Tự do thương mại là câu thần chú của Mỹ. Chính quyền Tổng thống Obama cam kết sẽ dành được Cơ chế ủy quyền thương mại (TPA) từ Quốc hội Mỹ để Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có thể đi đến thành công. Tuy nhiên, nhiều bằng chứng cho thấy việc cấp đặc quyền thương mại đầy đủ cho các nước thu nhập thấp có thể gây ra những tổn thất cho nước Mỹ.
Mỹ đã và đang tham gia đàm phán TPP với 11 nước khu vực Thái Bình Dương gồm Australia, Chile, Nhật Bản, Singapore, Malaysia... Sau nhiều năm đàm phán các thành viên đã gần đi đến kết thúc đàm phán.
Đó là một trong những lý do xuất hiện liên minh đầy bất thường giữa Đảng Dân chủ cánh tả như Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren (D-Mass) với nhóm bảo thủ thuộc Đảng Cộng Hòa vốn dĩ có xu hướng chống lại các sáng kiến thương mại như Thượng nghị sĩ Duncan Hunter (R-Calif.), Walter Jones (RN.C.), Paul Ryan (R-Wis.) và Ted Cruz (R-Texas) – cùng ủng hộ cho hiệp định TPP.
Các nhà kinh tế viện dẫn những lợi ích to lớn của thương mại tự do như một học thuyết cơ bản của kinh tế học cổ điển. Lập luận của các học thuyết cổ điển là nếu một nước tập trung vào lĩnh vực mà họ làm tốt nhất thì tất cả các đối tác khác đều hưởng lợi.
Mỹ đã phủ nhận các lý thuyết kinh tế của thế kỷ 19 bằng thực tế rằng xuất khẩu các sản phẩm như sắt và bông sang châu Âu trong khi vẫn duy trì hàng rào thuế quan ở mức cao để bảo vệ các "ngành công nghiệp non trẻ" trong nước. Đến năm 1890, Mỹ đã vượt Anh trong hầu hết các ngành công nghiệp.
Kinh tế học gần đây phân biệt ảnh hưởng giữa thương mại trong nước và mô thức thương mại thuê ngoài (offshoring pattern). Các nghiên cứu chỉ ra rằng khi giao dịch thương mại với các nước có thu nhập cao, tiền lương tại Mỹ có xu hướng tăng và ngược lại khi giao thương với các nước thu nhập thấp tiền lương lại có xu hướng giảm – hệ quả này đặc biệt tác động lên nhóm lao động chưa qua đào tạo hoặc tay nghề yếu.
Hiệu ứng tiền lương gây ra từ hoạt động nhập khẩu và chuyển ra nước ngoài không chỉ diễn ra đối với việc làm trong lĩnh vực gia công, sản xuất mà còn trong nhiều ngành công nghiệp khác, kể cả ngành dịch vụ vốn thường có mức lương thấp hơn so với các ngành sản xuất. Gia tăng nhập khẩu và chuyển các hợp đồng ra nước ngoài tăng áp lực lên việc làm trong ngành sản xuất và hiệu ứng domino diễn ra khiến lao động dịch chuyển dần sang khối dịch vụ vốn có mức lương thấp hơn và dần dần mức lương bị co lại. Điển hình là trong trường hợp thương mại giữa Mỹ với Trung Quốc, ước tính nếu nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 10% thì mức lương người lao động tại Mỹ trong hầu hết các ngành nghề sẽ giảm khoảng 6,6%. Trong hầu hết các trường hợp, khó khăn sẽ đè nặng lên nhóm công nhân bậc thấp và sinh viên chưa tốt nghiệp.
Việc làm trong khối ngành sản xuất Mỹ đạt đỉnh điểm vào cuối những năm 1970 và giảm dần kể từ sau đó. Năm 2000 với việc trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Trung Quốc bắt đầu tấn công vào nước Mỹ. Theo thống kê, giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2009, nước Mỹ đã mất khoảng 6 triệu việc làm. Gần đây việc làm tại Mỹ có sự hồi phục nhẹ, với 850.000 việc làm mới được tạo ra tính từ năm 2010, nhưng đây vẫn là con số quá khiên tốn.
