Hiện tại hiệp định TPP đang tiến đến giai đoạn đàm phán then chốt và đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về một số lĩnh vực mang tính kỹ thuật, không quá nhạy cảm như hợp tác và xây dựng năng lực, doanh nghiệp vừa và nhỏ, chính sách cạnh tranh thuần túy…. Tuy vậy, tháng 8 vừa qua, diễn biến của TPP vẫn rất phức tạp với nhiều vấn đề mới lại phát sinh thêm.
Nổi bật là vấn đề một nhóm các nhà lập pháp Mỹ gồm 140 nghị sĩ đã yêu cầu loại Nhật Bản ra khỏi đàm phán TPP nếu nước này không sẵn sàng mở cửa thị trường. Liên đoàn các nhà sản xuất sữa quốc gia Mỹ (NMPF), Hội đồng xuất khẩu sữa Mỹ (USDEC) cùng nhiều tổ chức nông nghiệp Mỹ khác cũng ủng hộ quan điểm của nhóm nghị sĩ trên. Các nhóm này cho rằng nếu Mỹ nhượng bộ trước các yêu cầu của Nhật Bản thì sẽ hạn chế đáng kể quyền tiếp cận thị trường Nhật Bản của nông dân Mỹ, đồng thời tạo ra một tiền lệ không tốt cho Mỹ trong việc đàm phán Hiệp định TPP nói riêng và các hiệp định thương mại tự do trong tương lai nói chung, bao gồm cả FTA với Liên minh châu Âu.
Trước sức ép từ phía Mỹ, ngày 4/8, Nhật Bản đã nối lại đàm phán song phương với nước này về vấn đề biểu thuế hàng nông sản, đặc biệt là thịt bò và thịt heo. Kết thúc buổi đàm phán, Đại diện Thương mại Mỹ - ông Michael Froman cho biết Mỹ và Nhật đã đạt được thỏa thuận rằng không có sản phẩm nào là ngoại lệ trong TPP. Đồng thời, vào ngày 13/7, Nhật cũng nối lại đàm phán với Mỹ về vấn đề xe hơi. Hiện mâu thuẫn chủ yếu giữa hai nước trong lĩnh vực này là về các tiêu chuẩn an toàn, rào cản thương mại phi thuế quan của Nhật, và các hạn chế nhập khẩu khẩn cấp của Mỹ đối với xe Nhật Bản. Cả 2 nước vẫn đang nỗ lực để đảm bảo rằng thỏa thuận TPP với quy mô rộng sẽ đạt được vào cuối tháng 11 năm nay.
Trong khi đó, hai thành viên khác là Malaysia và Australia trong tháng qua lại lo ngại về yêu cầu chứng nhận mà Mỹ muốn áp dụng vào TPP. Điều khoản yêu cầu chứng nhận này cho phép Mỹ có quyền phủ quyết không thực thi TPP, cho dù TPP đã được ký kết. Malaysia, Australia và một số nước khác cho rằng điều khoản này sẽ gây bất bình đẳng trầm trọng trong TPP. Theo các quan chức Malaysia, nếu điều khoản yêu cầu chứng nhận được thông qua, Mỹ sẽ đưa ra một loạt các yêu sách nhắm vào một số lĩnh vực như làm thịt động vật theo tiêu chuẩn Hồi giáo, mức độ bảo vệ sở hữu trí tuệ, các quy chế tài chính, nội dung được phép phát trên các phương tiện truyền thông, luật hạn chế người nước ngoài sở hữu đất đai, các lĩnh vực về dầu khí…có thể gây thiệt hại nặng cho Malaysia. Đối với Australia, nếu điều khoản yêu cầu chứng nhận được thông qua sẽ gây ảnh hưởng xấu đến cải cách pháp luật về sở hữu trí tuệ tại nước này, đồng thời cũng sẽ ảnh hưởng đến một loạt các lĩnh vực khác.
