Trong tháng 5/2015, diễn biến đàm phán hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) khá sôi động.
24/5: Thượng viện Mỹ thông qua dự luật TPA cho Tổng thống Obama
Quyền đàm phán nhanh (TPA) là một công cụ thiết yếu để Mỹ và 11 quốc gia khác có thể sớm hoàn tất Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Sáng 24/5 (theo giờ Việt Nam), Thượng viện Mỹ đã thông qua Dự luật Quyền đàm phán nhanh (TPA) với 62 phiếu thuận và 37 phiếu chống.
Thượng viện Mỹ đã có những cuộc tranh luận “nảy lửa” về Dự luật Quyền đàm phán nhanh, công cụ cho phép chính phủ Mỹ đệ trình lên Quốc hội các thỏa thuận thương mại mà cơ quan lập pháp tối cao chỉ có thể phê chuẩn hoặc bác bỏ, chứ không có quyền sửa đổi.
Dự luật Quyền đàm phán nhanh được xem là một điều kiện thiết yếu để có thể kết thúc đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, do các nước tham gia đều không muốn đưa ra những nhượng bộ đầy khó khăn để rồi sau đó lại bị Quốc hội Mỹ thay đổi. Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman từng tuyên bố Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương sẽ được hoàn tất vào năm 2013 nhưng việc Tổng thống Obama chưa được trao Dự luật Quyền đàm phán nhanh đã khiến quá trình đàm phán phải kéo dài.
Dù đã được Thượng viện phê chuẩn, Dự luật Quyền đàm phán nhanh còn phải vượt qua cửa ải Hạ viện, một thách thức được cho là còn lớn gấp bội. Trong khi hầu hết các nghị sỹ Cộng hòa ủng hộ Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương thì phần lớn các nghị sỹ Dân chủ lại phản đối hiệp định này khi lo ngại rằng một khu vực tự do thương mại chiếm tới 30% thương mại và 40% kinh tế toàn cầu sẽ chỉ mang lại lợi ích cho các công ty đa quốc gia. Bên cạnh đó, các tổ chức công đoàn Mỹ cũng lo ngại nhiều người lao động trong nước sẽ mất việc do các công ty Mỹ sẽ tìm nguồn nhân công giá rẻ ở nước ngoài.
Đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương đang được tiến hành với sự tham gia của 12 nước gồm Mỹ, Nhật Bản, Australia, Brunei, Canada, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam.
Nếu Dự luật Quyền đàm phán nhanh được Hạ viện Mỹ phê chuẩn thì có khả năng Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, một trong những thỏa thuận thương mại có tiến trình đàm phán dài nhất trong lịch sử nước Mỹ, sẽ được hoàn tất vào cuối tháng 6 tới. Quyền đàm phán nhanh có hiệu lực trong vòng 6 năm, do vậy Tổng thống Mỹ cũng có thể sử dụng quyền hạn này trong đàm phán Hiệp định đối tác thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương với 28 nước thành viên Liên minh châu Âu (EU).
Chile lạc quan về hiệp định TPP, thúc giục Canada mở cửa hơn nữa
Một quan chức cấp cao của Chile vừa cho biết 12 quốc gia thành viên hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) lịch sử đang cố gắng kết thúc đàm phán vào cuối tháng 5 này mặc dù Canada vẫn chưa thể hiện sẵn sàng mở cửa thị trường hơn nữa.
Chile là một trong những quốc gia tham gia đàm phán TPP - hiệp định thương mại quan trọng bao phủ một khu vực chiếm 40 % tổng sản lượng GDP toàn cầu trong đó có Mỹ và Nhật Bản.
Trưởng đoàn đàm phán TPP của Chile, ông Andres Rebolledo cho biết các Bộ trưởng kinh tế các nước TPP sẽ nhóm họp từ ngày 26-28/5 tới và có nhiều khả năng kết thúc được quá trình đàm phán.
