Mặc dù cơ chế đàm phán nhanh (TPA) hiện đang ở trong tình trạng lấp lửng nhưng Hạ viện Mỹ đã quyết định sẽ bỏ phiếu một lần nữa đối với Dự luật về chương trình hỗ trợ lao động (TAA) vào cuối tháng 7, mở ra cơ hội cho TPA.
Trên thực tế, TPA đã được Hạ viện thông qua vào ngày 12/6 nhưng TAA lại bị thất bại. Theo quy định, cả TPA và TAA phải được thông qua cùng một lúc như một gói dự luật liên quan đến thương mại trước khi Tổng thống Obama ký ban hành. Một khi được ký thành luật, Mỹ và Nhật Bản có thể kết luận cho các vấn đề đàm phán song phương, mở đường cho kết thúc đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Cùng tham gia vào TPP chính là cơ hội quan trọng để cả Mỹ và Nhật Bản thể hiện vai trò dẫn đầu trong việc thiết lập nên các nguyên tắc thương mại mới trong khu vực.Tuy nhiên, TPP chỉ là bước đi đầu tiên trong quá trình hội nhập lâu dài tại khu vực châu Á Thái Bình Dương sẽ diễn ra trong những năm tiếp theo.
Hiện nay, có rất nhiều thỏa thuận thương mại đang được xem xét trong khu vực như Hiệp định quan hệ đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) bao gồm 10 nước thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và 6 đối tác thương mại như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc… hay Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á Thái Bình Dương (APEC) cũng đã thống nhất cho ra đời một khuôn khổ mới gọi là Khu vực Thương mại tự do châu Á - Thái Bình Dương (FTAAP).
Ngày 9 tháng 6, Cơ quan Xúc tiến Mậu dịch Nhật Bản (JETRO) đã tổ chức một Hội nghị thảo luận về tương lai hội nhập kinh tế cũng như vai trò của Mỹ và Nhật Bản tại khu vực châu Á Thái Bình Dương. Ý kiến của các chuyên gia tại Hội nghị cho thấy cả 2 nước này sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng tại đây.
Khi được khởi xướng vào năm 2005, TPP chỉ có 4 quốc gia nhưng hiện nay đã có 12 quốc gia tham gia đàm phán và chiếm khoảng 40% GDP toàn cầu. Ý nghĩa kinh tế và chiến lược của TPP đã được nâng lên khi Nhật Bản, nền kinh tế lớn thứ ba trên thế giới quyết định tham gia hiệp định vào tháng 3 năm 2013. Chủ tịch JETRO, ông Hiroyuki Ishige trong bài phát biểu của mình cho rằng TPP sẽ tạo ra một nền tảng kinh doanh với các tiêu chuẩn cao ở châu Á và hiện nay các hoạt động thương mại, đầu tư của các doanh nghiệp trong khu vực đã dần dịch chuyển đến các nước TPP.
Nhưng mặt khác có một số thách thức TPP phải đối mặt trong tương lai như: làm thế nào để đạt được các tiêu chuẩn thống nhất về tự do hóa thương mại. Các chuỗi cung ứng trong khu vực châu Á Thái Bình Dương đang mở rộng biên giới trong khi TPP không bao gồm toàn bộ các thành viên trong khu vực ví dụ Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan, Ấn Độ và một số nước ASEAN khác.
Một lý do khiến các nền kinh tế khác không tham gia TPP là mức độ cam kết. TPP được mô tả như một “thỏa thuận của thế kỷ 21” bao gồm 29 chương quy định nhiều vấn đề mới như lao động và môi trường, đầu tư và doanh nghiệp nhà nước. Nhưng đối với hầu hết các nền kinh tế đang phát triển các tiêu chuẩn này là khó có thể đạt được. Ông Zhang Jianping, Giám đốc bộ phận của hợp tác kinh tế quốc tế thuộc Viện nghiên cứu cải cách kinh tế Trung Quốc cho rằng các nước như Trung Quốc và Indonesia có thể không cảm thấy thoải mái với TPP vì các quy tắc và tiêu chuẩn quá khắt khe, “đó là lý do tại sao hiện nay Trung Quốc đang nỗ lực để thúc đẩy cho RCEP” như một khuôn khổ thay thế. Nhìn chung, RCEP được xem là ít tham vọng hơn so với TPP.
