Chính sách “Nước Mỹ trước tiên” không nhất thiết được hiểu là chính sách nước Mỹ đơn độc. Thế nhưng, liệu các quốc gia khác có còn tin tưởng Nhà Trắng sẽ thiết lập nên các quy tắc thương mại công bằng có lợi cho tất cả các bên mà không phải chỉ có lợi cho riêng nước Mỹ?
Đó là nghi ngại chung của rất nhiều đối tác thương mại của Mỹ trên khắp thế giới khi Tổng thống Donald thay đổi thái độ về thương mại tự do đa phương.
Bình luận của Trump tại diễn đàn kinh tế thế giới Davos vào tuần trước gợi mở khả năng quay trở lại TPP một lần nữa được các nước tiếp thu một cách thận trọng, đặc biệt khi chỉ còn vài tuần nữa, TPP sẽ được ký kết.
Nếu như được thực thi, TPP-11 sẽ không chỉ thay đổi bức tranh kinh tế trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, mà quan trọng hơn, còn chứng tỏ rằng thế giới vẫn tiếp tục tiến lên dù không có Mỹ.
Sự tự tin ngày một tăng trong các thỏa thuận không bị khuất phục trước các yêu cầu từ phía Mỹ có thể ảnh hưởng đến cục diện của các hiệp định thương mại hiện nay mà Mỹ đang trong quá trình xem xét lại, nổi bật hơn hết là NAFTA.
Hiệp định TPP sửa đổi không còn các điều khoản do Mỹ yêu cầu đã giúp gia tăng sự tự tin của các nước, ảnh hưởng đến cục diện của các hiệp định thương mại hiện nay mà Mỹ đang trong quá trình xem xét lại, nổi bật hơn hết là NAFTA.
TPP 11 dự kiến sẽ được ký kết vào đầu tháng 3 năm 2018. Nếu thành công, TPP sẽ là hiệp định thương mại tham vọng nhất trên thế giới tính đến thời điểm hiện nay, với GDP của 11 nước thành viên gộp lại lên đến hơn 12 ngàn tỷ USD.
TPP sẽ hạ thấp thuế quan giữa các nước trong Hiệp định, giảm các thủ tục rườm rà trong giao dịch thương mại quốc tế, thuận lợi hóa hoạt động thương mại điện tử và tăng cường bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Những điều vừa nêu chỉ là một vài trong số những lợi ích mà TPP mang lại.
Trong lĩnh vực dịch vụ, Hoa Kỳ đang thặng dư thương mại với các nước đối tác. Vì vậy, việc Hoa Kỳ bỏ lỡ cơ hội lần này để củng cố các quy tắc giúp tăng cường tính cạnh tranh cho quốc gia chắc chắn là một thiệt thòi lớn cho doanh nghiệp nước này.
Hơn nữa, trong thời đại mà quan hệ thương mại sẽ quyết định quan hệ ngoại giao, TPP-11 cũng sẽ là dịp để mang các nước thành viên xích lại gần nhau trong vấn đề chính trị và củng cố sự tin tưởng lẫn nhau giữa các nước trong khối.
Trong khi đó, thiếu sự tin tưởng từ các nước khác lại chính là trở ngại lớn cho chính quyền Trump nếu như thật sự Hoa Kỳ muốn thiết kế lại TPP theo hướng đủ tốt để Hoa Kỳ tham gia.
Chỉ riêng việc Nhà Trắng chăm chăm vào mục tiêu giảm thâm hụt thương mại hàng hóa cho Hoa Kỳ đã khiến các nước còn lại khó lòng phác thảo nên một thỏa thuận mà có thể làm lợi cho tất cả các bên.
Thật ra, mong muốn của Tổng thống Trump không phải hoàn toàn vô lý. Tất cả các quốc gia đều mong muốn thương mại tự do được công bằng và trên nguyên tắc có qua có lại. Bởi vì, suy cho cùng, thương mại không công bằng sẽ làm có hại cho tất cả các bên.
Nhưng cho dù là vậy, việc tập trung độc nhất vào mục tiêu giảm thâm hụt thương mại hàng hóa song phương được xem là biện pháp không hiệu quả và không tiến bộ.
