Một số nền kinh tế trong lòng chảo Thái Bình Dương bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Mexico, Canada, Úc, Malaysia, Chile, Singapore, Peru, Việt Nam, New Zealand và Brunei Darussalam đang tham gia đàm phán một hiệp định thương mại tự do mới – Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).
Đài Loan, Hàn Quốc và Trung Quốc cũng bày tỏ mong muốn tham gia TPP. Khi hiệp định TPP được ký kết, các quốc gia khác trong khu vực có thể gia nhập hiệp định. Các nền kinh tế đàm phán TPP hiện nay chiếm khoảng 40% tổng sản phẩm nội địa toàn cầu (GDP).
Giống như hầu hết các hiệp định thương mại tự do hiện đại, hiệp định TPP cũng có một chương về sở hữu trí tuệ, trong đó quy định một số vấn đề liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ truyền thống như bằng sáng chế, nhãn hiệu, bản quyền, kiểu dáng công nghiệp, quyền sở hữu đối với giống cây trồng và một số vấn đề khác ít quan trọng hơn như chỉ dẫn địa lý, bí mật thương mại, bảo vệ dữ liệu, trách nhiệm cung cấp dịch vụ internet, tri thức truyền thống và văn hóa dân gian.
Một số các viện nghiên cứu, nhà phân tích, phương tiện truyền thông đại chúng ở nhiều nước đã chỉ trích quá trình đàm phán TPP do các bên tham gia hiệp định đã giữ bí mật nội dung chi tiết các vòng đàm phán mặc dù các chính phủ đã giải thích các biện pháp giữ bí mật là cần thiết để duy trì động lực đàm phán và khuyến khích các bên sẵn sàng đưa các vấn đề còn khác biệt lên trên bàn đàm phán. Do đó, các ý kiến trong bài viết này là thông tin thu thập thông qua các nguồn thứ cấp, được tổng hợp nhằm đánh giá về các quy định quyền sở hữu trí tuệ của hiệp định và các tác động lên thị trường sáng chế Mexico.
Tác động có thể có lên hệ thống bằng sáng chế của Mexico
Một trong những tác động tích cực của TPP là khuyến khích hợp tác nâng cao chất lượng và hiệu quả giữa các hệ thống bằng sáng chế của các bên tham gia hiệp định. Thông qua việc chia sẻ kết quả nghiên cứu và thực nghiệm giữa các nước, Mexico có thể đẩy nhanh tốc độ nghiên cứu và loại bỏ các nghiên cứu trùng lặp.
Hài hòa hóa các yêu cầu cấp bằng sáng chế cũng có thể được xem là một khía cạnh tích cực khác. Tuy vậy, có một số lĩnh vực Mexico không cấp bằng sáng chế như các bằng sáng chế cho động vật, phương pháp chẩn đoán, điều trị và phẫu thuật cho người và động vật, các phương pháp kinh doanh. Nếu các quy định cấp bằng sáng chế về các lĩnh vực này được đưa vào dự thảo hiệp định cuối cùng thì có thể gây ra cuộc tranh luận nội bộ dữ dội về tính thực tiễn của việc cấp bằng sáng chế.
Các thông tin bị rò rỉ cho thấy hiệp định TPP sẽ có quy định về vấn đề phản đối cấp bằng sáng chế. Nếu như vậy, Mexico sẽ phải sửa đổi các thủ tục nội bộ để cho phép bên thứ ba được quyền phản đối cấp bằng sáng chế. Trước đây, Mexico đã nỗ lực ban hành luật quy định trình tự thủ tục phản đối cấp bằng sáng chế nhưng không thành công. Hiệp định TPP có thể giúp quy định phản đối cấp bằng sáng chế được thực thi nhưng chắc chắn sẽ tạo nên các tác động tích cực cũng như tiêu cực đối với hệ thống bằng sáng chế của Mexico và sẽ khiến các bên xin cấp bằng sáng chế lo ngại.
