Tổng thống Obama mong muốn đẩy nhanh tiến độ đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) nên đã có yêu cầu Quốc hội phê chuẩn dự luật trao quyền đàm phán nhanh (fast-track) cho Tổng thống. Điều đó có nghĩa là Quốc hội sẽ chỉ có quyền bỏ phiếu đồng ý hay không đồng ý, mà không có khả năng thực hiện bất kỳ thay đổi nào về nội dung thỏa thuận. Trong thực tế, tổng thống có quyền phê chuẩndự luật này mà không cần thông qua quốc hội, nhưng ông muốn được cả lưỡng Viện phê chuẩn vì lý do chính trị. Những người ủng hộ dự luật nói rằng các thỏa thuận thương mại sẽ giúp thúc đẩy nền kinh tế, và chúng tôi tin rằng Tổng thống cũng nghĩ như vậy. Cho dù quyền đàm phán nhanh giành cho Tổng thông đang là chủ đề gây nhiều tranh cãi giữa các nhà kinh tế.
Ví dụ, giáo sư kinh tế David Autor tại trường đại học MIT và các đồng tác giả của một bài xã luận được đăng trên tờ thời báo Washington Post, thừa nhận rằng " thực sự có những bằng chứng chứng minh rằng sự cạnh tranh từ các nước có mức lương thấp đã góp phần làm giảm việc làm trong các ngành sản xuất tại Mỹ trong hai thập kỷ qua".Nhưng, họ cũng cho rằng "việc làm trong ngành sản xuất dù sao thì cũng không thể quay trở lại như trước,như vậy thì tại sao chúng ta phải đóng cửa chuồng khi mà con ngựa đã sổng mất?"
Tất nhiên là họ ủng hộ TPP vì cho rằng nó "sẽ thúc đẩy thương mại dịch vụ chuyên sâu, trong đó các công ty Mỹ sẽ phát huy được lợi thế so sánh của mình một cách mạnh mẽ" vì trong dự luật có các quy định về bảo vệ sở hữu trí tuệ. Nếu dự luật sẽ dẫn đến việc thực thi tốt hơn và giảm tình trạng hàng nhái, thì đây có thể sẽ là một lợi ích lớn. Tuy nhiên, việc có hay không những quy định này đang bị giữ kín và khó đoán biết.
Chúng tôi đã nhìn thấy những thay đổi to lớn trong hệ thống bằng sáng chế của Mỹ trong hai thập kỷ qua, chủ yếu thực hiện theo nguyên tắc "hài hòa-Harmonization", một nỗ lực đãgiúp hệ thống của Mỹ phát triển hơn so với của người Nhật Bản và châu Âu. Đây là điều kiện thuận lợi hơn cho các công ty lớn, và nhiều rào cản cho phát minh nhỏ cố gắng để khẳng định bản quyền sáng chế của mình. Đây là loại bảo vệ đặc quyền và có vẻ là giống với hiệp định NAFTA trước đó.
NAFTA là tốt hay xấu
Sau hơn 12 năm sau, các học giả và chuyên gia vẫn đang còn đang tranh luận rằng liệu NAFTA là tốt hay xấu. Hầu hết đều nói rằng NAFTA đã đẩy việc làm của Mỹ sang Mexico. Đồng thời, việc Mỹ xuất khẩu ngô và các sản phẩm nông nghiệp khác được trợ cấp vào Mexico đã dẫn đến làn sóng người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ docó hàng ngàn các trang trại gia đình nhỏ ở Mexico đã bị xóa sổ. Một điểm khó nhìn thấy được là trong thực tế thỏa thuận này đã làm suy yếu các quy định. Ví dụ, từ NAFTA,công ty năng lượng Lone Pine Resources, đã có thể kiện chính quyền Quebec để đòi bồi thường 250 triệu đồng vì cho rằng quy định cấm fracking của Quebec đe dọa lợi nhuận của công ty. Tương tự như vậy, công ty sản xuất thuốc Apotex của Canada đòi người nộp thuế của Mỹ phải bồi thường, vì FDA đưa ra các tiêu chuẩn phụ trong thực hành sản xuất thuốc mà dẫn đến hạn chế nhập khẩu các sản phẩm của công ty này.
