Hiệp định quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có khả năng thay đổi hầu hết hệ thống các quy định pháp luật của nhiều quốc gia thậm chí còn biến đổi vòng đàm phán Uruguay (1986-1994) lẫn Hiệp định về các khía cạnh thương mại Quyền Sở hữu trí tuệ 1994 (TRIPS) của WTO. Nhưng điều này còn phụ thuộc vào việc liệu Trung Quốc có gia nhập TPP.
Cho đến nay 12 nước tham gia đã ký kết văn bản xác nhận lời văn của TPP, cụ thể đó là Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, Peru, New Zealand, Singapore, Mỹ và Việt Nam.
Tuy nhiên, mỗi bên cần có thời gian để hiệp định này được thông qua theo đúng quy trình của mỗi nước. TPP không cần sự đồng thuận của tất cả các bên để có hiệu lực. 6 hoặc nhiều hơn 6 nước quan trọng phê chuẩn, chiếm ít nhất 85% GDP cộng gộp của các bên tham gia ký kết ban đầu sẽ là đủ để TPP được thực thi. Tuy nhiên, điều bắt buộc là Mỹ - quốc gia có GDP lên đến 18 nghìn tỷ USD sẽ phải là 1 trong 6 thành viên đó.
Tại Mỹ, các chính trị gia như ông Donald Trump phản đối thỏa thuận này vì cho rằng điều này TPP không giúp bảo vệ việc làm của người dân Mỹ. Nhưng TPP được nhìn nhận như một cơ hội nhằm tăng cường sức ảnh hưởng của Mỹ đến chính sách của các quốc gia tại khu vực châu Á Thái Bình Dương, và điều này có thể giúp TPP được Quốc hội Mỹ bỏ phiếu thông qua.
Nhưng, ngay cả khi được Quốc hội Mỹ phê chuẩn liệu Trung Quốc có muốn tham gia TPP khi hiện tại Trung Quốc đang là nước dẫn dắt của Hiệp định quan hệ đối tác toàn diện khu vực (RCEP), một thỏa thuận được xem là thay thế cho TPP.
Có vẻ như cả TPP lẫn RCEP sẽ cùng đạt được và sau đó mở đường cho một khu vực mậu dịch thương mại tự do châu Á Thái Bình Dương (FTAAP) - hiệp định đã được đề xuất và thảo luận trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương năm 2015.
Kịch bản sẽ thế nào nếu Trung Quốc tham gia TPP?
Có nhiều lý do để Trung Quốc không tham gia TPP: Trung Quốc không thể đáp ứng được các tiêu chuẩn về lao động và môi trường của TPP, tiêu chuẩn sở hữu trí tuệ của TPP là quá cao hay các điều kiện khác về doanh nghiệp nhà nước. Những lý do đều là hợp lý nhưng có vẻ thực sự không phải như vậy:
Trung Quốc không còn là nơi có giá lao động thấp nhất và tương quan về các tiêu chuẩn lao động không phải là vấn đề quá lớn với Trung Quốc. Đồng thời vấn đề ô nhiễm nước và không khí giờ đây đã trở thành một mối ưu tiên lớn cần giải quyết của Trung Quốc.
Về sự “cân bằng” trong việc bảo hộ sở hữu trí tuệ, đây cũng không còn là mối quan tâm quá lớn của Trung Quốc bằng chứng là văn phòng bằng sáng chế của Trung Quốc hiện lớn nhất thế giới đặc biệt về các ứng dụng và từ năm 2010 văn phòng này chiếm đến hơn một nửa mức tăng hàng năm hoạt động đăng ký nhãn hiệu thương mại toàn cầu.
Trong lĩnh vực doanh nghiệp nhà nước, Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục cải cách ngay cả khi không tham gia TPP nhằm tạo ra một môi trường năng động và thu hút nhà đầu tư bên ngoài.
Rõ ràng là Trung Quốc sẽ phải đàm phán với Mỹ để tham gia TPP. Điều này có thể sẽ là một quá trình lâu dài và khó khăn, nhưng Trung Quốc đã trải qua đàm phán gia nhập WTO và họ biết cần phải làm gì.
Còn một lý do nữa để Trung Quốc xem xét khả năng gia nhập TPP, đó là Đại hội lần thứ 17 Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 2007 đưa ra mục tiêu theo đuổi “canh tác sinh thái”, do vậy Trung Quốc cần cải thiện năng lực pháp luật nhiều hơn nữa để thực hiện mục tiêu này. Các vụ bê bối liên quan đến những quy định lỏng lẻo như sữa chứa chất độc melamine làm ảnh hưởng đến khoảng 300.000 trẻ nhỏ, đã làm giảm đáng kể sự tin tưởng của người tiêu dùng vào hệ thống pháp luật hiện hành.
Trung Quốc có khả năng muốn cho người dân của mình thấy TPP sẽ là một áp lực từ bên ngoài để cải thiện các tiêu chuẩn, quy định của quốc gia đặc biệt trong các lĩnh vực như thực phẩm và môi trường. Người dân trong nước có thể sẽ chào đón TPP nếu nó giúp Trung Quốc theo đuổi các tiêu chuẩn tốt nhất trên thế giới.
Sự khác biệt giữa một kịch bản trong đó Trung Quốc gia nhập TPP và một kịch bản trong đó TPP và RCEP cùng hội tụ thành một FTA cho cả khu vực châu Á Thái Bình Dương nằm ở tốc độ mà tại đó các quy định hiện hành về sở hữu trí tuệ được thực thi. Nếu Trung Quốc tham gia TPP điều đó có nghĩa 3 nền kinh tế lớn nhất thế giới - Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản - đồng ý về các tiêu chuẩn sở hữu trí tuệ quan trọng, vượt qua cả sự đồng ý của các nước phát triển và đang phát triển trong WTO. Nhiều quốc gia đã bày tỏ sự quan ngại về hệ thống quyền sở hữu trí tuệ trong TPP sẽ mất đi sức mạnh đáng kể nếu vắng mặt Trung Quốc.
Trung Quốc thậm chí còn có thể đạt được một số lợi thế trong dài hạn nếu theo đuổi các tiêu chuẩn về sở hữu trí tuệ trong TPP vì hiện nay Trung Quốc đang thống trị trong lĩnh vực sản xuất hoạt chất dược phẩm.
Thỏa thuận TPP được xem là bước tiến quan trọng nhất trong thế kỷ 21 về sở hữu trí tuệ. Điều này không chỉ vì các tiêu chuẩn được đặt ra mà còn vì TPP sẽ mở ra cánh cửa cho một khu vực tự do thương mại trên toàn khu vực châu Á Thái Bình Dương.
Tác giả: Peter Drahos - Giáo sư Đại học Quốc gia Australia, Thành viên Văn phòng Sở hữu trí tuệ Queen Mary, Đại học London.
Theo http://www.eastasiaforum.org - HP
Từ khóa: Liệu TPP, có biến đổi, các quy định, sở hữu trí tuệ, châu Á
