Thất bại trong cuộc bỏ phiếu về Dự luật quyền đàm phán nhanh (TPA) tại Thượng viện Mỹ chỉ là rào cản đầu tiên trong tiến trình lâu dài hướng đến việc thông qua Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Thượng viện Mỹ hôm 12 tháng 5 đã không đạt được số phiếu cần thiết để trao cơ chế đàm phán nhanh cho chính quyền Tổng thống Obama.
Động cơ chính trị đã khiến 7 Thượng nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ bỏ phiếu chống đối với dự luật TPA. Với tỷ lệ 52 phiếu thuận, 45 phiếu chống, nỗ lực tăng tốc cho hiệp định thương mại được xem là trọng tâm trong nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Obama dường như đang gặp phải thách thức lớn. TPP là thỏa thuận lớn nhất kể từ khi Hiệp định thương mại tự do khu vực Bắc Mỹ (NAFTA) ra đời vào năm 1994 và chắc chắn sẽ ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động xuất nhập khẩu của Mỹ.
Nói rộng ra, TPP sẽ tăng cường thương mại của Mỹ với 12 nước thành viên bao gồm Nhật Bản và Malaysia. Các thỏa thuận chi tiết trong hiệp định không được công bố, chỉ một vài thành viên cấp chính phủ là có thể tiếp cận được dự thảo này. Năm 2013, thông qua WikiLeaks công chúng mới có thể biết được một vài chương trong hiệp định.
Trong khi tự do thương mại thường hứa hẹn sẽ mang lại tăng trưởng và thịnh vượng cho các bên tham gia thì TPP có thể phải đối mặt với các cuộc tấn công tiếp theo trong vài tuần tới. Hơn nữa, các nhà quan sát chính sách cho rằng kết quả hôm 12 tháng 5 tại Thượng viện là một bước lùi của hiệp định vốn vướng phải nhiều chỉ trích và tranh cãi từ các nghị sĩ bảo thủ hay tự do. Kết cục đến thời điểm này là chưa rõ ràng nhưng dù được thông qua (hay không) thì thỏa thuận này vẫn có thể ảnh hưởng lớn đến hoạt động của hầu hết các doanh nghiệp.
“Dưới góc nhìn khách quan, TPP sẽ tốt cho người tiêu dùng, doanh nghiệp và lao động Mỹ nhưng đó lại vấn đề khó cho các nhà lập pháp”, ông Jim Kessler, phó chủ tịch cao cấp phụ trách chính sách và là đồng sáng lập Viện nghiên cứu chính sách Third Way tại Washington cho biết. Lý do là rất khó đánh giá những vấn đề thực sự trong TPP vì thông tin bị giới hạn và kết quả là sự nổi giận từ các tổ chức người lao động, đảng Dân chủ và thậm chí là một vài thành viên đảng Cộng hòa.
Sự thất bại tại Thượng viện Mỹ đã khiến thỏa thuận tầm cỡ này rơi vào sự ngờ vực, tuy nhiên ông Kessler vẫn lạc quan tin rằng hiệp định cuối cùng sẽ đạt được và cơ chế TPA sẽ được thông qua với nhiều hơn 60 phiếu cần thiết tối thiểu.
Dưới đây là một số tranh luận về ưu điểm và nhược điểm của TPP
Ưu điểm:
• TPP sẽ cắt hàng rào thuế quan và thủ tục thương mại giữa các nước thành viên vốn chiếm khoảng 40% GDP toàn cầu.
• TPP sẽ giúp giải quyết tình trạng thâm hụt thương mại và mang lại các thị trường mới cho hàng hóa và dịch vụ của Mỹ.
• TPP sẽ cho phép Mỹ có tiếng nói hàng đầu ở châu Á cũng như các quốc gia khu vực châu Á Thái Bình Dương thay vì phải nhường vai trò này cho Trung Quốc trong bối cảnh Trung Quốc cũng đang hậu thuẫn cho Hiệp định đối tác thương mại tự do khu vực (RCEP) với các tiêu chuẩn về lao động và môi trường được cho là thấp hơn so với TPP.
• TPP có thể cho phép Mỹ đàm phán và kết thúc việc thao túng tiền tệ - việc một số đối tác thương mại neo giữ giá trị đồng tiền thấp và do đó làm trầm trọng thêm tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ.
Nhược điểm:
• TPP có thể cản trở nỗ lực cắt giảm tình trạng thất nghiệp tại các quốc gia giàu có do sự dịch chuyển của các doanh nghiệp lớn sang các nước có giá nhân công rẻ. Những người phản đối TPP cho rằng nó sẽ làm mất hàng chục ngàn việc làm trong nước.
• Các tiêu chuẩn về lao động, cụ thể là việc cấm sử dụng lao động trẻ em, lao động cưỡng bức được xem là chưa đủ cứng rắn.
• Tương tự, các tiêu chuẩn về môi trường cũng được xem là còn yếu vì không cung cấp một cơ chế đủ để giải quyết việc khiếu nại.
• Quá nhiều quyền lực được trao cho các tập đoàn tư nhân tại các quốc gia mà họ tham gia đầu tư. Đặc biệt, cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư với nhà nước (ISDS) sẽ cho phép các tập đoàn kiện chính phủ nước sở tại nếu lợi nhuận của họ gặp phải rủi ro.
