TPP không phải là bước đi đủ ý nghĩa để đặt vào đó tất cả những hy vọng về địa chính trị.
Tại sao Tổng thống Obama lại rất quyết tâm theo đuổi Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP)? Câu trả lời vòng vo chính thức là thỏa thuận này sẽ phá bỏ các rào cản thương mại giữa 12 nước thành viên và do đó sẽ mang lại sự thịnh vượng cho các nền kinh tế nói chung. Nhưng câu trả lời ngắn gọn là: Trung Quốc.
Một dữ kiện quan trọng về TPP đã được nhiều lần đề cập đó là hiệp định này sẽ bao gồm Mỹ, Nhật Bản và 10 nền kinh tế khu vực Thái Bình Dương - nhưng không có sự hiện diện của Trung Quốc. Nhiều tranh luận tại Washington liên quan đến TPP là các vấn đề liên quan đến nông dân, tiền tệ và sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, bên dưới động cơ của Tổng thống Mỹ Obama và Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe là mục tiêu chiến lược. Tuy nhiên, không may cho Washington và Tokyo là nếu TPP trở thành sự thật thì nó vẫn chưa đủ để đạt được hy vọng về địa chính trị trong khu vực.
Động cơ chiến lược đằng sau TPP phải đối mặt với khó khăn vì cho đến gần đây Mỹ đã không thực sự thẳng thắn về những lý do loại trừ Trung Quốc ra khỏi hiệp định này. Các nguồn tin chính thức cho rằng kinh tế Trung Quốc chưa đủ mở để có thể tham gia hiệp định. Tuy nhiên, vài tuần trước ông Obama đã đến gần hơn với việc thừa nhận khi nói với tờ Wall Street rằng TPP còn hơn là một thỏa thuận thương mại bởi vì: “nếu chúng ta không tạo nên luật chơi thì Trung Quốc sẽ làm… và chúng ta sẽ bị đứng bên ngoài… Chúng ta không muốn Trung Quốc sử dụng tầm vóc của mình để áp đặt các nước trong khu vực”.
Ông Obama vẫn đóng khung các tranh luận về TPP trên phương diện kinh tế. Tuy nhiên, các nhà xây dựng chính sách đối ngoại Mỹ khác sẵn sàng phát biểu về các vấn đề lớn hơn như quyền lực chính trị. Một báo cáo gần đây được trình lên cho Ủy ban Đối ngoại Mỹ lập luận rằng thập kỷ mà những nỗ lực của Mỹ nhằm “tích hợp Trung Quốc vào một trật tự quốc tế tự do” đã phản tác dụng vì quyền lực của Trung Quốc hiện nay đã đe dọa đến “các lợi ích trọng yếu của Mỹ tại châu Á”.
Robert Blackwill và Ashley Tellis, tác giả của báo cáo trên và là 2 quan sát viên nổi bật về các vấn đề châu Á cho rằng nhiều biện pháp đã được thúc đẩy như “các ưu đãi thương mại mới giữa Mỹ và các nước đồng minh… và thông qua các công cụ này có thể loại bỏ được Trung Quốc”. Và đó là một mô tả ngắn gọn về về TPP.
Động cơ chiến lược thậm chí còn mạnh mẽ hơn đối với Nhật Bản khi nước này bị kéo vào các tranh chấp lãnh thổ và phải cay đắng duy trì ngoại giao với Trung Quốc. Ban đầu, Tokyo rất rõ ràng trong đàm phán TPP để tránh ảnh hưởng đến các khu vực bỏ phiếu quyền lực trong nước. Nhưng sự lo lắng của ông Abe về sự nổi lên của Trung Quốc như một con át chủ bài tác động đến nhóm cử tri nông dân. Ông Abe xem TPP là rất quan trọng để củng cố liên minh Mỹ - Nhật cũng như xem trọng vai trò của nó tại châu Á. Trong bài phát biểu gần đây tại Quốc hội Mỹ, người đứng đầu Nhật Bản đã nói rằng TPP là sự ưu việt về “dân chủ và tự do” và nhấn mạnh “giá trị chiến lược tuyệt vời của nó”.
