030. Trong khi đó, xuất khẩu của Mỹ sẽ tăng 357 tỷ USD và GDP được dự báo tăng khoảng 131 tỷ USD đến năm 2030. Ngoài ra, nghiên cứu của Petri cũng chỉ ra tiền lương tại Mỹ sẽ có xu hướng tăng nhẹ do sự dịch chuyển trong cơ cấu lao động của các ngành công nghiệp.
Nghiên cứu của David Autor, David Dorn và Gordon H. Hanson (2015) cũng cho rằng TPP sẽ mang lại lợi ích cho Mỹ. Lý do là TPP bao gồm các vấn đề như sở hữu trí tuệ và đầu tư nước ngoài vốn là những lĩnh vực thế mạnh của các công ty Mỹ. Mặt khác, việc thực thi các tiêu chuẩn của TPP sẽ giúp các đối tác thương mại lớn của Trung Quốc nâng cao các quy định và nguyên tắc thương mại, điều này sẽ tạo áp lực lên Trung Quốc để đáp ứng các tiêu chuẩn này và giảm thiểu các hành vi thao túng thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, một số nghiên cứu khác cũng cho thấy rằng TPP không chỉ mang lại lợi ích cho Mỹ và Canada. Theo Viện Kinh tế Chính sách Canada (2015), TPP sẽ không có lợi cho người lao động Mỹ.
Nghiên cứu trên cho thấy một hiệp định thương mại được ký kết với các đối tác nghèo hơn và dồi dào hơn về lực lượng lao động sẽ làm giảm lương của hầu hết người lao động Mỹ. Tương tự, có thể sẽ xuất hiện việc dịch chuyển sản xuất và lao động từ khu vực thâm dụng lao động sang khu vực thâm dụng vốn và do vậy làm trầm trọng thêm mức độ giảm lương và kết quả là bất bình đẳng thu nhập trở nên lớn hơn.
Một nghiên cứu khác của Capaldo và Izurieta (2016) lại cho thấy TPP không có lợi cho Canada và Mỹ. Trong nghiên cứu của mình, 2 tác giả này giả định có sự thay đổi về tỷ lệ việc làm và phân phối thu nhập. Theo đó, TPP sẽ dẫn đến mức GDP thấp hơn đối với Mỹ và tăng nhẹ đối với Canada, cụ thể GDP của Mỹ sẽ giảm 0,54% trong khi Canada tăng nhẹ 0,28% đến năm 2025. Nghiên cứu này cũng dự báo tổng GDP của các nền kinh tế phát triển trong TPP sẽ giảm 0,34% đến 2025.
Tuy nhiên, xuất khẩu ròng được kỳ vọng sẽ tăng nhẹ, của Mỹ là 0,2% và Canada là 0,58% trong cùng thời kỳ. Trong khi sự thay đổi về GDP và xuất khẩu tương đối khiêm tốn, nghiên cứu này kết luận TPP sẽ gây ra tình trạng mất việc làm. Cụ thể, Canada có thể mất 58.000 việc làm và Mỹ mất 448.000 việc làm. Tổng cộng các nước TPP sẽ bị mất đi khoảng 771.000 việc làm tuy nhiên các nước nằm ngoài TPP được dự báo sẽ có tỷ lệ mất việc làm lớn hơn với 5,33 triệu việc làm bị mất đi.
Sự dịch chuyển sản xuất sang các lĩnh vực thâm dụng vốn, định hướng xuất khẩu sẽ dẫn đến nhu cầu lao động giảm và tạo ra áp lực giảm tiền lương. Phần thu nhập của người lao động trong thu nhập quốc gia giảm sẽ ảnh hưởng đến sức mua hàng hóa và dịch và tình trạng bất bình đẳng thu nhập tiếp tục bị nới rộng, nghiên cứu của Capaldo kết luận.
Một lợi ích của việc thực thi TPP là gia tăng bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nếu các quy định được các nước thành viên thuân thủ. Tuy nhiên, không có quy định nào trong TPP nhằm hạn chế hoặc loại bỏ hành vi thao túng tiền tệ tại các nước thành viên. Do vậy bổ sung điều khoản nhằm chấm dứt hiện tượng này sẽ là nội dung có ý nghĩa đối với thỏa thuận TPP.
Tỷ lệ thất nghiệp và bất bình đẳng thu nhập là những vấn đề khó của Canada và Mỹ hiện nay; vì vậy các chính sách nhằm cải thiện tình trạng này cần được xem xét cẩn trọng. Ngoài ra, cần tiến hành thêm nhiều nghiên cứu cứu đánh giá tác động của TPP lên nền kinh tế Mỹ và Canada trước khi hiệp định này đi vào thực thi.
Theo http://www.huffingtonpost.ca – HP
Từ khóa: TPP, nới rộng, chênh lệch giàu nghèo