Trả lời phỏng vấn hãng tin Reuters mới đây tại Mexico City, ông Rebolledo khẳng định Quốc hội Mỹ có thể sẽ thông qua quyền đàm phán nhanh trong thời gian tới. Đây là một trong những tiền đề quan trọng để TPP thành công.
Khi Chính phủ Mỹ được trao quyền đàm phán nhanh, các nước đối tác TPP có thể yên tâm rằng bản dự thảo cuối cùng hiệp định TPP khi trình ra Quốc hội Mỹ chắc chắn sẽ không bị chỉnh sửa.
"Tất cả các yếu tố đều cho thấy quá trình đàm phán TPP có thể kết thúc vào cuối tháng này mặc dù đây vẫn là vòng đàm phán phán hết sức khó khăn", ông Rebolledo nhận định.
Hội nghị Bộ trưởng kinh tế TPP nói trên sẽ được tổ chức trên đảo Guam, vùng lãnh thổ của Mỹ ở Tây Thái Bình Dương.
Trước khi các Bộ trưởng nhóm họp, các bên sẽ có các cuộc họp kỹ thuật chuyên sâu ở các cấp thấp hơn và các cuộc đàm phán song phương để giải quyết các vấn đề chính còn tồn tại, trong đó vấn đề tiếp cận thị trường là bất đồng lớn nhất.
Cho đến thời điểm này, Nhật Bản đã đưa ra các nhượng bộ tiếp cận thị trường đáng kể trong khi Canada vẫn cần phải tiếp tục mở cửa thị trường hơn nữa.
"Những nhượng bộ mở cửa thị trường của Canada vẫn còn rất hạn chế", ông Rebolledo khẳng định. Đối với Chile, vấn đề khó khăn nhất hiện nay là quyền sở hữu trí tuệ.
TPP: Không thể thiếu Quyền đàm phán nhanh của Mỹ
Một quan chức cấp cao của Chính phủ Nhật Bản khẳng định Quyền đàm phán nhanh (TPA) là điều không thể thiếu để hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) thành công. TPP bao gồm 12 quốc gia thành viên, chiếm 40% tổng sản lượng kinh tế thế giới.
Những nỗ lực của Tổng thống Mỹ Barack Obama thúc đẩy TPP đang vấp phải khó khăn rất lớn khi nhiều Thượng Nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ lên tiếng phản đối TPA.
"Tất cả các quốc gia thành viên TPP đều coi TPA là điều không thể thiếu đối với quá trình đàm phán TPP. Nhật Bản tin tưởng chắc chắn Quốc hội Mỹ sẽ thông qua TPA", Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Yoshihide Suga phát biểu trong một cuộc họp báo gần đây.
Theo các quy định trong TPA, Quốc hội Mỹ chỉ có thể thông qua hoặc không thông qua hiệp định thương mại đã được Chính phủ Mỹ đàm phán mà không có quyền chỉnh sửa nội dung hiệp định. Nếu TPP được thông qua thì có thể được coi là thành tựu có tính di sản của Chính quyền Tổng thống Obama.
Trong khi đó, hãng tin Jiji dẫn lời Trưởng đoàn đàm phán TPP của Nhật Bản Koji Tsuruoka khẳng định mục tiêu của các cuộc đàm phán cấp Bộ trưởng sẽ không thay đổi bất chấp những tín hiệu bất lợi từ Thượng viện Mỹ.
Hiện chưa rõ các Bộ trưởng có thể đưa ra quyết định chính trị về TPP như thế nào nếu dự luật TPA không được Quốc hội Mỹ thông qua.
Từ 26-28/5 tới, các Bộ trưởng kinh tế từ 12 quốc gia thành viên TPP sẽ nhóm họp tại Guam. Phát biểu trước các phóng viên trước khi lên đường tới Guam tham gia đàm phán TPP, ông Tsuruoka cho biết các nước sẽ nỗ lực hết sức để đạt được nhiều tiến triển tích cực hơn nữa.
