Sau việc công bố hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) ngày 05 tháng 10 năm 2015, đánh dấu mốc quan trọng trong nỗ lực để có được một thỏa thuận thương mại lịch sử cho các nền kinh tế lớn nhất khu vực vành đai Thái Bình Dương, TPP bước sang giai đoạn đối mặt với sự “săm soi”của các nhà lãnh đạo chính trị và các cơ quan lập pháp ở tất cả các quốc gia tham gia TPP. Đại Diện Thương Mại Mỹ Michael Froman nói vào ngày hoàn tất quá trình đàm phán "Hôm nay là ngày đánh dấu một mốc quan trọng đầu tiên trong tiến trình đạt được một thỏa thuận về một hiệp định, và từ bây giờ chúng tôi sẽ làm việc rất chặt chẽ để tiến hành các cuộc tham vấn, như chúng tôi đã làm với Quốc hội trong qua những năm qua ... để giải thích cho Quốc hội rõ những gì có trong thỏa thuận ".
TPP đã chuyển từ giai đoạn đàm phán sang giai đoạn phê chuẩn, có rất nhiều sự chú ý (và mối quan tâm) về tiến trình phê chuẩn TPP của Mỹ. Điều này cũng dễ hiểu vì hai phe trong Quốc hội đã có những cuộc chiến căng thẳng khi phê chuẩn dự luật Quyền xúc tiến thương mại (TPA), và cũng không ngoại lệ, TPP tiếp tục là nhân tố chia rẽ đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa trong chiến dịch tranh cử năm 2016. Trong thực tế, tổng thư ký đảng Dân chủHillary Clinton, ngườitiên phong trong chiến lược xoay "trục châu Á" mà TPP là một thành phần quan trọng của chiến lược này,đã có những phát biểu ra chống lại TPP. Trong khi đó các thành viên Đảng Cộng hòa trong Quốc hội dường như đang có những nhận xét tiêu cực về TPP, đáng chú ý nhất là phát biểu của chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện Orrin Hatch (R-UT), "Tôi sợ thỏa thuận này sẽ bị chết yểu".
Tuy nhiên, TPP không thể thiếu sự phê chuẩn của Mỹ, nhưng Mỹ không phải là quốc gia duy nhất đang phải đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ. Canada và Nhật Bảnlà hai nước cuối cùng nhất trí tham gia các cuộc đàm phán TPP do sự phản đối từ các khu vực bầu cử chính trị trong nước. Và do quy định của thỏa thuận TPP chỉ có hiệu lực khi có ít nhất sáu quốc gia có tổng GDP chiếm từ 85% GDP chung của 12 nước tham gia phê chuẩn –nên TPP sẽ trở nên khó khăn nếu không có sự phê chuẩn của 3 quốc gia lớn này.
Trường hợp của Canada, TPP sẽ được chính phủ mới của Đảng Tự do của Justin Trudeau thắng cử sau cuộc tổng tuyển cử ngày 19 tháng 10 xem xét, thay cho Thủ tướng Stephen Harper của đảng bảo thủ. Tuy nhiên, chính phủ Trudeau không có quyền rút lạihay tiến hành những sửa đổi lớn của thoả thuận TPP do chính phủ Harper ký kết. Trong chiến dịch tranh cử, Trudeau nói đảng của ông "mạnh mẽ hỗ trợ thương mại tự do" và hứa hẹn một "phương pháp tiếp cận có trách nhiệm" trong quá trình phê chuẩn. Nhưng tiến trình phê chuẩn vẫn có thể mất nhiều thời gian để chính phủ mới nghiên cứu và đưa ra biện pháp hỗ trợ các ngành công nghiệp trong nước mà sẽ bị tổn thương bởi cácquy định của thỏa thuận này.
Đối với Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, việc công bố thỏa thuận TPP rơi đúng vào thời điểm chính trị khôngthuận lợi. Người ta đang nhìn thấy tỷ lệ ủng hộ Thủ tướng yếu đi do các cuộc tranh luận kéo dài của quốc hội Nhật Bản về việc có nên thay đổi luật pháp dẫn đến thay đổi khuôn khổ an ninh quốc gia hay không. Và kết thúc thành công các cuộc đàm phán TPP đã tạo ra một cơ hội tuyệt vời cho nội các của Abe tái tập trung sự chú ý của mình về cải cách kinh tế. TPP cũng được coi là một chiến thắng cá nhân của thủ tướng vìthời gian đầu của nhiệm kỳ, ông đã phải vượt qua sự phản đối gay gắt của các thành viên của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) về quyết định tham gia đàm phán TPP.
