Năm tới sẽ là một chương quan trọng đối với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), với Malaysia đảm nhiệm chức chủ tịch. Trong bối cảnh thế giới ngày càng bị chia rẻ bởi các khối cạnh tranh, Malaysia đang thúc đẩy Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, một kế hoạch chiến lược dài hạn nhằm định hướng tăng trưởng và thịnh vượng của khu vực trong hai thập kỷ tới. Khuôn khổ này hướng đến tạo ra một tương lai hòa nhập và phục hồi - nền tảng để duy trì giữ hòa bình và thịnh vượng trên khắp Đông Nam Á.
Khi ASEAN được thành lập tại Bangkok vào năm 1967, khu vực này là một chiến trường của Chiến tranh Lạnh, bị cuốn vào cáccuộc đối đầu về ý thức hệ. Ngày nay, người dân Đông Nam Á một lần nữa đứng trước bờ vực của sự cạnh tranh giữa các cường quốc. Tuy nhiên, sứ mệnh đã định hìnhASEAN ngay từ những ngày đầu làthúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển vẫn duy trì được tính thời sự một cách ấn tượng. Hiện nay với 10 quốc gia thành viên và hơn 660 triệu dân, cácnền kinh tế của khối bất chấp bối cảnh chính trị khác biệt, vẫnđược xếp hạng trong số các nền kinh tế năng động nhất thế giới.
Vai trò Chủ tịch ASEAN sắp tới của Malaysia được xây dựng dựa trên tầm nhìn về sự tiến bộ chung, với chủ đề ASEAN 2025: Bao trùm và Bền vững. Tầm nhìn này kết hợp chủ nghĩa thực dụng kinh tế với các giá trị lấy con người làm trung tâm, nhằm đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau. Đồng thời, tầm nhìn bao gồm cam kết xây dựng một trật tự khu vực dựa trên luật lệ - một trật tự không chỉ bảo vệ sự thịnh vượng mà còn củng cố sự ổn định của Đông Nam Á trong khi điều hướng các căng thẳng giữa các cường quốc.
Việc kết nạp Đông Timor làm thành viên chính thức của ASEAN đánh dấu một bước tiến quan trọng, mở rộng cộng đồng để bao trùm toàn bộ địa lý Đông Nam Á, đồng thời mang lại cho Đông Timor một nền tảng cần thiết để thúc đẩy phát triển và, giống như các thành viên khác, duy trì quyền tự chủ chiến lược.
Khi căng thẳng toàn cầu gia tăng - từ cạnh tranh chiến lược đến biến đổi khí hậu - tinh thần hợp tác của ASEAN chưa bao giờ quan trọng hơn thế. Lựa chọn hiện nay rất rõ ràng: ASEAN phải tiến lên trong sự đoàn kết hoặc đối mặt với các thế lực chia rẽ đang gia tăng trên khắp châu Á và thế giới.
Tham vọng không chỉ dừng lại ở việc duy trì sự ổn định mà còn hướng đến định hình một trật tự khu vực công bằng. Tầm nhìn này cũng bao gồm cam kết chấm dứt tình trạng bất ổn tại Myanmar, một thử thách mà cảtập thể của ASEAN phải vượt qua nếu muốn duy trì uy tín của mình.
Cách tiếp cận phát triển của khu vực chủ động tránh xa những hệ lụy của chủ nghĩa tư bản không kiểm soát. ASEAN chống lại sự bóp méo do thương mại được trợ cấp từ các cường quốc bên ngoài gây ra. Thay vào đó, ASEANủng hộ một mô hình kết hợp giữa tăng trưởng vớiphúc lợi con người, ưu tiên giáo dục, chăm sóc sức khỏe và giảm nghèo. Tiến bộ kinh tế bền vững không chỉ được hiểu theo nghĩa năng suất mà còn làlời hứa về điều kiện sống tốt và đầu tư vào nguồn nhân lực.