Ngày 18/5: Đừng tưởng TPP toàn ‘màu hồng’
Chúng ta được đánh giá là sẽ hưởng lợi khá nhiều từ Hiệp định TPP nhưng là một nền kinh tế nghèo, Việt Nam sẽ phải đáp ứng hàng loạt quy định hết sức cam go.
Cuộc đàm phán của trưởng đoàn các nước trong Hiệp định Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang bước vào giai đoạn nước rút với cuộc đàm phán marathon gần 2 tuần từ ngày 15 đến 27-5 tại Guam - Mỹ. Tiếp nối ngay sau đó, các bộ trưởng TPP sẽ có cuộc đàm phán bên lề cuộc họp APEC tại Manila - Philippines từ ngày 26 đến 28-5 và đây là dấu mốc mà các nước đang hy vọng hiệp định có thể được chốt lại.
Hy vọng của các nước là TPP bắt đầu từ việc Quyền đàm phán nhanh (TPA) cuối cùng đã tìm được lối thoát ở Washington. Hôm 14-5, 2 ngày sau khi chặn dự luật TPA cho Tổng thống Barack Obama, Thượng viện Mỹ đã bỏ phiếu để chấp nhận tranh luận về TPA - bước trước của việc thông qua dự luật này.
Việt Nam được gì?
"Đánh giá từ Viện Peterson thì Việt Nam sẽ là nước có lợi nhiều nhất từ TPP" - Vox trích chuyên gia Tyler Cowen viết: "Các anh hiểu chứ? Các nước nghèo nhất sẽ là những người được lợi nhất".
Nhưng Kimberly Ann Elliott - kinh tế gia tại Trung tâm Nghiên cứu về phát triển toàn cầu (CGD), người nghiên cứu về tác động của chính sách thương mại toàn cầu đối với người nghèo - thì nói vấn đề phức tạp hơn vậy. Elliott không hoàn toàn chống hay ủng hộ nhưng theo bà, tác động của TPP không lớn như các nhà kinh tế học đánh giá. Những người ủng hộ TPP thường phóng đại về lợi ích nó sẽ có cho các nước nghèo, trong khi TPP cũng có những tác động có hại đối với họ.
Trên góc độ nào đó, TPP đặc biệt ý nghĩa với Việt Nam và Nhật Bản - 2 nước trong TPP không có hiệp định thương mại tự do lớn nào với Mỹ và các nền kinh tế lớn khác của TPP.
Lập luận cơ bản với TPP lúc này là sẽ giảm các hàng rào thuế quan vào các nước giàu để có thể giúp tăng xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế ở các nước nghèo. Việt Nam được hy vọng sẽ có lợi không chỉ với các nước trong khối mà còn với các nước cạnh tranh ngoài khối nhưng có sản phẩm tương ứng Bangladesh hay Campuchia.
"Một số nước kém phát triển nhất ở châu Á, đặc biệt là Bangladesh và Campuchia, hiện tại không có Quy chế Tối huệ quốc vào thị trường Mỹ" - bà Elliott nói và cho biết: "Họ phải trả chi phí, với mức thuế trung bình trên 15% với các hàng hóa quần áo xuất khẩu vào Mỹ. Nếu Việt Nam được tiếp cận thêm vào thị trường Mỹ, điều đó sẽ có ảnh hưởng lớn đến các nước này".
Nhưng mọi thứ không phải là "màu hồng" với Việt Nam - nền kinh tế kém phát triển nhất trong TPP. Các hiệp định thương mại thường bao gồm quy định về "xuất xứ nguồn gốc" để xác định hàng hóa từ đâu. Điều này là để nhằm cản các nước lợi dụng những nước trong hiệp định thương mại tự do để biến họ thành trạm trung chuyển vào một thị trường lớn - với Việt Nam, đó là trường hợp của Trung Quốc.
Việt Nam là nước nhập khẩu rất nhiều nguyên liệu may mặc từ Trung Quốc. Hầu hết các nước châu Á cũng đều nhập nguyên liệu từ Trung Quốc. Để chặn điều này, Mỹ đòi yêu cầu nguyên tắc "từ sợi trở đi" (hàng hóa chỉ được hưởng mức thuế ưu đãi nếu xác định là "từ sợi trở đi" đều được sản xuất trong TPP).