Phần lớn công chúng ủng hộ Hiệp định TPP
Mặc dù công chúng chưa được biết chi tiết thỏa thuận cuối cùng, các cuộc thăm dò được thực hiện sau khi kết thúc đàm TPP được công bố đã cho thấy công chúng phần lớn ủng hộ Hiệp định này. Một cuộc thăm dò của đài truyền hình quốc gia NHK cho thấy rằng trong số 53% người trả lời có 8%cho rằng "TPP chắc chắn được phê chuẩn ngay" 45% cho rằng"TPP sẽ được phê chuẩn sau 1 khoảng thời gian", so với con số 29% cho rằng "TPP sẽ có nhiều khả năng không được phê chuẩn" hoặc 8% số người cho rằng "TPPchắc chắn không được phê chuẩn". Tương tự như vậy, một cuộc thăm dò của tờ báo tài chính Nihon Keizai Shimbun cho thấy 49% số người được hỏi ủng hộ phê chuẩn TPP và chỉ có 26% không tán thành thỏa thuận này.
Cho dù có sự ủng hộ của công chúng, nhưng quá trình phê chuẩn vẫn phụ thuộc nhiều vào tình hìnhchính trị. Sự kiện chính trị quan trọng trong mùa hè năm 2016 là Nhật Bản sẽ tổ chức một cuộc bầu cử Hạ Nghị viện (HOC), với một nửa trong số 242 thành viên phải tái tranh cử. HOC từ lâu đã mất cân đối tỉ lệ phân bố đại biểu giữa các đảng phái và điều thể hiện rõ là cử tri ở các vùng nông thôn ít hơn so với các cử tri ở khu vực đô thị đông dân cư. Sự mất cân đốinày đã phần nào điều chỉnh bởi Kế hoạch tái phân bổđã được Quốc hội Nhật Bản thông qua tháng 7 năm 2015. Do các tỉnh khu vực nông thôn thường chỉ được một thành viên HOC ở mỗi kỳ bầu cử, dẫn đến những cuộc đua trở thành thành viên HOC trở nên cạnh tranh khốc liệt hơn bao giờ hết. Kết quả là, TPP có thể trở thành tâm điểm của các chiến dịch tranh cử, ngay cả khinó được đa số cử tri tán thành, do có khả năng xảy ra sự phản đối của nông dân và các hợp tác xã nông nghiệp.
Các đảng đối lập luôn cố gắng thúc đẩy chống lại thỏa thuận, mặc dù họ có thể hành động để đi đến sự thống nhất về TPP và liên minh với các ứng cử viên khác. Tại thời điểm này, đang có một số khác biệt đáng kể giữa quan điểm và chiến lược giữa các đảng phái. Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) phản ứng ban đầu tương tự như phản ứng của các nhà phê bình ở Mỹ và các nước khác. Thay vào đó, DPJ lại theo đuổi quan điểm cho rằng chính phủ Abe đã thất bại để bảo vệ lợi ích quốc gia của Nhật Bản trong các cuộc đàm phán. Đảng Khôi phục Nhật Bản (JRP), đảng đối lập lớn thứ hai, lại ca ngợi thỏa thuận, nhấn mạnh rằng thương mại là cơ hội để mở rộng cơ hội cho người tiêu dùng, và cho rằng những cải cách nhiều hơn là cần thiết để tăng khả năng cạnh tranh của Nhật Bản. Đảng Cộng sản Nhật Bản (JCP) cũng thuộc nhóm phản đối TPP. Nhưng các bên đều có một điểm chung đó là chính phủ Abe cần minh bạch hơn về bản chất của thỏa thuận và nên tôn trọng các ý kiến trái chiều.
