Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) được thành lập vào tháng 8 năm 1967 bởi năm quốc gia, bao gồm Indonesia, Malaysia, Phillipine, Singapore và Thái Lan. Sau 50 năm hoạt động, ASEAN đã đi được một chặng đường dài. Hiện nay, số lượng thành viên đã là 10 nước, với sự tham gia của Việt Nam, Lào, Campuchia, Myanmar và Brunei. Hiện tại, ASEAN là ngôi nhà chung của hơn 600 triệu dân và có tổng sản phẩm quốc nội (GDP) đạt 2,7 triệu USD, giúp khu vực trở thành nền kinh tế lớn thứ 6 trên thế giới.
ASEAN đã có những bước tiến nhanh trong một vài lĩnh vực. Tuy nhiên ông Pushpanathan Sundram, cựu phó tổng thư ký của Cộng đồng kinh tế ASEAN, trong một cuộc đối thoại cùng BRINK Asia đã cho biết, khu vực này lẽ ra đã có thể đạt được nhiều thành tựu hơn nữa. Trò chuyện một cách cởi mở, Ông Sundram nói về những thử thách mà ASEAN phải đối mặt khi khu vực này hướng đến 50 năm tiếp theo.
BRINK Asia: Trải qua 50 năm, ASEAN đã có được nhiều thành tựu. Vậy, những cơ hội bị bỏ lỡ là gì, thưa ông?
Pushpanathan Sundram: Tôi nghĩ rằng sự tồn tại của ASEAN suốt 50 năm qua, bản thân nó đã là một thành công lớn. Trước đó, chúng tôi đã thử theo đuổi chủ nghĩa khu vực một vài lần, nhưng đều thất bại, và không ai từng tin rằng ASEAN sẽ tồn tại được lâu như vậy. Tuy nhiên, sau nhiều năm, ASEAN đã tìm được cách để tồn tại và đã đi được một quãng đường dài. Tôi cho rằng ảnh hưởng lớn nhất mà ASEAN đã tạo ra chính là hòa bình và an ninh khu vực, những điều mà chúng ta đang được tận hưởng ở thời điểm hiện tại, và chính điều này cũng đã giúp khu vực tiến bộ hơn về kinh tế. Nhìn chung, chúng tôi đã làm rất tốt về mặt chính trị.
Dù vậy, chúng tôi lẽ ra đã có thể làm được nhiều thứ hơn, nhưng chúng tôi lại thất bại trong việc tận dụng một vài cơ hội. Tôi nghĩ rằng ASEAN có thể đã làm được nhiều hơn trong vấn đề hội nhập thương mại, điển hình như trong thương mại dịch vụ, lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến đầu tư. Sở dĩ chúng tôi đã khá chậm trong vấn đề này một phần là do sự bất đồng trong khu vực, và một phần là do mỗi nước đều coi trọng lợi ích quốc gia của riêng mình.
Tôi cũng tin rằng chúng tôi đã có thể nỗ lực để hợp tác chặt chẽ hơn với các đối tác kinh tế như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Châu Âu. Chúng tôi đã có thể thúc đẩy những hiệp định tự do thương mại, nhưng lại thiếu những nỗ lực chính trị - mỗi quốc gia đang dịch chuyển với tốc độ của người cuối cùng. Và thậm chí, khi làm việc trên nguyên tắc đồng thuận, chúng tôi đáng ra đã có thể phát triển hơn hiệp định thương mại giữa các thành viên ASEAN, và những quốc gia chưa sẵn sàng ngay bây giờ, có thể tham gia sau đó.
Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đã có thể làm được nhiều hơn trong vấn đề hội nhập trên lĩnh vực nông nghiệp, vì phần lớn người dân trong khu vực vẫn đang làm việc trong ngành nông nghiệp. Và cuối cùng, tôi nghĩ dù việc xây dựng cơ sở hạ tầng là rất đắt đỏ, nhưng ASEAN đã có thể đề ra một chiến lược nào đó để xây dựng nhiều cơ sở hạ tầng hơn nữa –nhằm cải thiện sự kết nối trong cộng đồng ASEAN và với những thị trường lân cận.
Cuối cùng, 50 năm tới có thể sẽ dành hoàn toàn cho việc xây dựng một ASEAN tập trung vào con người và do con người vận hành như là sự phản ảnh chân thực của một cộng đồng. Hiện tại, ASEAN chủ yếu được lãnh đạo bởi chính phủ các quốc gia mà không có bất kỳ sự tham gia vào nào từ những thành phần khác của xã hội. Ngành công nghiệp là một lĩnh vực quan trọng cần được tập trung vào, để những chính sách trong trụ cột kinh tế trở nên có giá trị.