Việc Malaysia quản lý ASEAN cũng nhằm mục đích củng cố các liên minh hướng ngoại. Việc tham gia sâu hơn với các đối tác ASEAN+ gồm: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Úc và New Zealand, cũng như các nhóm toàn cầu mới nổi như BRICS+ là điều cần thiết. Các sự kiện sắp tới, bao gồm hội nghị thượng đỉnh với Hội đồng hợp tác vùng Vịnh (GCC) và Trung Quốc, cho thấy ý định của ASEAN trong việc mở rộng mạng lưới kinh tế và chiến lược vượt ra ngoài biên giới khu vực.
Những quan hệ đối tác này hứa hẹn sẽ thu hút đầu tư nước ngoài, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và cải thiện cơ sở hạ tầng - một chương trình nghị sự phù hợp với Kế hoạch tổng thể công nghiệp mới 2030 của Malaysia, nhằm thúc đẩy sản xuất và hậu cần. Đại dịch COVID-19 đã cho thấy chuỗi cung ứng toàn cầu dễ bị tổn thương như thế nào, nhấn mạnh nhu cầu ASEAN phải giảm thiểu những rủi ro này bằng cách tăng cường khả năng phục hồi của chính mình và đa dạng hóa các quan hệ đối tác.
Để giải quyết những điểm yếu này, ASEAN phải đầu tư vào cơ sở hạ tầng, cải thiện kết nối và giảm thiểu rủi ro gián đoạn thương mại. Đa dạng hóa các cơ sở sản xuất và tuyến đường thương mại cùng với sự tham gia tích cực với các nước ASEAN+ và BRICS+ sẽ giúp đảm bảo vị thế của khu vực trong các mạng lưới cung ứng toàn cầu thiết yếu. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng nhưcảng, đường sắt, đường bộ làrất quan trọng để củng cố vị thế của ASEAN như một nút thắt quan trọng trong thương mại quốc tế, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp có tác động lớn như điện tử và nông nghiệp.
Một thành phần quan trọng trong chiến lược phục hồi của ASEAN là chuyển đổi số. Bằng cách áp dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, blockchain và phân tích dữ liệu lớn, khu vực này hướng đến cải thiện tính minh bạch trongchuỗi cung ứng và quản lý rủi ro. Cơ sở hạ tầng số nàysẽ đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy sự ổn định kinh tế trong một môi trường toàn cầu đầy biến động.
Ba thập kỷ trước, tác giả đã viết cuốn Phục Hưng Châu Á, một tác phẩm hình dung về sự phục hưng trí tuệ, văn hóa và chính trị-xã hội cho châu Á. Ngày nay, Đông Nam Á đang đứng trước ngưỡng cửa của một sự chuyển mình mới, được xây dựng trên nền tảng quản trị cóđạo đức và tiến bộ chung. Các giá trị như lòng nhân ái, công bằng và liêm chính phải được đan xen vào cấu trúc tương lai của ASEAN nếu khu vực này muốn đạt được một thời kỳ phục hưng thứ hai mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.
ASEAN không chấp nhận chỉ là một người tham gia trong nền kinh tế toàn cầu. Thay vào đó, khối này đặt mục tiêu tác động đến nền kinh tế thế giới - định hình các mô hình quản trị, kinh tế và các câu chuyện văn hóa. Tham vọng của Đông Nam Á vượt ra ngoài biên giới khu vực, phấn đấu trở thành một lực lượng thúc đẩy sự thay đổi tích cực trên trường quốc tế. Sự vươn lên của ASEAN phải mang lại những kết quả rõ ràng - thúc đẩy hòa bình, công lý và thịnh vượng.
Tác giả: Anwar Ibrahim là Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Tài chính Malaysia. © Project Syndicate, 2024.
Nguồn: Japan Times
Từ khóa: ASEAN, thịnh vượng, quản trị, phục hưng, bền vững, chuyển đổi số