TPP không giống các hiệp định thương mại truyền thống
Trên một số khía cạnh, hiệp định TPP là một sự cải tiến so với các hiệp định đã được thông qua trong vòng 20 năm qua, đặc biệt là các tiêu chuẩn về lao động, một số chuyên gia nhận định.
Tại một sự kiện nhằm thu hút sự ủng hộ cho TPP được tổ chức tại trụ sở của hãng Nike ở bang Oregon (Mỹ) vào tuần trước, Tổng thống Obama đã nhẫn mạnh sự khác biệt của TPP so với các hiệp ước thương mại trước đó.
Theo đó, TPP là hiệp định với những tiêu chuẩn cao nhất và tiến bộ nhất trong lịch sử. Với các điều khoản mạnh mẽ về lao động như ngăn cấm sử dụng lao động trẻ em; các điều khoản mạnh mẽ về bảo vệ môi trường yêu cầu các bên tham gia thực hiện các công việc chưa từng làm trước đó như ngăn cấm nạn mua bán động vật hoang dã, phá rừng hay các vấn đề của đại dương. Và đây đều là các điều khoản bắt buộc thực thi trong hiệp định.
Trong khi đó các nhà phê bình, bao gồm Thượng nghĩ sĩ Elizabeth Warren (D, Massachusetts), thì tranh luận về khả năng thúc đẩy cho các tiêu chuẩn của TPP. Lý do là trong 12 nước thành viên tham gia đàm phán TPP, gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam thì Mỹ đã có các thỏa thuận thương mại riêng lẻ với hơn ½ trong số đó. Các nước này bao gồm Australia, Canada, Chile, Mexico, Peru và Singapore.
“Ảnh hưởng của hiệp định này đã được chính quyền và các nhà bình luận phóng đại quá mức”, ông Dean Baker - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Chính sách và Kinh tế nhận định. Ông Barker cũng cho rằng sẽ không có một sự tăng trưởng lớn về việc làm như đã từng có trong NAFTA.
Một trong những cơ hội lớn nhất từ hiệp định TPP là khả năng duy trì giá trị của đồng USD thông qua việc chấm dứt tình trạng thao túng tiền tệ của các nước đối tác thương mại và do đó sẽ giúp cắt giảm tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ, ông Barker cho biết. Trung Quốc, với mức dự trữ 4.000 tỷ USD là trường hợp tệ nhất khi duy trì giá trị của đồng Nhân dân tệ thấp hơn so với giá trị của đồng USD.
Mặc khác, Mỹ đang trải qua gia đoạn tăng trưởng kinh tế thấp với tỷ lệ hiếm khi đạt trên 3% trong nhiều năm qua. Và các nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hiệp định thương mại được ký kết trong vòng 15 năm qua có khả năng thúc đẩy xuất khẩu cũng như cải thiện cán cân thương mại của Mỹ.
Theo Viện nghiên cứu Third Way, từ năm 2000 Mỹ đạt thặng dư thương mại trung bình khoảng 31 tỷ USD với 17 quốc gia có ký kết hiệp định thương mại khi tăng trưởng xuất khẩu vào các quốc gia này đạt 52% và nhập khẩu chỉ tăng thấp hơn 25% trong cùng giai đoạn.
Các nhóm bảo thủ như Phòng Thương mại Mỹ cũng ủng hộ cho quan điểm này. Cụ thể ước tính TPP có thể giúp Mỹ tăng cường xuất khẩu khoảng 124 tỷ USD đến năm 2025, theo một báo cáo được phát hành vào tháng 4 từ Phòng Thương mại Mỹ.
Báo cáo này có đoạn: “TPP là cơ hội tốt nhất cho nước Mỹ để đảm bảo rằng Mỹ sẽ không bị nằm ngoài cuộc chơi tại khu vực châu Á Thái Bình Dương khi các nước sở tại cũng đang theo đuổi các hiệp định thương mại trong khuôn khổ khu vực. Mục tiêu của TPP là đạt được các thỏa thuận về thương mại và đầu tư một cách toàn diện, với các tiêu chuẩn cao và có ý nghĩa cho thương mại”.
Và có lẽ quan trọng hơn, nhiều chuyên gia cho rằng thất bại của Mỹ trong việc theo đuổi một thỏa thuận thương mại với châu Á sẽ làm yếu đi vị thế của Mỹ ở nước ngoài. Đặc biệt với các quốc gia như Việt Nam và Malaysia, một hiệp định với Mỹ sẽ cho phép họ xây dựng nền kinh tế tương tự như Nhật Bản và Hàn Quốc với tầng lớp trung lưu phát triển mạnh mẽ.
Ông Kessler nói: “Một lý do khác giải thích việc các nước cần TPP là họ muốn theo đuổi một hệ thống kinh tế tại châu Á tương đồng với Mỹ thay vì là Trung Quốc”.
Nếu TPP thất bại, ông Kessler tuyên bố: “Các nhà sử học sẽ ghi nhận thời điểm này như là dấu mốc khi ngọn cờ được chuyền từ tay Mỹ sang tay Trung Quốc”.
Theo http://www.inc.com/ - PC
Từ khóa: TPP, rào cản, thách thức, không dừng lại, Mỹ, Trung Quốc, TPA, Thượng viện
