Tương lai cấu trúc thương mại khu vực châu Á Thái Bình Dương, cũng như chính sách tái cân bằng của Mỹ tại châu Á vẫn ở trong tình trạng không chắc chắn sau thất bại của vòng đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) hôm 31 tháng 7.
Mặc dù các nhà đàm phán nói rằng 90% TPP sẽ được hoàn tất tuy nhiên thỏa thuận này đang rơi vào thế kẹt liên quan đến những vấn đề mang tính chính trị như Canada sẽ tổ chức bầu cử vào tháng 10 tới và mùa bầu cử kéo dài nước Mỹ sắp bắt đầu.
Trớ trêu thay, trong khi TPP đặt ra mục tiêu phá vỡ các tiêu chuẩn thương mại như khả năng truy cập Internet, sở hữu trí tuệ đối với dược phẩm (IPR) hay nguồn lợi thủy sản, động vật hoang dã và rừng thì hiện tại TPP lại bị trì hoãn bởi các vấn đề đã cũ liên quan đến bảo hộ các mặt hàng sữa, đường (Mỹ), gạo (Nhật Bản) và ô-tô.
Đối mặt với một kỳ bầu cử nhiều khó khăn, Thủ tướng Canada Stephen Harper đã từ chối mở cửa thị trường sữa cho New Zealand và các đối tác khác. Mỹ cũng đang cố gắng bảo vệ lĩnh vực đường và thúc đẩy kéo dài thời gian bảo hộ liên quan đến IPR lên 12 năm. Mexico lại đang đặt ra yêu cầu hàm lượng nội địa lên đến 65% đối với các nhà xuất khẩu xe hơi Nhật Bản.
Chính quyền Mỹ đã tìm cách hoàn tất đàm phán trong tháng 8 và hy vọng Quốc hội sẽ phê chuẩn TPP vào cuối năm nay trước khi kỳ bầu cử tổng thống chính thức bắt đầu.
Tuy nhiên, trong đàm phán thương mại không có gì là được nhất trí hoàn toàn vì vậy quá trình “cho và nhận” sẽ bắt đầu cho đến khi đạt được sự đồng thuận cuối cùng. Và hiện tại không có dấu hiệu nào cho thấy sẽ có vòng đàm phán tiếp theo cho đến giữa tháng 9 tới.
Nguy cơ TPP thất bại là rất cao
Tổng thống Mỹ, Barack Obama, đã đặt TPP là trọng tâm trong chính sách “tái cân bằng” tại châu Á. Thủ tướng Nhật Bản, Shinzo Abe, cũng xem TPP là “mũi tên thứ 3” trong chính sách tăng trưởng kinh tế của mình.
Các nền kinh tế thành viên TPP chiếm 40% GDP thế giới và một số nhà kinh tế dự báo khối này sẽ tạo ra thêm gần 300 tỷ USD cho kinh tế toàn cầu trong vòng một thập kỷ tới.
Hơn nữa, TPP là chất kết dính và là cơ hội cho các thành viên mới thuộc APEC miễn là họ cam kết tuân theo những tiêu chuẩn trong TPP. Hàn Quốc, nước đã có một hiệp định thương mại riêng lẻ với Mỹ là thành viên tiềm năng nhất bên cạnh Indonesia, Thái Lan và Philippines.
Khi thực hiện kế hoạch cải cách kinh tế, Trung Quốc có thể xem xét đến khả năng gia nhập TPP vì nước này sẽ được hưởng lợi từ các tiêu chuẩn trong TPP.
Trong những năm 1990, việc gia nhập WTO đã giúp Bắc Kinh thực thi chính sách cải tổ thị trường và TPP có thể cũng sẽ đóng vai trò như vậy trong việc giúp Chủ tịch Tập Cận Bình tiến hành cải cách theo hướng kinh tế thị trường.
Tuy nhiên, nhiều người cho rằng TPP đang cạnh tranh với Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), một hiệp định do Trung Quốc dẫn dắt gồm các nước thành viên ASEAN và một số quốc gia khác. Mỹ không tham gia RCEP nhưng 6 trong số 12 thành viên TPP cũng đang tham gia đàm phán cho thỏa thuận này.
Thương mại không phải là trò chơi công bằng. Với sự thất bại của Vòng đàm phán Doha sau 12 năm đàm phán, các thỏa thuận thương mại đa phương cấp khu vực đang dần định hình lại tương lai của thương mại toàn cầu và cuối cùng thì TPP và RCEP cũng sẽ cùng hợp tác trong hài hòa.
Ngoài TPP và RCEP, các cuộc đàm phán lớn khác bao gồm Hiệp định đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP) giữa Mỹ và EU hay Nhật Bản cũng sắp hoàn thành một thỏa thuận tương tự với EU.
RCEP có thể đóng vai trò lớn hơn so với TPP trong việc định hình các nên các thỏa thuận thương mại khu vực, song với tốc độ đàm phán chậm chạp như hiện nay, RCEP không có khả năng kết thúc đàm phán trước năm 2017.
Nếu các hiệp định thương mại giữa các nền kinh tế lớn - TPP, EU-Nhật Bản, TTIP - đến đích trước khi RCEP được hiện thực hóa, lúc đó áp lực lên RCEP là buộc phải nâng cao các tiêu chuẩn theo TPP thay vì cách mà các nước thành viên RCEP đang xem xét hiện nay.
Tuy nhiên, nếu TPP thất bại, chính sách xoay trục châu Á của Mỹ sẽ mất nhiều tín nhiệm và niềm hy vọng sẽ được đặt vào tay Nhật Bản. Nhưng thương mại không giống như địa chính trị, thất bại trong việc tự do hóa thương mại sẽ đẩy lùi tăng trưởng của tất cả các thành viên trong khu vực. Kết quả có thể là cùng có lợi (“win-win”) nhưng cũng sẽ là cùng tổn thất (lose-lose) nếu đàm phán thất bại.
Theo http://www.globaltimes.cn - Phú Cường
Từ khóa: TPP, bị đình trệ, chính sách xoay trục, Tổng thống Mỹ, bị nghi ngờ