ASEAN và những lĩnh vực trọng điểm
BRINK Asia: Về những thập kỷ tiếp theo, theo ông đâu là những lĩnh vực trọng điểm cần được tập trung của ASEAN?
Ông Sundram: Tập trung cơ bản vẫn là vào tiến trình hội nhập thương mại đang tăng trưởng, đặc biệt là thương mại hàng hóa và dịch vụ, cả trong và ngoài khu vực. Thương mại sẽ là chất xúc tác chính cho những hình thức hội nhập khác và nó cũng sẽ tạo ra một phản ứng dây chuyền đến lượng đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào khu vực. Nhưng bù lại, các quốc gia cũng phải mở cửa các lĩnh vực đầu tư và dịch vụ của mình. Thêm vào đó, còn có nhiều vấn đề như quyền sở hữu trí tuệ, sự đồng bộ của luật pháp và quy định cũng như sự đồng bộ trong tiêu chuẩn. Các Thỏa thuận Công nhận Lẫn nhau cũng cần được xây dựng.
BRINK Asia: Trước đây, ông đã cho biết về tầm quan trọng của việc tận dụng công nghệ. Vậy cần phải thực hiện điều gì trong lĩnh vực này?
Ông Sundram: Tôi cho rằng có nhiều cơ hội cho ASEAN nếu như khu vực khai thác hiệu quả những công nghệ đột phá. ASEAN phải nhận thức được rằng, trong 50 năm tới, công nghệ sẽ giữ vai trò trọng tâm trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế.
Tuy nhiên, để có thể thúc đẩy việc áp dụng công nghệ hiện đại, trước tiên, cần phải phải hiểu biết sâu hơn về công nghệ này và thực thi các chính sách hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ. Thứ hai, để ASEAN thực sự có thể thu được những lợi ích mà công nghệ mang lại, cơ sở hạ tầng cần phải được cải thiện, và các khuôn khổ pháp lý thích hợp cũng cần được thiết lập ở cấp độ khu vực.
BRINK Asia: “Khoảng cách số” là một thách thức lớn như thế nào? Liệu chúng ta đã làm đủ tốt để thu hẹp khoảng cách này chưa?
Ông Sundram: “Khoảng cách số” là một trong những vấn đề lớn nhất của ASEAN. Khoảng cách ở đây không chỉ trong những khía cạnh cơ bản như khả năng truy cập mạng Internet, chi phí và tốc độ kết nối, mà còn là sự cách biệt trong cơ sở hạ giữa các nước, bao gồm cả vấn đề như khuôn khổ pháp lý. Việc dung hòa toàn bộ khuôn khổ pháp lý đương nhiên sẽ mang đến nhiều thử thách, nhưng vẫn phải làm để thu hẹp những khoảng cách. Trong vấn đề này, tôi cho rằng những quốc gia ASEAN có nền công nghệ tiên tiến sẽ cần phải làm việc cùng các nước kém phát triển hơn để giúp các quốc gia này nâng cao trình độ công nghệ.
BRINK Asia: Nhiều người tin rằng nội dung của những Thỏa thuận Công nhận Lẫn nhau hiện tại là không đầy đủ. Ông có đồng tình với điều này không? Và thứ hai là, ông có nghĩ rằng cần nâng cao hơn nữa quyền tự do di chuyển của thị trường lao động để khiến ASEAN trở thành một điểm thu hút đầu tư hấp dẫn hơn?
Ông Sundram: Về vấn đề Thỏa thuận Công nhận Lẫn nhau, tôi nghĩ rằng chúng ta vẫn chưa làm tốt, cũng như chưa xác định được những ưu tiên chính xác. Cho tới bây giờ, ASEAN chỉ tập trung vào những tiêu chuẩn và chứng nhận đơn giản, dễ đáp ứng và các tiêu chuẩn này đôi khi không cần thiết trong những lĩnh vực không quan trọng. Tổ chức ASEAN cần phối hợp với các ngành công nghiệp để hiểu rõ hơn những ưu tiên của các ngành công nghiệp dưới góc độ hài hòa. Tuy nhiên điều này phải được thực hiện với một tốc độ nhanh hơn. Hầu hết các quốc gia đều có những tiêu chuẩn và cơ quan chứng nhận riêng, được những quốc gia này sử dụng để xác định kỷ năng tay nghề nào có thể được chấp nhận - vì lí do này, nên các quốc gia tồn tại rất nhiều cơ quan chứng nhận. ASEAN là một tổ chức liên chính phủ và không phải là tổ chức siêu quốc gia như Liên minh Châu Âu EU, do đó rất khó để có thể thành lập một cơ quan trung tâm dành cho hoạt động chứng nhận.
