Tin tức Nhật Bản và Vương Quốc Anh đạt được một hiệp định thương mại về mặt nguyên tắc đã được chính phủ Anh và truyền thông nước này ca ngợi như một bước ngoặt quan trọng cho tham vọng thương mại hậu Brexit của Anh. Ngược với không khí hồ hởi của Anh, phía Nhật Bản dường như trầm lắng hơn, vì nếu so với thoả thuận thương mại của nước này đạt được với EU, thoả thuận với Anh chỉ là hình thức để chuyển tiếp quan hệ thương mại giữa hai nước.
Không nên lạc quan quá sớm vì đạt được thoả thuận là lựa chọn duy nhất cho cả hai nước trong bối cảnh hiện nay - Anh đang rời khỏi EU và thủ tướng Nhật Shinzo Abe đang rút khỏi vai trò lãnh đạo đất nước. Hơn nữa, còn quá sớm để vui mừng bởi vì thoả thuận này sẽ chỉ có tác động nhỏ lên kinh tế Anh. Thoả thuận Anh-Nhật Bản sao chép gần như phần lớn nội dung của thoả thuận EU-Nhật Bản hồi tháng 7/2018, được xem như một điểm khởi đầu vô giá cho các cuộc thảo luận với Anh.
Trong khi Anh Quốc nóng lòng ký kết thoả thuận vì các cuộc thảo luận với EU lâm vào bế tắc, thì phía Nhật Bản cũng muốn đẩy nhanh tiến độ trước khi ông Shinzo Abe tuyên bố từ chức vào cuối tháng 8, ngay cả khi người kế nhiệm ông Abe, ông Yoshihide Suga, có vẻ cũng sẽ đi theo chính sách tương tự. Hai bên đã có thể vượt qua được sự khác biệt vài tuần trước đó liên quan đến sản phẩm phô mai của Anh để đưa hiệp định về đích.
Mặc dù mục đích chính của thoả thuận lần này là để đảm bảo sự chuyển tiếp thương mại, nhưng các nhà đàm phán cũng đã chấp bút để thoả thuận có lợi cho cả hai bên. Thoả thuận kéo dài bảo hộ địa lý cho rượu whisky của Scotland và bao gồm các điều khoản về thương mại số mở ra cơ hội cho các nhà cung cấp dịch vụ. Vụ việc phô mai Stilton, liên quan đến việc phô mai xanh sẽ được áp thuế nhập khẩu bao nhiêu, cuối cùng cũng đã được thống nhất, mặc dù với sự nhượng bộ rất ít từ phía Nhật Bản.
Về dài hạn, Bộ Thương mại Quốc tế Anh ước tính, kim ngạch thương mại song phương sẽ tăng 50% so với hiện nay. Nhưng Nhật Bản chiếm chưa tới 2% kim ngạch thương mại của Anh.
Mặc dù hiệp định lần này mở ra cơ hội tiếp cận thị trường tài chính của Nhật cho các doanh nghiệp Anh, nhưng các nhà cung cấp dịch vụ tài chính và các dịch vụ khác của Anh cũng sẽ phải đối mặt thách thức trên thị trường Nhật vốn đã có sẵn các đối thủ mạnh từ các nước trong khu vực và các đối thủ nội địa có danh tiếng lâu đời.
Còn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hoá nông nghiệp và hàng hóa chế tạo của Anh, khoảng cách giữa 2 nước cũng là một thử thách. Chi phí giao thương với các đối tác Nhật Bản có thể sẽ làm nản chí quyết tâm thâm nhập thị trường các nhà xuất khẩu mới và cản trở ý định mở rộng thị phần của các nhà xuất khẩu cũ, đặc biệt khi mà áp lực từ dịch bệnh covid-19 và bất ổn liên quan đến Brexit đã buộc các công ty nước này phải tiếp tục tìm cách cắt giảm chi phí.
Trạm dừng chân tiếp theo là CPTPP?