Theo bà Elliott, trong lĩnh vực may mặc, nguyên tắc căn bản về xuất xứ đối với Mỹ là "từ sợi trở đi". Điều đó có nghĩa là từ sợi, vải cho đến sản phẩm cuối cùng, tất cả đều phải được sản xuất từ các nước trong khối.
Theo các chuyên gia, với Việt Nam, Mỹ sẽ cho phép một lượng nguyên liệu nhất định từ bên ngoài trong một khoảng thời gian ngắn. Khi vượt quá lượng này thì quy định "từ sợi trở đi" sẽ được áp dụng chặt và hàng hóa sẽ không được hưởng thuế ưu đãi nếu không đáp ứng về xuất xứ. Với quy định này, lợi ích từ TPP thực tế sẽ không cao như các dự đoán ban đầu khi hiện tại, phần lớn nguồn nguyên liệu về dệt may, giày dép của Việt Nam vẫn là từ Trung Quốc.
"Tôi bảo đảm là bất kể chúng ta chấp nhận thế nào trong hiệp định thương mại, nguyên tắc xuất xứ sẽ khiến Việt Nam không thể tận dụng được các quy định giảm thuế này" - bà Elliott nhận xét.
Quy định ngặt nghèo chính là cơ hội cải cách
Một quy định chặt hơn nữa của TPP sẽ là quyền sở hữu trí tuệ. Quy định này sẽ ảnh hưởng nhiều tới các nước nghèo, như làm tăng giá các loại dược phẩm được Mỹ bảo hộ bản quyền và sẽ giảm khả năng tiếp cận tới các công nghệ mới (do chi phí trả bản quyền cao).
Hiện các nước nghèo đang phản ứng rất mạnh về vấn đề này để đòi Mỹ nhượng bộ. Theo họ, quy định về bản quyền trí tuệ không hợp lý và việc áp dụng quy định chung với tất cả các nước như vậy là không công bằng.
Bà Elliott nhận định: "Về sở hữu trí tuệ, các nước ở các trình độ phát triển khác nhau có lợi ích khác nhau. Có quy định chung về vấn đề này không phải là cách hay". Ngoài ra, các quy định về doanh nghiệp nhà nước, mua sắm của chính phủ, môi trường quyền sở hữu trí tuệ cũng là những vấn đề Việt Nam sẽ gặp khó.
Nhưng các quy định ngặt nghèo của TPP cũng là hy vọng để Việt Nam có thể tiến hành các cải cách để có thể thúc đẩy tăng trưởng. Frederick Burke, Giám đốc điều hành Hãng luật Baker & McKenzie ở Việt Nam, trong một cuộc phỏng vấn đã đánh giá hiệu ứng của TPP với Việt Nam sẽ là rất lớn. "Mọi người thấy Việt Nam tiếp tục với chiến lược hội nhập một cách hiệu quả, chắc chắn sẽ thu hút nguồn đầu tư lớn. Chúng ta đã bắt đầu thấy đầu tư tăng ở lĩnh vực bất động sản, vốn nước ngoài đã đổ vào để xây dựng các dự án lớn mới... Tất cả đều là tín hiệu tốt. Hiệu ứng của nó như vậy thực tế đã bắt đầu ngay từ bây giờ".
Chạy đua với năm 2016
TPA là mảnh ghép cuối cùng quan trọng nhất vào lúc này đối với đàm phán TPP. Có thể nói, đây là rào cản lớn nhất khiến đàm phán TPP chưa thể kết thúc sau khi bế tắc suốt 18 tháng qua. Với TPA, khi hiệp định TPP được ký kết và đệ trình, Quốc hội Mỹ sẽ buộc phải bỏ phiếu chấp thuận hoặc là bác bỏ hiệp định chứ không được phép thay đổi nội dung. Với 11 nước còn lại đang đàm phán TPP, TPA là phép bảo đảm để các kết quả đàm phán trong suốt mấy năm cam go không bị lật ngược lại.