Đây có vẻ là tình huống tiến thoái lưỡng nan khi các tiêu chuẩn càng cao thì càng có ít quốc gia có thể tham gia. Nhưng một giải pháp mà Mỹ và Nhật Bản có thể làm là thúc đẩy các tiêu chuẩn cao trong hội nhập khu vực hướng tới một FTAAP.
Mỹ và Nhật Bản có thể thúc đẩy các tiêu chuẩn cao trong hội nhập khu vực hướng tới một FTAAP
Thứ nhất, xây dựng năng lực sẽ rất quan trọng. Ông Ishige, Chủ tịch JETRO nói: “hội nhập kinh tế có thể được thực hiện chỉ khi chúng ta giải quyết được vấn đề cơ sở hạ tầng cứng và mềm. Nếu không mọi thứ sẽ là vô nghĩa”. Ông nhấn mạnh các yếu tố nguồn nhân lực, tuân thủ quy tắc và phát triển cơ sở hạ tầng để đảm bảo một môi trường thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.
Theo một cuộc khảo sát gần đây của JETRO, các công ty Nhật Bản liên kết với các công ty ở châu Á phải đối mặt với nhiều thách thức như thủ tục hành chính phức tạp, hệ thống thuế và môi trường pháp lý không thể đoán trước. Điều này có thể được cải thiện thông qua việc Mỹ và Nhật Bản sử dụng nguồn lực và kinh nghiệm của mình để hỗ trợ xây dựng năng lực cho các nước khác. Ông Kathy Santillo, thành viên Hội đồng Kinh doanh Mỹ-ASEAN nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sáp nhập các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) vốn chiếm tới 96% số lượng doanh nghiệp trong khu vực ASEAN.
Thứ hai, Mỹ và Nhật Bản có thể tận dụng vai trò của mình tại các diễn đàn quốc tế như G20 và APEC để tạo ra sự đồng thuận về nguyên tắc. Ví dụ, kể từ khi Trung Quốc chủ động thành lập Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB), nhiều người đã nhận thấy sự cần thiết phải bổ sung vốn nhằm rút ngắn chênh lệch về cơ sở hạ tầng nhưng vấn đề này lại chưa nhận được đồng thuận của quốc tế đặc biệt về quản trị các khoản đầu tư hạ tầng. Ông Matthew Goodman, Cố vấn cao cấp của CSIS cho rằng G20 có thể là diễn đàn thích hợp để thảo luận vấn đề này và sau đó là APEC, nơi các sáng kiến là không bị ràng buộc và là khuôn khổ hữu ích cho “các cuộc tranh luận về nỗ lực hội nhập kinh tế khu vực”.
Cuối cùng, tích hợp các hiệp định thương mại tự do trong khu vực sẽ là con đường lý tưởng hướng đến FTAAP. Ông Yorizumi Watanabe, giáo sư của Đại học Keio Nhật Bản nhấn mạnh tầm quan trọng của sự gắn kết và thống nhất các quy định để tạo ra một siêu FTA. Ông cũng đánh giá Nhật Bản là một mắc xích quan trọng giữa TPP và RCEP vì Nhật Bản tham gia cả 2 hiệp định này. TPP có hướng tiếp cận nhằm tạo ra một hiệp định tiêu chuẩn cao trong khi RCEP giữ cách tiếp cận tích hợp và thậm chí bao gồm các nước kém phát triển nhất như Campuchia, Lào và Myanmar. Nhưng chung quy “chúng sẽ đưa chúng ta đến FTAAP”, ông nói.
Như vậy TPP không nhất thiết là con đường duy nhất cho hội nhập kinh tế khu vực châu Á Thái Bình Dương. Và như Thượng nghị sĩ Cory Gardner (R-CO) của Mỹ nhấn mạnh trong bài phát biểu của mình, “ký kết thành công TPP mới chỉ là bước đi đầu tiên trong tiến trình” mở ra tiềm năng kinh tế của khu vực châu Á Thái Bình Dương.
Theo http://cogitasia.com – PC
Từ khóa: TPP, bước đi, quan trọng, đầu tiên, hội nhập, kinh tế, khu vực, chấu Á Thái Bình Dương