Đối với chính phủ Anh, hiệp định thương mại với Nhật Bản chỉ là một bước đệm để hướng tới một mục tiêu tham vọng hơn đó là gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Đây là khối thương mại tự do gồm 11 quốc gia, trong đó có Nhật Bản, Úc, New Zealand, Canada và Mexico, tiếp nối từ hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình ương (TPP) đã bị hủy bỏ trước đó bởi sự rút lui của Mỹ vào năm 2016.
Gia nhập CPTPP chắc chắn sẽ đem lại lợi ích cho Anh, bởi vì một vài đối tác thương mại quan trọng bên ngoài EU của Anh là thành viên của CPTPPP. Hơn nữa, gia nhập CPTPP sẽ đơn giản hơn việc phải đàm phán nhiều hiệp định thương mại mới với từng nước.
Đây có vẻ là một tham vọng vượt tầm với đối với một quốc gia có lãnh thổ không nằm trên Thái Bình Dương (mặc dù Đảo Pitcairn, có dân số chưa tới 50 người, là lãnh thổ của Anh). Vậy nhưng Úc, New Zealand và Singapore đã từng bày tỏ thiện chí cho Anh một ghế trên bàn đàm phán, trong khi đó, chính phủ ông Abe cũng đã bày tỏ thiện chí tương tự hồi năm 2018.
Đây có thể chỉ là những lời nói cho vui miệng, bởi vì sự tham gia của Anh cũng không ảnh hưởng gì đến các diễn biến kinh tế và chính trị trong khu vực. Chưa kể, động thái của 7 nước thành viên còn lại vẫn chưa rõ ràng. Cũng có một rủi ro nếu Anh gia nhập CPTPP, đó là các điều khoản của hiệp định này có thể làm nản lòng các hiệp định hội nhập song phương sâu sắc hơn với các thành viên còn lại, vốn sẽ đem lại lợi ích nhiều hơn về lâu dài.
Một rắc rối khác đến từ chủ nghĩa dân tộc, tự cao tự đại và chủ nghĩa hoài cổ thực dân – những tư tưởng đã dẫn đến sự kiện Brexit. Lợi ích của Anh tại Thái Bình Dương đã được đánh dấu bởi động cơ chủ nghĩa thực dân mới – khuếch trương quyền lực thông qua các phương tiện kinh tế. Các động cơ này không thể được đánh giá cao nơi mà Anh hoàn toàn không có sự hiện diện địa lý, đặc biệt nếu nước này nỗ lực gây ảnh hưởng lên các nước xung quanh. Tranh cãi gần đây liên quan đến dự luật thị trường nội địa của Anh sẽ càng khiến các nhà quan sát khó mà tin rằng Anh là một đối tác quốc tế đáng tin cậy.
Tuy nhiên, ông Truss gần đây nói rằng các cuộc thảo luận với các nước trong khối CPTPP đang diễn ra ở cấp độ quan chức cấp cao, trong khi đó, báo chí đưa tin rằng Anh đang hướng tới việc nộp đơn xin gia nhập chính thức trong năm 2021.
Lúc này đây, Anh đang sắp hết thời gian để có thể đàm phán thêm thỏa thuận với các đối tác thương mại khác, mà quan trọng nhất trong số đó chính là EU. Quay về với các điều khoản của WTO khi giao thương với toàn bộ thế giới bởi vì mất tư cách thành viên trong các hiệp định được ký bởi EU sẽ gây hại nghiêm trọng cho kinh tế Anh.
Ngoài ra, còn có thêm lo ngại với thỏa thuận Anh-Nhật và với các thỏa thuận mà chưa được đàm phán: đó là các thỏa thuận thương mại thường có các kết quả bất công bên trong nền kinh tế của các nước ký kết chúng. Lấy ví dụ, một số khu vực, như dịch vụ tài chính, được dự đoán là sẽ hưởng lợi, trong khi đối với các ngành khác, tác động thì ít rõ ràng hơn. Nếu không chú ý đến các hàm ý này, các nhà làm chính sách của Anh có nguy cơ sẽ khuếch đại thêm bất bình đẳng khu vực vốn đã tệ hơn bởi sự phục hồi yếu ớt từ cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2009 và giờ đây là dịch bệnh Covid-19.
Nguồn: The Conversation
Từ khóa: Anh, thực sự, gia nhập, CPTPP