Thượng viện Mỹ sẽ còn đối mặt với những ngày tranh luận căng thẳng về các chi tiết của dự luật TPA này. Song, giới quan sát đang hy vọng TPA có thể sẽ được thông qua ở thượng viện trong tuần tới, trước kỳ nghỉ lễ cuối tháng 5. Hầu hết nghị sĩ trong chính Đảng Dân chủ của ông Obama ở cả hạ viện lẫn thượng viện đều chống TPA và TPP bởi cho rằng các hiệp định thương mại sẽ khiến công nhân ở Mỹ mất việc làm; phe Cộng hòa cũng chống nhưng với số lượng nhỏ.
Về mặt thủ tục, TPA sẽ còn cần được cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ bỏ phiếu thông qua trước khi được tổng thống ký thành luật. Cuộc chiến ở hạ viện dự kiến cũng cam go không kém ở thượng viện vì liên quan đến một loạt ngành công nghiệp chủ chốt từ ô tô, thép tới giày da và dược phẩm - với các lực lượng lobby vô cùng hùng hậu.
Ở Hạ viện Mỹ, Tổng thống Obama cũng đang trong thế khó khi chỉ có chưa đầy 20 nghị sĩ Dân chủ ủng hộ dự luật này. Bà Nancy Pelosi của Đảng Dân chủ, thủ lĩnh phe thiểu số hạ viện, cũng từ chối ủng hộ tổng thống. Thách thức của chính quyền Obama lúc này là phải sớm kết thúc đàm phán vì càng để muộn thì chính trường Mỹ sẽ càng rơi vào vòng xoáy của chạy đua bầu cử năm 2016, khi đó mọi thứ sẽ càng phức tạp. Đánh giá chung là TPP sẽ không thể được phê duyệt nếu kéo dài đến năm sau, khi cuộc đua tổng thống vào giai đoạn nước rút.
Phía quan chức Mỹ cho biết kể cả sau khi đàm phán kết thúc thì sẽ cần nhiều tháng để hiệp định có thể trình ra quốc hội. Vì vậy, hiện họ cần TPP phải kết thúc đàm phán sớm trong tháng này hoặc tháng sau để có thể phê duyệt trước cuối năm nay.
Các nước tham gia TPP gồm có Úc, Brunei, Canada, Chile, Nhật, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Việt Nam và Mỹ. GDP của 12 nước tham gia đàm phán là khoảng 28.000 tỉ USD, tương đương 40% GDP toàn cầu.
Thao túng tiền tệ và hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP
Chính quyền của Tổng thống Mỹ Obama đang hy vọng hoàn thành hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) trong vài tháng tới. Một trong những sự phản đối phổ biến nhất đối với TPP là hiệp định này thiếu các quy định chống thao túng tiền tệ.
Các nhà chỉ trích TPP như Thượng nghị sĩ Rob Portman (đảng Cộng hòa – bang Ohio) và Thượng nghị sĩ Chuck Schumer (đảng Dân chủ- bang New York) cho rằng trong hơn một thập kỷ qua, Nhật Bản và Trung Quốc đã tích cực dự trữ đồng đô la Mỹ nhằm nỗ lực làm giảm giá trị của đồng tiền của họ hơn giá trị thực. Điều này cho phép hai nước hưởng lợi thế không công bằng trên thị trường quốc tế. Nhiều thành viên Quốc hội Mỹ muốn thêm các quy định chống thao túng tiền tệ vào TPP để ngăn chặn các nước hạ giá trị đồng tiền của họ mặc dù hiện nay TPP không có Trung Quốc nhưng bao gồm Nhật Bản và có thể thiết lập một tiền lệ cho các hiệp định thương mại trong tương lai.