Với sự thống trị của liên minh cầm quyền ở cả hai viện trong quốc hội, bất đồng trong nội bộ Đảng Dân chủ Tự do (LDP) có thể là một trở ngại chính trong tiến trình phê chuẩn hơn là trở ngại đến từ các các đảng đối lập. LDP luôn có mâu thuẫntrong quan điểm về thương mại tự do, phần lớn là do ảnh hưởng từ các nhóm lợi ích nông nghiệp và các nhóm sản xuất khác trong đảng. Số liệu điều tra thu thập bởi Đại học Tokyo / dự án Asahi Shimbun cho thấy trong số ứng cử viên LDP thắng cử gần đây của Hạ viện, thìsố người ủng hộ tự do thương mại nhiều vượt trội so với các đảng phái khác.
Nhiều thành viên LDP, tất nhiên, không nghiêng về thương mại tự do đã lên tiếng thẳng thừng phản đối việc Nhật Bản tham gia TPP. Trong gần 200 thành viên HOR và gần 60 thành viên HOC, chủ yếu người của đảng LDP, đã hình thành một liên minh quốc hội để chống lại sự tham gia TPP của Nhật Bản. Sau khi Abe quyết định tham gia đàm phán TPP vào tháng 3 năm 2013, các thành viên này gây áp lực lên Thủ tướng yêu cầu bảo vệ lợi ích quốc gia của Nhật Bản và gây sức ép lên quốc hội kêu gọi chính phủ phải bảo vệ các sản phẩm nông nghiệp nhạy cảm như gạo, lúa mì, thịt, sữa và đường trong các cuộc đàm phán. Trong các cuộc đàm phán, các thành viên này chỉ trích quyết tâm của chính phủ trong các cuộc đàm phán TPP đã suy yếu.
Cuộc chiến giữa chính quyền Abe và các ngành nông nghiệp sẽ thay đổi
Với TPP đã ký kết, cuộc chiến giữa chính quyền Abe và các ngành nông nghiệp và các đồng minh của nó trong LDP sẽ thay đổi một lần nữa, một trò chơi kéo co bằng các biện pháp nhằm bảo vệ nông dân khỏi những tác động tồi tệ nhất của TPP. Mặc dù phản ứng ban đầu của ngành nông nghiệp về thoả thuận rất quyết liệt - Nhóm JA tuyên bố rằng thỏa thuận TPP đã vi phạm nghị quyết của Quốc hội và tờ tin tức Nihon Nogyou Shimbun, tờ báo nội bộ của nhóm JA, đã có một bài xã luận tuyên bố rằng thỏa thuận này "chà đạp lợi ích quốc gia". Tuy nhiên,phản ứng của ngành nông nghiệp với chính phủ Abe về TPP chỉ là vấn đề biện pháp đối phó chứ không phải là một lời tuyên chiến chống lại tiến trình phê chuẩn.
Trong khi đó, ngay sau khi kết thúc đàm phán tại Atlanta, Abe tuyên bố thành lập ngay một tổđặc biệt về TPP, đứng đầu là Thủ tướng chính phủ, nhằm mục đích đưa ra các chính sách, biện pháp ứng phó và thực thi TPP. Chính phủ Nhật Bản dự thảo kế hoạch chi ngân sách bổ sung để hỗ trợ cho nông dân và doanh nghiệp nhỏ vào cuối năm 2015, và sẽ thông qua quốc hội vào đầu năm 2016. Theo đề nghị của tổ đặc biệt về TPP, ngân sách bổ sung mới chỉ là biện pháp đầu tiên trong gói nỗ lực của chính quyền Abe để hạn chế tác động của TPP đối với ngành sản xuất của Nhật Bản. Aurelia George Mulgan lưu ý, chính quyền đã xác định cách thức giúp giảm thiểu tác động của một số nhượng bộ trong các sản phẩm nông nghiệp như gạo, thịt bò và thịt lợn. Thật vậy, trong chính sách nông nghiệp, TPP sẽ là động lực để Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp, và Thủy sản (MAFF) đẩy nhanh tiến độ thực hiện đề án phát triển nông nghiệp theo các "chính sách công nghiệp". Theo đó,chuyển đổi sang sản xuất các sản phẩm nông nghiệp cao cấp có giá trị gia tăng cao để xuất khẩu.
