Khi quyết định việc áp thuế chống bán phá giá hàng nhập khẩu từ Việt Nam, Mỹ đã sử dụng phương pháp áp dụng cho nền kinh tế phi thị trường (NME). Cụ thể, thay vì so sánh giá một sản phẩm của Mỹ với giá của sản phẩm tương tự ở Việt Nam, Mỹ đã so sánh với mức giá thay thế từ các nước thứ ba.
Việc sử dụng các phương pháp NME bị cấm theo quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), nhưng khi gia nhập WTO cả Việt Nam và Trung Quốc đã đồng ý có thể áp dụng biện pháp đối xử NME trong trường hợp của họ với một khoảng thời gian cố định - với Trung Quốc là đến cuối năm 2016 và Việt Nam là đến cuối năm 2018.
Tuy nhiên, Việt Nam là một bên tham gia đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) - một thỏa thuận thương mại tự do giữa 12 nước và được kỳ vọng sẽ ký kết trong năm nay.
Tuần trước, Đại sứ Việt Nam tại Mỹ ngụ ý rằng Việt Nam đang tìm cách phân loại NME bị thu hồi như một phần của đàm phán TPP. Nguồn tin từ Inside US Trade trích dẫn phát biểu của Đại sứ Việt Nam: "Tôi nghĩ, đối với câu hỏi về nền kinh tế thị trường của Việt Nam, chúng ta có thể cùng nhau làm việc. Việt Nam đã làm việc với nhiều nước và họ đã thừa nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường. Khi kết thúc đàm phán cho Hiệp định TPP, tôi nghĩ vấn đề sẽ được giải quyết". Điều này ngụ ý rằng Việt Nam hy vọng có thể chấm dứt các biện pháp theo nguyên tắc NME thông qua đàm phán TPP, nhưng rõ ràng không chắc chắn họ sẽ có được nó.
Về phía mình, Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Ted Osius dường như khá dè dặt đối với kỳ vọng của Việt Nam. Phát biểu trong cùng sự kiện hôm 24 tháng 3 tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), ông Ted Osius cho rằng TPP có thể đặt Hà Nội vào một vị trí mạnh hơn để thực hiện những cải cách cần thiết trong nước, từ đó có thể biến Việt Nam thành nền kinh tế thị trường nhưng sự thay đổi có vẻ như còn ở phía trước.
Ông Ted Osius nói quy trình đánh giá trạng thái kinh tế của Bộ Thương Mỹ không liên quan đến chính trị và rằng Việt Nam cần thực hiện đầy đủ các yêu cầu đặt ra chẳng hạn như việc có một đồng tiền có thể chuyển đổi.
Chính phủ Mỹ cho rằng nếu Việt Nam hay Trung Quốc đáp ứng đầy đủ những yêu cầu của một nền kinh tế thị trường thì ngay khi đó tình trạng NME sẽ được gỡ bõ.
Việc bị phân loại là nền kinh tế phi thị trường có thể dẫn đến một số rắc rối bởi các lý do sau:
Thứ nhất, NME liên quan đến chính trị. Theo quy định của Mỹ, có nhiều nhân tố được sử dụng để phân loại nền kinh tế của một quốc gia. Tuy nhiên, những yếu tố này không thực sự liên quan đến việc một nền kinh tế phi trường bị áp đặt phương pháp chống bán phá giá khác biệt. "Đồng tiền có thể chuyển đổi" là một ví dụ điển hình. Hơn nữa, những tiêu chí mà Mỹ đặt ra đòi hỏi các nhà quản lý đánh giá "phạm vi" của một chính sách can thiệp thị trường mà không đưa ra bất kỳ hướng dẫn nào về mức độ được phép. Và việc xác định liệu một quốc gia nào đó có đáp ứng được các tiêu chuẩn của Mỹ rõ ràng không được xem xét bởi bất kỳ một tòa án nào khác.
Thứ hai, câu hỏi quan trọng không phải là về nền kinh tế Việt Nam mà là đến khi nào Mỹ sẽ chấm dứt lạm dụng các biện pháp chống bán phá giá đối với Việt Nam. Đã có nhiều phân tích cho thấy phân loại nền kinh tế phi thị trường chỉ là cái cớ cho chủ nghĩa bảo hộ. Dù lập luận của Mỹ là gì đi nữa thì sự thật cả Việt Nam và Trung Quốc đều đang là các những nền kinh tế định hướng thị trường hoạt động hiệu quả và do đó chính phủ Mỹ có thể sử dụng giá cả trong nước để xác định xem hàng hóa của họ có bị bán "phá giá" tại thị trường Mỹ hay không.
Cuối cùng, sẽ là đặc biệt không thích hợp nếu Mỹ áp đặt đối xử NME lên hàng hóa nhập khẩu của một quốc gia mà Mỹ có hiệp định thương mại tự do. TPP hướng đến việc loại bỏ các rào cản thương mại giữa Mỹ và Việt Nam cũng như xâm nhập sâu hơn thị trường của nhau để nó thực sự là động lực cho tăng trưởng. Và do đó việc sử dụng các phương pháp chống bán phá giá phân biệt đối xử đối với Việt Nam là hoàn toàn không phù hợp với mục tiêu của TPP.
Việt Nam đúng khi đặt ra nhu cầu chấm dứt lạm dụng các biện pháp NME từ phía Mỹ. Nếu các nhà đàm phán Mỹ thực sự nghiêm túc đối với hiệp định "đầy tham vọng của thế kỷ 21" họ cần hoan nghênh và chấp nhận yêu cầu từ phía Việt Nam.
Tác giả: K.William Watson là chuyên gia phân tích chính sách thương mại thuộc Trung tâm Nghiên cứu chính sách Cato's Herbert.
Theo http://www.cato.org/ - PC
Từ khóa: TPP, ảnh hưởng, nền kinh tế phi thị trường, Việt Nam