Lập luận này đã bỏ qua một thực tế quan trọng: một đồng nhân dân tệ rẻ hơn chủ yếu là tốt cho người tiêu dùng Mỹ. Điều đó có nghĩa là người tiêu dùng Mỹ mua được với giá rẻ các chủng loại hàng hóa do Trung Quốc sản xuất từ đồ điện tử đến quần áo. Tại hầu hết mọi thời điểm, Cục dự trữ liên bang Mỹ đều có khả năng hóa giải những tác động tiêu cực của hành vi thao túng tiền tệ.
Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế lại tin rằng có những trường hợp các ngân hàng trung ương không thể hoặc không muốn làm điều đó. Chẳng hạn như trong cuộc Đại suy thoái bắt đầu từ năm 2008, thao túng tiền tệ thực sự gây nhiều tác động tiêu cực lên kinh tế vĩ mô.
Có một thực tế là các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia có xu hướng tập trung vào những lợi ích của các doanh nghiệp Mỹ đang cố gắng xuất khẩu hàng hóa ở nước ngoài trong khi bỏ qua những lợi ích thực sự của hàng nhập khẩu giá rẻ cho người tiêu dùng Mỹ. hiện có nhiều lập luận chống lại hành vi thao túng tiền tệ nhưng nhìn chung, tác động của thao túng tiền tệ lên giới trung lưu Mỹ nói riêng và người dân Mỹ nói chung là không lớn nên không cần thiết phải đưa các quy định về thao túng tiền tệ vào TPP.
Nike cam kết tạo thêm hàng nghìn việc làm tại Mỹ nếu có TPP
Trong một tuyên bố phản ánh sự ủng hộ mạnh mẽ đối với chính quyền của Tổng thống Mỹ Barack Obama trong nỗ lực đàm phán về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), ngày 8/5, tập đoàn sản xuất đồ thể thao Nike Inc của Nhật Bản cam kết sẽ tạo ra 10.000 việc làm tại thị trường Mỹ, nếu TPP được thông qua.
Trả lời phỏng vấn truyền hình CNBC nhân dịp Tổng thống Obama tới thăm trụ sở của tập đoàn này ở thành phố Beaverton, bang Oregan, Tổng Giám đốc điều hành Nike Inc, ông Mark Parker nói rằng TPP được ký kết và Quốc hội Mỹ thông qua sẽ tạo cơ hội để Nike tạo thêm nhiều việc làm và góp phần thúc đẩy kinh tế Mỹ phát triển.
Trong số 10.000 việc làm mà Nike cam kết tạo ra tại thị trường Mỹ trong vòng 10 năm có hàng nghìn việc làm trong lĩnh vực xây dựng và khoảng 40.000 việc làm trong dây chuyền phân phối.
Hãng Nike Inc hiện thuê mướn 26.000 công nhân Mỹ và khoảng hơn 1 triệu công nhân tại 700 nhà máy trên toàn thế giới.
Chuyến thăm của Tổng thống Barack Obama tới trụ sở của hãng Nike là nằm trong chiến dịch của Nhà Trắng hối thúc Quốc hội sớm thông qua “Quyền thúc đẩy thương mại” (TPA), thường gọi là quyền đàm phán nhanh, để giúp giải tỏa mối lo của 11 đối tác tham gia đàm phán TPP về khả năng Quốc hội Mỹ sẽ bác bỏ hoặc đòi sửa đổi TPP một khi hiệp định này được ký kết.
Với 20 phiếu ủng hộ và 6 phiếu chống, Ủy ban Tài chính Thượng viện Mỹ ngày 22/4 vừa qua đã thông qua dự luật về TPA. Tuy nhiên, cho tới nay dự luật này vẫn gặp nhiều trắc trở vì đa số các nhà lập pháp của đảng Cộng hòa ủng hộ nhưng nhiều nghị sỹ của đảng Dân chủ, dưới áp lực của các tổ chức công đoàn và các nhóm môi trường, vẫn tìm cách ngăn chặn.
Nguồn: Assemconnectvietnam
Từ khóa: Tổng hợp, diễn biến, đàm phán, TPP, tháng 5, 2015