Bất chấp những động thái này của chính phủ, các cuộc tranh luận về TPP trong quốc hội được dự báo là sẽ kéo dài, và làm cho cuộc bầu cử năm 2016 HOC hứa hẹn có nhiều kịch tính. Kết quả là, các khoản trợ cấp nông nghiệp và biện pháp đối phó khác có thể lớn hơn nhiều so với dự kiến ban đầu do các nhóm sản xuất sẽ tiếp tục mặc cả với chính phủ Abe trước cuộc bầu cử. Chính phủ có thể trì hoãn một cuộc bỏ phiếu về TPP cho đến sau cuộc bầu cử: trong một cuộc họp báo gần đây, Toshihiro Nikai, Chủ tịch Hội đồng điều hành của LDP, gợi ý rằng một cuộc bỏ phiếu phê chuẩn không nhất thiết cần phải được tổ chức trong các phiên họp quốc hội thường kỳ vào mùa xuân 2016.
Do vậy, việc dự báo con số tác động cuối cùng của TPP lên nền kinh tế Nhật Bản rất khó khăn. Trong một nghiên cứu tiến hành từ năm 2012, Peter Petri thuộc Đại học Brandeis và Michael Plummer thuộc Đại học Johns Hopkins cho biết Nhật Bản có nhiều mối lợi bằng con số tuyệt đối từ TPP, như GDP sẽ tăng thêm 119 tỷ USD vào năm 2025 và tăng trưởng xuất khẩu lên đến 14,4%. Con số của chính phủ Nhật Bản, được công bố vào tháng 3 năm 2013 sau quyết định tham gia đàm phán là TPP có thể thúc đẩy tăng trưởng GDP 0,66% hàng năm. Trong khi chính phủ ước tính việc tham gia TPP sẽ làm mất 3 nghìn tỷ Yên trong sản xuất nông nghiệp, nhưng đổi lại TPP giúp gia tăng xuất khẩu và tăng tiêu thụ trong nước do giá thấp hơn sẽ giúp bù đắp thiệt hại nông nghiệp. Kenichi Kawasaki, một thành viên cao cấp tại Viện nghiên cứu chính sách (GRIPS), người đã tư vấn cho các cuộc đàm phán thương mại, ước tính lợi ích mà Nhật Bản có thể thu được từ TPP lên đến 1,6% GDP hàng năm sau khi loại bỏ rào cản thuế quan và các biện pháp phi thuế quan (NTMs).
Tuy nhiên, đây chỉ là các dự đoán lạc quan. Và để chính xác hơn phải là sau khi văn bản chính thức về TPP được công bố, hiện vẫn chưa thể chắc rằng mức cắt giảm thuế quan và bãi bỏ quy định trong các điều khoản của TPP giống như mức giả định của các nhà kinh tế. Đồng thời, các khoản trợ cấp và hỗ trợ khác cho các nhà sản xuất - đặc biệt là đối với nông dân - có thể làm giảm động lựcxuất khẩu hoặc đầu tư nâng cao năng suất, cùng với đó là hạn chế những lợi ích cho người tiêu dùng. Cuối cùng, như Giáo sư Đại học Waseda Yasuyuki Todo lập luận, Nhật Bản đã giới thiệu các biện pháp bổ sung để tối đa hóa lợi ích từ TPP, đặc biệt là liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
Vì vậy, mặc dù TPP chắc chắn là một thành tích cá nhân đáng kể cho thủ tướng Abe, nhưng đạt được một thỏa thuận mới chỉ là bước đầu tiên. Chính phủ Nhật Bản, cũng giống như chính phủ Mỹ và các đối tác đàm phán khác, còn nhiều việc phải làm để thuyết phục cử tri và các nhóm lợi ích rằng đây là thỏa thuận tốt nhất có thể đem lợi ích cho đất nước, và rằng những "người thua cuộc" từ tự do hóa sẽ được bồi thường thỏa đáng. Trong khi nhiều nhà quan sát cho rằng TPP sẽ tạo động lực để các "mũi tên thứ ba" của Abenomics, một gói chính sách công nghiệp và cải cách quy định nhằm tăng năng suất và khả năng cạnh tranh của Nhật Bản. Chính phủ Abe sử dụng TPP như một cơ hội để thúc đẩy cải cách,từ đó thúc đẩy quá trình chuyển đổi trong lĩnh vực nông nghiệp, khuyến khích các doanh nghiệp nhỏ nâng cao năng suất, và làm cho Nhật Bản trở thành địa chỉ hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Theo http://spfusa.org - PT
Từ khóa: Nhật Bản, chuẩn bị, TPP
