Tình hình TPP (nay là CPTPP) và các hiệp định thương mại khác mà New Zealand đang đàm phán đang ra sao? Tại sao “thỏa thuận cuối cùng” vẫn chưa phải là cuối cùng và vẫn có nguy cơ sụp đổ?
TPP trước đây đã “đạt được thỏa thuận” dưới thời Tổng thống Obama. Hiệp định thậm chí đã được ký kết. Sau đó, New Zealand và một số nước khác đã tiến hành phê chuẩn hiệp định, tuy nhiên Hoa Kỳ thì vẫn chưa vì có sự thay đổi nhiệm kỳ Tổng thống. Không may là, Tổng thống kế nhiệm Donald Trump đã rút Hoa Kỳ ra khỏi hiệp định vì ông cho rằng TPP là một “thỏa thuận tồi”. Với chính sách của vị Tân Tổng thống, Hoa Kỳ sẽ không còn mặn mà với các vấn đề đa phương và sẽ hướng đến song phương trong tương lai.
Tuy vậy, phản ứng của 11 thành viên TPP còn lại không như mong đợi của Hoa Kỳ. Thay vì đến Washington và đặt vấn đề về các thỏa thuận song phương thì các quốc gia này lại tăng cường nỗ lực để tiếp tục TPP mà không cần có sự tham gia của Hoa Kỳ. Nhưng một lần nữa, tại APEC 2017 diễn ra tại Việt Nam tháng 11 vừa qua, khi mọi người đều nghĩ rằng TPP sắp đạt được “thỏa thuận cuối cùng” thì vào phút chót, Canada lại lùi bước.
Tuần trước, các quan chức đã gặp nhau tại Nhật Bản và một lần nữa “đạt được thống nhất” về hiệp định. 11 quốc gia thành viên còn lại sẽ ký kết Hiệp định Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vào ngày 8 tháng 3 tới đây tại Chile. Hiệp định lần này gần như giữ nguyên các thỏa thuận đã đạt tại Việt Nam tháng 11 năm 2017. Bên cạnh việc thay đổi tên, số lượng các điều khoản tạm đình chỉ tăng từ 20 lên 22. Vấn đề ngôn ngữ của hiệp định cũng cần được thay đổi để đáp lại lo ngại từ phía Canada trong vấn đề truyền hình và phim ảnh tiếng Pháp. Cam kết mở cửa thị trường của các nước vẫn được giữ lại, theo hướng có lợi cho doanh nghiệp xuất khẩu của New Zealand. Có vẻ như, chúng ta có thể tổ chức ăn mừng được rồi.
Đáng lưu ý, thông báo về sự đột phá của TPP xuất hiện trùng với thời điểm diễn ra vòng đàm phán mới nhất giữa Hoa Kỳ, Canada và Mexico về cải tiến NAFTA, đồng thời trùng với thời điểm diễn ra cuộc họp thường niên của giới tinh hoa tài chính trên thế giới tại Davos mà ông Donald Trump cũng đang tham dự. Nhiều người cho rằng CPTPP là một gáo nước lạnh dội dội vào Trump và quan điểm nước Mỹ trên hết của ông.
Vô cùng bất ngờ trước chuyển biến đó, Tổng thống Donald Trump đã có phản ứng lại. Ông nói rằng giờ đây Hoa Kỳ đã sẵn sàng xem xét việc gia nhập TPP nếu hiệp định này có những thay đổi phù hợp với lợi ích Hoa Kỳ.
Lãnh đạo Nhật Bản và New Zealand tỏ ra thận trọng trước tuyên bố trên, vì đây chỉ là kế hoãn binh của Trump. Nhưng Úc lại có những phản ứng tích cực hơn vì Úc đã có FTA với Hoa Kỳ và Nhật Bản. Úc thường gộp chung lợi ích kinh tế vào lợi ích chính trị.
Rõ ràng New Zealand có động lực để thúc đẩy CPTPP được ký kết và phê chuẩn càng sớm càng tốt. Nước này mong muốn sớm có được lợi thế như Úc trên thị trường Nhật. Sớm đưa CPTPP vào thực thi còn giúp các nước thành viên có được lợi thế tốt hơn khi đàm phán với Hoa Kỳ. Và lợi thế đó còn lớn hơn khi có thêm các nước khác gia nhập CPTPP trước Mỹ. Nhưng trước khi nghĩ đến điều đó, thì trước tiên phải đưa CPTPP đi vào hiệu lực.
Ông Trump hoàn toàn hiểu điều này và chúng ta nên tiếp tục theo dõi động thái của Hoa Kỳ.
Kể từ khi thắng cử, Chính phủ New Zealand của Đảng Lao động đang xử lý khá tốt các thách thức về chính sách thương mại và Bộ trưởng David Parker cũng đã làm việc rất xuất sắc. Một điều đáng khích lệ khác là Đảng New Zealand Trước tiên cũng đang thay đổi quan điểm và quay sang ủng hộ CPTPP. Nhưng không may là, Đảng Xanh vẫn tiếp tục giữ quan điểm phản đối Hiệp định.
FTA với EU
EU đã bắt đầu đàm phán với New Zealand (và cả Úc) từ tháng 11 năm ngoái. Tuy nhiên, quá trình đàm phán đã không suôn sẻ như mong đợi ban đầu. Việc trì hoãn này dường như xuất phát từ nội bộ EU.
Các cuộc đàm phán khác
Tiến trình đàm phán các FTA khác không đạt được tiến bộ nào (FTA với Ấn Độ, RCEP hay GCC). Và Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 11 vào tháng 12 năm ngoái cũng đã không đồng ý với bất kỳ sáng kiến nào do New Zealand đưa ra (ví dụ như trợ giá nhiên liệu hóa thạch hoặc ngư nghiệp).
Nguồn: scoop.co.nz – TN
Từ khóa: New Zealand, Hoa Kỳ, FTA, TPP, CPTPP, hiệu lực, phê chuẩn