Ở nhiều nước, việc giám định sáng chế được tiến hành công khai cho công chúng giám sát nhưng ở Mexico không có. TPP có thể buộc Mexico thiết lập cơ chế giám sát công khai quá trình giám định sáng chế. Đây thực sự là sự thay đổi lớn trong hệ thống sáng chế của Mexico khi hiện nay chỉ có dữ liệu thư mục và bản tóm tắt của sáng chế được công bố công khai trước khi một bằng sáng chế được cấp.
Có lẽ một trong những chủ đề nóng nhất trong TPP là điều chỉnh thời hạn bằng sáng chế. Hiện nay, Mexico cấp bằng sáng chế có thời hạn 20 năm kể từ ngày nộp đơn. Các nước tham gia TPP đang dự định bù đắp sự chậm trễ bất hợp lý xảy ra trong việc cấp bằng sáng chế bằng cách kéo dài thời hạn của bằng sáng chế sau khi xem xét đề nghị của chủ sở hữu bằng sáng chế trừ trường hợp sự chậm trễ là do bên xin cấp bằng.
Nếu hiệp định TPP cuối cùng bao gồm các quy định điều chỉnh thời hạn bằng sáng chế mà các quy định này do chính phủ Mexico đề xuất thì sẽ vấp phải sự đối từ trong nước. Trong ít nhất 20 năm qua, trong hệ thống bằng sáng chế của Mexico, luôn xảy ra tình trạng căng thẳng giữa chủ sở hữu bằng sáng chế và các bên có lợi ích liên quan. Nhằm ngăn chặn tình trạng xâm phạm bản quyền bằng sáng chế, các bên đã thỏa hiệp ngoài thời hạn bằng sáng chế 20 năm, bên sở hữu bằng sáng chế sẽ được tạo điều kiện khi thâm nhập thị trường. Điều chỉnh thời hạn bằng sáng chế trong hiệp định chắc chắn sẽ dẫn đến sự thay đổi tình trạng hiện tại, có thể gây nên sự tranh chấp dữ dội.
Cuối cùng, một vấn đề liên quan đến bằng sáng chế trong TPP là bảo vệ dữ liệu khi xin cấp phép vệ sinh an toàn đối với các sản phẩm của các ngành dược phẩm, nông nghiệp, công nghệ sinh học và hóa học. Các ngành này đang đẩy mạnh các biện pháp ngăn ngừa các bên khác sử dụng dữ liệu của họ để đăng ký hoặc gia hạn đăng ký sản phẩm của mình mà không cần sự đồng ý của chủ sở hữu dữ liệu. Mexico đã đồng ý đưa ra các biện pháp bảo vệ dữ liệu, ít nhất là trong lĩnh vực dược phẩm trong một FTA trước đây (NAFTA-1994). Tuy nhiên, theo quan điểm của các nhà sáng chế, việc thực thi trong thực tế các biện pháp bảo vệ đó không hiệu quả. Hiện nay, thời hạn bảo hộ dữ liệu trong từng lĩnh vực đang được thảo luận thêm.
Kết luận
Mexico là một bên đàm phán tích cực của Hiệp định TPP. Chương sở hữu trí tuệ của hiệp định này sẽ bao gồm hầu hết các vấn đề có liên quan đến bản quyền sáng chế. Nếu hiệp định được ký kết, một số những quy định của chương này sẽ làm thay đổi sâu sắc hệ thống bản quyền sáng chế của Mexico khi phải điều chỉnh các quy định trong nước để phù hợp với hiệp định. Một số quy định có khả năng sẽ gây tranh cãi và các vấn đề pháp lý nảy sinh có thể cần phải được tòa án phân xử. Bất luận là thế nào thì có một thực tế là Mexico đã được trao cơ hội tham gia vào các cuộc đàm phán trước khi ký kết hiệp định thì đó cũng chính là cơ hội để đưa một số vấn đề nội bộ của mình lên trên bàn đàm phán.
Nguồn: www.bloomberg.com
Từ khóa: TPP, bản quyền sáng chế, Mexico
