Các bước đi đầu tiên
Ở nghĩa rộng nhất, mục tiêu cuối cùng của cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) là sự dịch chuyển tự do của hàng hóa, con người và vốn. Để đạt được các mục tiêu đối với thị trường vốn, một kế hoạch đầy tham vọng nhằm tạo ra một thị trường thống nhất đã được tiến hành từ năm 2007.
Chỉ còn chưa đầy 9 tháng trước khi đến thời hạn chót ra mắt AEC vào cuối năm nay, tuy nhiên rõ ràng những nỗ lực chạy đua với thời gian biểu này cần một biên độ rộng hơn. Giới quan sát nhận định các nhà hoạch định chính sách đã đưa ra một kế hoạch lớn hơn những gì có thể thực thi và rằng kế hoạch đã đánh giá thấp mức độ phát triển của các thị trường trong khu vực.
Tuy nhiên, hội nhập có thể không đi cùng với phát triển. Bái viết này sẽ đưa ra những khái niệm quan trọng về hội nhập thị trường vốn AEC.
Mục tiêu lớn
Các nỗ lực hội nhập thị trường vốn được điều phối bởi Diễn đàn Thị trường vốn ASEAN (ACMF). Chủ tịch hiện tại của ACMF là Datuk Ranjit Ajit Singh - Chủ tịch Ủy ban chứng khoán Malaysia.
Kế hoạch thực thi của ACMF năm 2009 được bắt đầu từ năm 2007 với sự hỗ trợ của một nhóm chuyên gia từ khu vực tư nhân. 3 mục tiêu lớn của kế hoạch này là:
- Tạo môi trường hội nhập khu vực thông qua áp dụng các khuôn khổ công nhận lẫn nhau.
Ngôn ngữ nhẹ nhàng của mục tiêu này phản ánh sự khó khăn đã đang và sẽ xuất hiện trong quá trình thực hiện. Khuôn khổ công nhận lẫn nhau cụ thể là gì - là hài hòa các nguyên tắc đầu tư, cơ chế thuế hay các tiêu chuẩn quy định chung của cả khu vực ASEAN?
Việc tồn tại 10 thị trường riêng biệt với những quy định đa dạng và mức độ phát triển khác nhau khiến việc thực thi càng trở nên phức tạp, nhưng vì nhiều cải cách – ví dụ như gỡ bỏ các giới hạn đầu tư cho nhà đầu tư nước ngoài – đòi hỏi luật pháp hay thậm chí hiến pháp trong nước phải thay đổi và những điều này nằm ngoài khả năng của ACMF. Chính điều này khiến cho nỗ lực hội nhập không tránh khỏi việc phải phụ thuộc vào các mục tiêu lớn khác của ASEAN và đây có thể là gót chân Asin của khu vực này trong quá trình hội nhập.
- Tạo điều kiện cần thiết phát triển các sản phẩm trung gian và sản phẩm cuối cùng của khu vực. Kế hoạch hành động của ACMF đưa ra 3 mục tiêu cụ thể trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng thị trường khu vực: thiết lập khuôn khổ trao đổi và quản trị; xúc tiến thị trường tài sản ASEAN và thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu khu vực.
Trong khi ACMF và các bên liên quan tại các nước ASEAN đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực này thì thành công thực sự lại phụ thuộc vào việc liệu những nỗ lực này có thực sự thu hút được các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt đối với các thị trường kém phát triển.
- Thúc đẩy quá trình thực thi. Để thành công, phối hợp cộng tác trong khu vực phải được cải thiện, Kế hoạch của ACMF cho rằng điều này sẽ đạt được thông qua sự đồng bộ chương trình phát triển thị trường vốn nội địa với các chương trình nghị sự hội nhập khu vực và tăng cường tiến trình làm việc chung trong ASEAN.
Quá trình sáp nhập thị trường chứng khoán và trái phiếu đang diễn ra của Philippines là một ví dụ cụ thể cho nỗ lực theo đuổi mục tiêu của khu vực. Mặc dù không được đề cập cụ thể trong kế hoạch nhưng hội nhập thông qua cổ phần hóa vốn chủ sở hữu – đáng chú ý là Việt Nam, nhằm tạo ra một thị trường trái phiếu chung là điều mà ACMF muốn hướng tới.
Lợi ích xuyên biên giới của khu vực ASEAN
Trong một cuộc phỏng vấn với Singapore Straits Times hồi tháng trước, Chủ tịch ACMF Ranjit giải thích lý do đằng sau các nỗ lực hội nhập thị trường là hết sức rõ ràng. Cộng gộp ASEAN là nền kinh tế lớn thứ 7 thế giới - chiếm gần 6% tổng GDP toàn cầu tương đương khoảng 2,4 nghìn tỷ USD. Xét về thị trường vốn, ASEAN chiếm khoảng 3% giá trị vốn hóa toàn cầu trong đó Singapore đóng góp 1/3 trong số này. Làm phép so sánh thì ASEAN tương đương với nền kinh tế Đức xét về giá trị.