Sự lo lắng của các nhà lãnh đạo Mỹ và Nhật Bản phản ánh thực tế rằng cả Washington và Tokyo đều lo sợ trước sự bành trướng của Trung Quốc tại châu Á. Trong khi tranh chấp lãnh thổ giữa Nhật Bản và Trung Quốc đã hạ nhiệt thì những yêu sách của Trung Quốc tại Biển Đông đang bị đẩy đi xa thông qua các dự án “cải tạo đất” với những ý đồ quân sự rõ ràng.
Trên mặt trận kinh tế, thất bại gần đây của Mỹ trong việc ngăn chặn các đồng minh quan trọng tham gia vào Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) với sự hậu thuẫn của Trung Quốc đã làm mất thể diện của Mỹ. Giờ đây, AIIB có thể trở thành công cụ thúc đẩy cho chính sách “một vành đai, một con đường” của Trung Quốc – nỗ lực hoàn thiện cơ sở hạ tầng trên toàn khu vực châu Á Thái Bình Dương mà trong đó Trung Quốc là trọng tâm.
Đối diện với những thất bại, chính quyền Tổng thống Obama đang quyết tâm biến TPP thành hiện thực như một dấu hiện thể hiện tầm ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực châu Á Thái Bình Dương. Tổng thống Mỹ đã đưa ra chiến lược “tái cân bằng” tại châu Á như một sáng kiến quan trọng trong chính sách đối ngoại của mình và giờ đây các quan chức cao cấp của Mỹ phải chấp nhận rằng TPP chính là yếu tố quan trọng để chiến lược của Tổng thống tiếp tục tồn tại và phát triển.
Tuy nhiên, TPP không thực sự đáp ứng được các kỳ vọng chiến lược được gắn kèm với nó. Thứ nhất, vẫn còn khá sớm để chắc chắn rằng 12 nước thành viên sẽ thông qua được thỏa thuận này ở trong nước, cuộc chiến của ông Obama với Quốc hội Mỹ rõ ràng là một sự cảnh báo.
Quan trọng hơn, thời điểm hiện tại đã là quá muộn để ngăn cản Trung Quốc trở thành nhân tố cốt lõi trong nền kinh tế châu Á. Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của hầu hết các quốc gia quan trọng tham gia đàm phán TPP bao gồm Nhật Bản, Singapore và Australia và cũng là đối tác thương mại lớn thứ 2 của Mỹ. Trung Quốc cũng là đối tác lớn nhất của Hàn Quốc và Ấn Độ, 2 nền kinh tế dẫn dắt châu Á nhưng không tham gia vào TPP. Trên thực tế, trong khi Tổng thống Obama đang đấu tranh để dành được TPP tại Quốc hội thì tuần trước Thủ tướng Ấn Độ - Narendra Modi đang ở Trung Quốc để ký kết một thỏa thuận trị giá 22 tỷ USD.
Sự háo hức của ông Modi khi hợp tác với Trung Quốc không đồng nghĩa với việc Ấn Độ hoàn toàn cảm thấy thoải mái với sự nổi lên của Trung Quốc. Như hầu hết các đồng minh của Mỹ trong khu vực, Ấn Độ đang khuyến khích Mỹ đẩy mạnh sự hiện diện quân sự tại châu Á tuy nhiên trong khi Mỹ vẫn là cường quốc thống trị quyền lực quân sự tại khu vực châu Á Thái Bình Dương thì Trung Quốc đã nổi lên như một thế lực kinh tế mới. Và TPP sẽ là quá ít và quá muộn để thay đổi điều này.
Theo http://www.ft.com - PC
Từ khóa: TPP, Tổng thống, Obama, không, chế ngự, Trung Quốc