Điểm chung của hai thỏa thuận này là dường như chúngđược xây dựng cho lợi ích của các công ty và các nhà đầu tư, được soạn thảo bí mật, không có sự minh bạch hoặc có rất ít, và nếu có thì thường là từ các vấn đề hiện hữu của xã hội, bao gồm cả môi trường.
Theo nghị sĩ Keith Ellison,TPP đã thực sự được chắp bút từ năm 2010. Năm 2012, từ những nội dung dự thảo bị rò rỉ, ông đã có những quan ngại sau đây:
1. TPP sẽ hạn chế nghiêm trọng các quy định dành cho các công ty nước ngoài hoạt động trong lãnh thổ Mỹ, đủ để cung cấp cho các công ty này các quyền lớn hơn so với doanh nghiệp trong nước.
2. TPP sẽ mở rộng ưu đãi cho các công ty Mỹ chuyển các khoản đầu tư và việc làm sang các nước có mức lương thấp hơn.
3. TPP sẽ tạo dựng một hệ thống pháp lý thay thế mà giúp trao nhiều quyền hơn cho các tập đoàn và nhà đầu tư nước ngoài và vấn đền này có thể phá vỡ các tòa án và pháp luậtMỹ.
4. Và TPP sẽ cho phép các công ty nước ngoài kiện chính phủ Mỹ ra trước một tòa án nước ngoài để yêu cầu bồi thường thu nhập bị mất do luật pháp Mỹ vi xâm phạmquyền của họ theo TPP hay là suy hao cáclợi ích đầu tư "mong đợi"của họ.
Từ các thông tin có sẵn, thật khó để nói những lo ngại này đã được giải quyết ở đến mức độ nào.
Ai thực sự được hưởng lợi từ TPP?
Một điểm quan trọng khác là Trung Quốc, một người khổng lồ, không có mặt trong cuộc chơi này. Có một niềm hy vọng ngấm ngầm rằng TPP sẽ tạo ra một thực thể gắn kết để có thể đối trọng được với Trung Quốc, mặc dù thực sự nó có vẻ như không được gắn kết lắm. Những người ủng hộ TPP dường như đang cố làm ngơ và hy vọng rằng Trung Quốc sẽ bị lôi cuốn bởi tinh thần của thỏa thuận.
Dean Baker, người sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, bình luận rằng TPP như một nỗ lực tham nhũng để "đảm bảo lợi ích pháp lý cho lợi ích lớn của công ty" bằng tiền của "những người không có tiền và quyền lực trong trò chơi này".
Tôi không nghĩ có câu hỏi rằngquy mô của thỏa thuận này sẽ mở ra nhiều thay đổi tạo nên sự ảnh hưởng đến hàng triệu người. Thực tế thỏa thuận này đã được xây dựng trong bí mật, bị chi phối bởi các nhà đầu tư và những người tổ chức chặt chẽ, tôi cho rằng những thay đổi sẽ trực tiếp có lợi cho họ. Thực tế là tất cả các khu vực bầu cử, trong đó có đại diện và môi trường, thì các mối quan tâm của họ cũng không được giải quyết, vi phạm cả hai nguyên tắc dân chủ và niềm tin thiêng liêng mà người dân Mỹ đã đặt vào chính phủ để cân bằng lợi ích của những người giàu có và hùng mạnh với những kẻ yếu kém và không có tiếng nói.
Theo http://www.triplepundit.com -PT
Từ khóa: hưởng lợi, Hiệp định, Đối tác, xuyên Thái Bình Dương, NAFTA, TPP
