Trong thông cáo cuối chung của hội nghị thượng đỉnh APEC diễn ra tại Bắc Kinh, 21 thành viên APEC tuyên bố nhất trí đưa ra thời hạn hai năm để xem xét việc thiết lập một khu vực mậu dịch tự do châu Á-Thái Bình Dương FTAAP. Tuyên bố này được chủ tịch Tập Cận Bình ca tụng là một quyết định mang tính "lịch sử".
Ý tưởng về một khu vực mậu dịch tự do châu Á-Thái Bình Dương đã được đưa ra ít nhất là từ năm 2004, nhưng Bắc Kinh chỉ thừa nhận tầm quan trọng của nó sau khi Washington bắt đầu đàm phán Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Theo chủ tịch Tập Cận Bình, khu vực thương mại tự do này sẽ có động lực kinh tế lớn hơn TPP,và ông khuyến khích các quốc gia APEC "thúc đẩy mạnh mẽ" hiệp định và, "thiết lập các mục tiêu, phương hướng và lộ trình, biến tầm nhìn thành hiện thực càng sớm càng tốt" .
Ông Bình cũng nói rằng các khu vực thương mại tự do này không "đi ngược với các thỏa thuận tự do thương mại hiện có", tâm điểm các cuộc tranh luận về vấn đề này là sự tương phản tầm nhìn và tham vọng của Mỹ và Trung Quốc trong việc hình thành một trật tự khu vực và củng cố ảnh hưởng của mình. Sự thúc đẩy của Bắc Kinh đối với hiệp định thương mai tự do châu Á-Thái Bình Dương được coi như một mô hình thay thế cho thể chế hội nhập kinh tế khu vực trong tương lai của Washington.
Từ quan điểm của Trung Quốc, các hiệp định thương mại tự do khu vực châu Á-Thái Bình Dương sẽ có nhiều thuận lợi hơn cho lợi ích quốc gia (vì Bắc Kinh sẽ là một phần của thỏa thuận kinh tế mới, không giống như TPP vốn không có Trung Quốc) bằng cách tạo ra một khu vực thương mại tự do hội nhập với Trung Quốc là trung tâm.
Bắc Kinh hy vọng rằng cộng đồng kinh tế này có thể phát triển thành một thể chế hợp tác khu vực rộng lớn bao gồm cả các lĩnh vực như giao thông vận tải - từ hàng không, đường bộ và đường sắt.
Với tư cách là người khởi xướng một khu vực thương mại tự do, Bắc Kinh cũng tìm cách thể hiện vai trò lãnh đạo đáng tin cậy của khu vực. Điều này là quan trọng vì một số nước trong khu vực vẫn còn lo ngại với tham vọng trong tương lai của Trung Quốc, "giấc mơ Trung Hoa của một siêu cường mới ra đời"
Tuy nhiên, bất chấp thỏa thuận đã đạt được trong tuần này, khái niệm về khu vực thương mại tự do này đang phải đối mặt với nhiều thách thức.Trong đó thách thức lớn nhất là dự án dài hạn này có thể không đạt được bất kỳ một kết luận nào trong ít nhất một thập kỷ, thêm vào đó, 12 quốc gia vành đai Thái Bình Dương, trong đó có Mỹ, Australia, Canada và Nhật Bản, đã có những cam kết để thực hiện được tham vọng tương tự bằng hiệp định TPP do Mỹ khởi xướng và dẫn đầu.
25 năm sau khi Washington đưa ra sáng kiến thành lập diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương APEC, Tổng thống Mỹ Barack Obama đang là người chịu trách nhiệm dẫn dắt TPP, một hiệp định mà có thể nhìn thấy điểm đích vào năm 2015 với 12 quốc gia thành viên chiếm tới 40% GDP thế giới. Cũng như người tiền nhiệm của mình, tham vọng lớn nhất của ông Obama với TPP là thông qua khuôn khổ thể chế khu vực để mở rộng ảnh hưởng của Mỹ.
Đối với Washington, TPP chỉ là biểu hiện bước đi đầu tiên của một dự án xây dựng thể chế toàn cầu thời hậu chiến để khuyến khích sự tăng trưởng dân chủ và mở cửa thị trường trên toàn thế giới. Từ sau năm 1945, Mỹ chính là người có vai trò kiến tạo và nuôi dưỡng các cơ quan quốc tế quan trọng mà đang tồn tại cho đến ngày hôm nay, từ Liên Hiệp Quốc cho đến Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới.
Lấy cảm hứng từ thành công này, chính quyền Mỹ của George HW Bush và đặc biệt là Bill Clinton đã đối phó với sự sụp đổ của Đông Âu bằng cách khuyến khích tạo ra thêm hoặc mở rộng hàng loạt các tổ chức kinh tế và an ninh, trong đó có APEC, Hiệp định Tự do Thương mại Bắc Mỹ, Tổ chức Thương mại Thế giới và Nato.
Và những cơ quan, tổ chức này cũng có tiềm năng được tăng cường, củng cố thêm bởi những cái mới, chẳng hạn như TPP, hiệp định tự do thương mại xuyên Đại Tây Dương và Hiệp định đối tác đầu tư Mỹ và Liên minh châu Âu, và chúng sẽ đại diện cho khu vực thương mại tự do lớn nhất, với Mỹ và châu Âu chiếm hơn 50% GDP của thế giới.
Bắc Kinh đã có thể cảm nhận được rằng sự trì hoãn gần đây của các cuộc đàm phán TPP là cơ hội hiếm có để thúc đẩy hiệp ước thương mại tự do khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
Cho dù TPP có nhanh chóng kết thúc được trong năm 2015 hay không, điều này sẽ phụ thuộc đáng kể vào nỗ lực san bằng khác biệt giữa Washington và Tokyo và sự ủng hộ ông Obama đối với TPP của Quốc hội Mỹ.
Nhìn chung, sự cạnh tranh giữa Bắc Kinh và Washington về chương trình hội nhập kinh tế khu vực cũng có thể trở nên mạnh mẽ hơn sau hội nghị thượng đỉnh APEC. Cả hai đã nhìn thấy một vai trò quan trọng đối với khuôn khổ thể chế trong việc mở rộng ảnh hưởng quốc gia của mình.
Theo www.scmp.com – PT
Từ khóa: Trung Quốc, TPP, FTAAP, Mỹ, Hiệp định, tự do thương mại