Tại Việt Nam, nhiều nhà phân tích đã nêu ra những quan ngại về vấn đề lao động trong TPP. Do TPP sẽ tác động toàn diện tới tất cả các ngành, các hoạt động kinh tế, đặc biệt là các doanh nghiệp, nên sẽ tác động trực tiếp tới vấn đề lao động. Theo quy định của TPP, người lao động được phép tự do tham gia và thành lập các hội đoàn, điều này sẽ dẫn đến nhiều khó khăn trong quản lý, thậm chí có thể phát sinh tình trạng cạnh tranh không lành mạnh giữa các nhóm, hội do chỉ tập trung cho lợi ích của nhóm mà gây ảnh hưởng đến lợi ích của tập thể. Ngoài ra, nhiều thách thức khác cũng sẽ xuất hiện, ví dụ như tăng cao tỷ lệ thất nghiệp do một số doanh nghiệp quy mô nhỏ phải giải thể vì không đủ sức cạnh tranh. Tuy vậy, nhiều nhận định khác cũng cho rằng TPP cũng mang lại nhiều ảnh hưởng tích cực cho vấn đề lao động tại Việt Nam như thúc đẩy nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy các doanh nghiệp tham gia công tác bảo vệ môi trường… Hiện các cơ quan chính phủ tại Việt Nam đang xem xét các giải pháp như thành lập trung tâm dự báo nhu cầu nhân lực và thông tin thị trường lao động quốc gia để giảm thiểu những ảnh hưởng không tốt của TPP lên thị trường lao động Việt Nam.
Tháng qua, Đài Loan cũng có nhiều động thái để chuẩn bị cho việc gia nhập đàm phán TPP, điển hình là việc nước này đang từng bước phát triển một hệ thống liên kết các bằng sáng chế, nhằm ngăn chặn các công ty sản xuất thuốc generic quảng cáo sản phẩm khi bằng sáng chế của sản phẩm gốc vẫn còn hiệu lực. Tờ Taiwan Daily cho biết chính phủ Đài Loan đã “lập một chiến lược thương mại và kinh tế nhằm mục đích điều chỉnh luật pháp trong nước phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế, trong đó sẽ giải quyết cả các vấn đề như bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thiết bị y tế và dược phẩm.” Hiện tại, Đài Loan vẫn còn hơn 50 luật và quy định cần phải sửa đổi để phù hợp với tiêu chuẩn TPP. Các quan chức Đài Loan cũng hết sức tích cực trong việc kêu gọi sự ủng hộ từ Mỹ và các nước thành viên TPP khác và hy vọng được nhanh chóng chấp nhận tham gia vào đàm phán.
Các nước tham gia đàm phán TPP khác là Brunei, Chile, Singapore, Peru, New Zealand, Canada và Mexico trong tháng 8 vừa qua không có động thái gì đáng kể. Hiện giới quan sát thế giới đã đưa ra nghi ngờ rằng TPP có thể sẽ không đạt được lộ trình đã đề ra, do từ sau phiên đàm phán chính thức thứ 19 diễn ra tại Brunei tháng 8 năm 2013, tiến trình đàm phán của TPP liên tục bị đình trệ. Giới quan sát cũng cho rằng TPP khó có thể đạt được mục tiêu ban đầu là xóa bỏ 100% các dòng thuế nhập khẩu do nhiều nước như Nhật Bản, Canada và New Zealand tỏ ra rất cứng rắn trong việc bảo hộ ngành nông nghiệp của nước mình. Tuy vậy, quan chức các nước thành viên TPP vẫn kỳ vọng rằng sẽ có những bước đột phá mới trong việc đàm phán. Sắp tới, từ ngày 1 đến 10-9-2014 tại Hà Nội sẽ diễn ra phiên đàm phán cấp Trưởng đoàn với khoảng hơn 400 đại diện của 11 nước thành viên tham gia đàm phán Hiệp định. Dự kiến tại phiên đàm phán sắp tới, các đoàn đàm phán sẽ tập trung thảo luận những vấn đề còn tồn tại liên quan tới các lĩnh vực tiếp cận thị trường hàng hóa và dịch vụ, quyền sở hữu trí tuệ, đầu tư, môi trường, doanh nghiệp nhà nước, pháp lý….
TV- TTWTO
Từ khóa: nổi bật, TPP, đàm phán, tháng 08, 2014