Để theo đuổi các thỏa thuận thương mại tự do trong tương lai, cách tốt nhất mà chính quyền Mỹ nên làm là nhận thức được vị trí độc tôn trong lĩnh vực dịch vụ của Hoa Kỳ và tìm cách bảo toàn lợi thế đó bằng cách thiết lập các quy tắc quốc tế đủ sức bảo vệ cho các ngành dịch vụ trong nước.
Và không còn nghi ngờ gì nữa, Hoa Kỳ vừa đánh mất cơ hội lớn nhất để làm điều đó khi rút Mỹ khỏi TPP. Tuy nhiên, Washington vẫn còn một cơ hội khác để sửa sai, thông qua tái đàm phán NAFTA.
Cả Canada và Mexico đều hiểu rõ NAFTA đã đến lúc phải được nâng cấp, khi mà các tiến bộ công nghệ và cách quản lý chuỗi cung ứng đã khác rất nhiều so với thời điểm thỏa thuận được ký kết vào 23 năm trước.
Đàm phán NAFTA đang thiên về tăng thêm rào cản nhằm giảm bớt thâm hụt thương mại cho Mỹ mà không tập trung tìm tiếng nói chung giữa ba nước, dẫn đến bất lợi cho Canada và Mexico.
Mặc dù thành công của TPP – 11 cũng không thể nào giảm bớt thiệt hại nếu như NAFTA sụp đổ, tuy nhiên một thỏa thuận thương mại mới cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương có thể gia tăng hi vọng rằng, không sớm thì muộn, Hoa Kỳ sẽ không thể quay lưng lại với cơ hội mà khu vực này mang lại.
Thật ra, hoàn toàn có lý do để suy luận, chính việc TPP-11 sắp trở thành hiện thực đã thúc đẩy Trump phát biểu tại Davos: “Nếu hiệp định được sửa đổi theo hướng tốt hơn, tôi có thể sẽ xem xét lại TPP”.
Đối với Mỹ, một thỏa thuận tốt nên là thỏa thuận có thể bảo vệ sự thịnh vượng chung và lâu dài cho quốc gia, hơn là tập trung vào một vài khu vực cụ thể.
Vì vậy, thay vì tăng thuế nhập khẩu để bảo vệ các ngành công nghiệp nước này hướng tới, như tấm pin năng lượng mặt trời và máy giặt, chính sách thương mại của Nhà Trắng nên tập trung bảo vệ lợi thế mà nước Hoa Kỳ đã có sẵn, thông qua việc củng cố vấn đề bảo hộ sở hữu trí tuệ và thiết lập quy tắc rõ ràng cho thương mại điện tử, vì đây là những biện pháp có lợi cho các quốc gia có nền công nghiệp phát triển như Hoa Kỳ.
Chính quyền Hoa Kỳ đã đạt được bước tiến vững chắc trong việc hợp tác cùng các nước khác để thúc đẩy thương mại công bằng. Vào tháng 12 năm ngoái, Mỹ, EU và Nhật Bản đã đưa ra tuyên bố chung về việc sẽ hợp tác cùng nhau trong khuôn khổ WTO để chống lại tình trạng sản xuất dư thừa trong một số ngành chủ chốt như thép, và để chiến đấu chống lại hiện tượng ép buộc chuyển giao công nghệ.
Cả thế giới đều chia sẻ với Mỹ trong vấn đề giải quyết thâm hụt thương mại với Trung Quốc, và lập lại trật tự công bằng cho doanh nghiệp Mỹ trên thị trường Trung Quốc chắc chắn là một bước đi được hoan nghênh.
Sự ghét bỏ của Trump dành cho thỏa thuận đa phương có lẽ sẽ không bao giờ thay đổi. Nhưng khi chính quyền Trump bắt đầu nhận ra được sức mạnh của số đông trên bàn đàm phán, Nhà Trắng sẽ cần phải đánh giá lại mục tiêu thương mại của mình, thay vì đơn thuần là giảm thâm thụt thương mại song phương.
Trong khi đó, chuyến tàu TPP có khả năng sẽ lăn bánh mà không có Mỹ, giúp Canada và Mexico có được lợi thế mặc cả lớn hơn khi đàm phán với Nhà Trắng.
Tác giả: Shihoko Goto – chuyên gia chuyên nghiên cứu về Nhật, Hàn Quốc và Đài Loan, thuộc Chương trình Châu Á của Trung tâm Woodrow Wilson.
Nguồn: The Hill – TQ
Từ khóa: Donald Trump, thương mại quốc tế, TPP, NAFTA, quay lại