Rủi ro trong thời gian tới dành cho ASEAN
BRINK Asia: Từ thời điểm này trở đi, những rủi ro trọng tâm nào mà ông cho rằng khu vực đang phải đối mặt?
Ông Sundram: Tôi nghĩ rằng có cả rủi ro chính trị lẫn kinh tế. Cùng với những thay đổi của Hoa Kỳ, tình hình kinh tế toàn cầu cũng đang biến đổi và chủ nghĩa bảo hộ cũng ngày càng tăng. Thương mại đã từng là yếu tố chủ chốt dẫn đến sự thành công của nền kinh tế ASEAN, và do đó, điều quan trọng là khu vực cần thích nghi với sự thay đổi của viễn cảnh toàn cầu, bằng cách hiểu được ý định của mỗi bên tham gia, cũng như bảo vệ những lợi ích của khu vực ASEAN. Tôi nghĩ rằng phát triển thương mại nội khối sẽ là một trong những mục tiêu hàng đầu của ASEAN vì nó sẽ tạo ra một vùng đệm hỗ trợ khu vực khỏi những cú sốc từ bên ngoài.
Tất nhiên, nói một cách chính tri, việc đảm bảo ổn định, hòa bình và an ninh khu vực là ưu tiên hàng đầu. Cho đến nay, tổ chức ASEAN đã thành công trong việc cung cấp một nền tảng cho phép thảo luận về tất cả các vấn đề địa chính trị trọng tâm trong khu vực. Ví dụ, tôi rất hạnh phúc khi các Các Bộ trưởng bộ Ngoại giao của khối ASEAN ủng hộ một khuôn khổ quy tắc ứng xử đối với vấn đề Biển Đông.
Duy trì mối quan hệ với cả Hoa Kỳ và Trung Quốc cũng sẽ là một trong những thách thức khác – vì đây là những mối quan hệ đặc biệt quan trọng đối với ASEAN. Sự tham gia của Hoa Kỳ trong khu vực vẫn còn rất quan trọng, và Trung Quốc thì cũng ngày càng nắm giữ vai trò to lớn hơn. Trung Quốc đã giúp thu hẹp những khoảng cách về cơ sở hạ tầng trong khu vực ASEAN thông qua Dự án Vành đai Con đường, và chúng ta nên tận dụng mối quan hệ đó để cải thiện khả năng kết nối cơ sở hạ tầng trong khu vực. Đồng thời, chúng ta cần phải hợp tác với những đối tác khác như Ấn Độ và Nhật Bản trong các dự án kết nối phục vụ cho tiến trình hội nhập thương mại.
BRINK Asia: Còn với chủ nghĩa khủng bố, ông có cho rằng đây là một mối đe dọa chính mà khu vực phải đối mặt hay không?
Ông Sundram: Hiện tại, tôi nghĩ, khủng bố là một vấn đề toàn cầu. Để có thể ngăn chặn các loại hoạt động khủng bố, thì hoạt động thu thập và chia sẻ thông tin tình báo là cực kỳ quan trọng. Theo tôi, 10 quốc gia thành viên đang làm rất tốt trong vấn đề này, và điều này nên được duy trì. Chúng ta có Hiệp hội cảnh sát các nước Đông Nam Á (ASEANAPOL), các bộ trưởng chịu trách nhiệm trong việc giảiquyết những vấn đề tội phạm xuyên quốc gia, điều này sẽ đóng góp vào việc giữ vững sự an toàn của khu vực. Bên cạnh đó, cũng có nhiều thỏa thuận song phương về chia sẻ thông tin. Những đề án này sẽ giúp các quốc gia trong khu vực trong việc quản lý tốt hơn những rủi ro.Tuy nhiên, chủ nghĩa khủng bố hiện đang tồn tại dưới rất nhiều hình thức khác nhau, do đó,tinh thần cảnh giác đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Nguồn: Brink Asia - TH
Từ khóa: ASEAN, 50 năm, cơ hội bỏ lỡ, hội nhập, đầu tư, cơ sở hạ tầng, khoảng cách số, thỏa thuận thừa nhận lẫn nhau