Trung Quốc tham gia sân chơi thương mại với những nguyên tắc riêng
Ông Dan DiMicco, nguyên Giám đốc điều hành tập đoàn Nucor, một trong những nhà sản xuất thép hiệu quả nhất thế giới đưa ra một ví dụ về sức tàn phá của Trung Quốc. Nucor sử dụng chỉ 0,4 giờ lao động để tạo ra một tấn thép với chi phí lương từ 8 đến 10 USD. Nucor chủ yếu sử dụng thép phế liệu làm nguyên liệu đầu vào trong khi Trung Quốc sử dụng quặng sắt với giá thành đắt hơn và chi phí vận chuyển đến Mỹ là khoảng 40 USD một tấn. Trong trường hợp đó, ngay cả khi lao động tại Trung Quốc là miễn phí thì không thể nào các nhà sản xuất thép Trung Quốc có thể bán thép với giá thấp hơn giá của Nucor ngay tại thị trường nước Mỹ. Tuy nhiên nhiều năm qua, thép Trung Quốc giá rẻ tràn ngập thị trường Mỹ, và ông DiMicco cho rằng, có bằng chứng rõ ràng về việc "phá giá" bất hợp pháp. Tất nhiên, Bắc Kinh nói mình tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc thương mại.
Nhưng Trung Quốc tham gia sân chơi thương mại với những nguyên tắc khác. Hầu hết các doanh nghiệp lớn của nước này thuộc sở hữu nhà nước, được hưởng một loạt các khoản trợ cấp bao gồm tài chính, tài trợ, đất đai, thuế và nhiên liệu.
Tệ hơn nữa trong những năm gần đây Chính phủ Trung Quốc đã gây sức ép với các công ty Mỹ và châu Âu để chuyển giao các công nghệ độc quyền như một điều kiện để có thể có được các hợp đồng lớn. Ví dụ điển hình trong trường hợp này là quan hệ đối tác giữa Tổng công ty máy bay thương mại quốc doanh của Trung Quốc với liên minh 7 công ty hàng không của Mỹ dẫn đầu là Boeing và General Electric (GE). Tất cả 7 công ty này đều đang góp phần đáng kể vào việc chuyển giao công nghệ cho Trung Quốc, như hệ thống điện tử của GE là một phần quan trọng trong thỏa thuận này. Hệ thống điện tử tiên tiến của GE cũng là mối quan tâm của quân đội Trung Quốc. Mặc dù GE khẳng định sẽ tuân thủ quy trình để ngăn ngừa việc rò rỉ công nghệ cho quân đội và tuyên bố nếu có bất kỳ bằng chứng nào về việc này thì toàn bộ dự án sẽ bị ngừng lại.
Thành tích của Bắc Kinh không dừng lại ở đó. Hiện Trung Quốc có ngành công nghiệp đường sắt tốc độ cao lớn nhất thế giới, được xây dựng trong thời gian kỷ lục – sau khi mua thiết bị từ Siemens, Kawasaki Hevay và các công ty phương Tây khác họ đã sử dụng kỹ nghệ đảo ngược để sao chép và kế thừa những công nghệ này. Hiện các doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc đang bán hệ thống xe lửa của mình trên toàn thế giới, kể cả tại California, với giá thành chỉ bằng ½ so với các nhà sản xuất phương Tây. Và đó đã trở thành quy trình chuẩn. Hầu hết các hợp đồng mua bán máy tính với Trung Quốc đều ràng buộc rằng chính phủ phải nhận được một bản sao mã nguồn từ nhà cung cấp vốn là chìa khóa công nghệ của bất kỳ nhà sản xuất nào.
Trung Quốc là đất nước với những con người tài năng và cần cù nhưng bộ máy chính quyền thường liên quan đến tham nhũng và làm trái luật. Vài thập kỷ trước khi một công ty Mỹ than phiền về việc Trung Quốc bán phá giá ở nước ngoài, nhiều người sẽ cho rằng họ đang tìm cách bảo vệ mình trước các đối thủ cạnh tranh. Nhưng giờ đây điều đó không còn đúng, đặc biệt với một công ty như Nucor.
Thời điểm cấp bách và cần những biện pháp mạnh tay đối với các công ty đến từ Trung Quốc đã đến. Trung Quốc không phải là thành viên của Hiệp định TPP, nhưng sự ảnh hưởng ngày càng lớn của nó cần được tính toán trong bất kỳ kế hoạch nào của các nước đang phát triển. Chỉ khi nước Mỹ được đảm bảo chắc chắn rằng các công ty Mỹ sẽ được hưởng các điều kiện thương mại công bằng thì Washington mới nên xem xét đến tự do thương mại nhiều hơn với các đối thủ cạnh tranh.
Theo www.reuters.com- PC
Từ khóa: Mỹ, trả giá, TPP, Trung Quốc, thương mại