Khi đề cập đến những con số ấn tượng này, ông Ranjit cho rằng các con số không phản ánh đầy đủ nền kinh tế khu vực. Ông nói: "Chắc chắn rằng mức vốn hóa 3% của ASEAN trên thị trường vốn toàn cầu không phản ánh hết tiềm năng và triển vọng tăng trưởng trong tương lai của cả khu vực cũng như phạm vi của những tiến bộ và lợi nhuận có thể đạt được".
Đến nay một số tiến bộ đã đạt được, theo ông Ranjit đó là chuẩn hóa và hài hóa các tiêu chuẩn báo cáo trên thị trường chứng khoán theo đó tạo điều kiện để huy động vốn từ các nước trong khu vực; quy trình phê duyệt niêm yết chứng khoán đã hiệu quả hơn (mặc dù không phải tất cả 10 thành viên ASEAN đều thực hiện điều này); bắt đầu thực hiện kết nối thị trường thông qua Mạng lưới giao dịch ASEAN (ASEAN Trading Link) hướng đến mục tiêu cuối cùng là một thị trường chung duy nhất cho các tổ chức phát hành lẫn nhà đầu tư.
Một sáng kiến quan trọng để "đánh giá ASEAN như một thị trường chung" được ông Ranjit đề cập là tạo ra các loại chứng khoán có thể giao dịch trong toàn khu vực thay vì chỉ được mua bán ở thị trường trong nước. Theo Chủ tịch ACMF, những tiến bộ đạt được gần đây như "cho phép các quỹ đầu tư hoạt đông như một quỹ tín thác nhằm phổ biến sản phẩm trên cả khu vực và đánh giá các công ty lớn thông qua xếp hạng "Quản trị doanh nghiệp ASEAN" là những bước đi đã được hoàn tất cho đến nay.
Một số trở ngại chính
Khi đánh giá kế hoạch hội nhập thị trường vốn khu vực, những thách thức phải đối mặt được chia thành hai loại chính. Đầu tiên, đó là sự khác biệt về thể chế của 10 nước thành viên ASEAN và đó cũng là sự lo lắng hiện nay của Chủ tịch ACMF. Các trọng tâm còn phải tiếp tục làm việc bao gồm hợp lý hóa các chính sách của mỗi nước về tự do hóa dòng vốn, tăng cường bảo vệ nhà đầu tư và những xung đột từ cấu trúc thuế.
Tuy nhiên, ông Ranjit giải thích, "những cải cách này không phải lúc nào nằm trong phạm vi của các thành viên ACMF, nó sẽ được theo đuổi thông qua nhiều con đường và khuôn khổ khác nhau trong một cấu trúc thể chế ASEAN chung".
Vấn đề thứ hai cơ bản hơn là thị trường vốn ASEAN được xem là nhỏ, giới hạn về sản phẩm, dịch vụ và nói chung là kém thanh khoản. Kết quả là, nói như kinh tế trưởng của Nhật Bản - ông Satoshi Shimizu thuộc Viện Nghiên cứu Nhật Bản, đây là thị trường vẫn còn rất dễ bị tổn thương trước những cú sốc từ bên ngoài.
Trớ trêu thay, ông Satoshi giải thích "nguyên nhân của tình trạng này là tồn tại nhiều hạn chế về giao dịch vốn từ đó cản trở sự hội nhập tài chính trong khu vực. Đó là lý do tại sao hội nhập tài chính khu vực ASEAN diễn tiến rất chậm so với hội nhập trên các khía cạnh kinh tế khác".
Nói cách khác, những hạn chế nhằm bảo vệ các thị trường nhỏ, dễ bị tổn thương chính là nguyên nhân khiến các thị trường này tiếp tục nhỏ và dễ bị tổn thương vì nó cản trở sức mạnh tập thể của khu vực. Thị trường trái phiếu và cổ phiếu không tối ưu cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến nền kinh tế thông qua các kênh tài chính khác như cho vay và cách tiếp cận điểm bão hòa.
Trên thực tế, nhiều Ủy ban của ASEAN đã truyền đi thông điệp lạc quan rằng sẽ tìm mọi cách để gỡ dần các rào cản. Nhưng dù các ủy ban này nỗ lực như thế nào thì hội nhập thị thị trường khu vực vẫn phụ thuộc vào quyết định của mỗi nước thành viên.
Theo http://www.manilatimes.net/ - PC
Từ khóa: ASEAN, hội nhập, thị trường vốn, đầu tư
