Ngay cả những người từng chứng kiến sự ra đời của tổ chức ASEAN vào tháng 8 năm 1967 cũng không thể ngờ đến những gì mà tổ chức này đã đạt được sau 50 năm.
ASEAN được sinh ra, theo đúng nghĩa đen, từ tro tàn của chủ nghĩa thực dân và cuộc chiến ở Việt Nam. Nó khởi đầu như một hiệp ước về an ninh khu vực, nhưng dần dần, tiến hóa thành một cộng đồng kinh tế và tài chính vững mạnh, chỉ chưa thể trở thành một khối văn hóa thống nhất, vì nơi đây coi trọng sự đa dạng về văn hóa và tập quán.
Hiện tại, ASEAN có 10 quốc gia thành viên, bao phủ 4,4 triệu km2 diện tích đất liền, tương đương 3% diện tích quả địa cầu, với hơn 625 triệu người, chiếm khoảng 9% tổng dân số thế giới.
Tổng giá trị sản phẩm quốc nội trên danh nghĩa của khu vực ASEAN đã vượt qua 2,8 nghìn tỷ đô la Mỹ (tương đương 3,8 nghìn tỷ đô la Singapore) và nếu xem ASEAN là một khối, thì GDP của khối này đang đứng hạng 6 trên toàn thế giới, chỉ sau Mỹ, Trung Quốc, Nhất, Ấn Độ và Đức.
Tổ chức ASEAN được may mắn nằm trong khu vực có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Khu vực ASEAN là nút chuyển giao quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, là cửa biển kết nối với Ấn Độ (có tốc độ tăng trưởng trên 7%), Trung Quốc (6.5%) và các thị trưởng quốc tế khác.
Bên trong khối ASEAN, những quốc gia mới nổi (Myanmar, Lào, Campuchia) đang tăng trưởng với tốc độ trên 7% mỗi năm, trong khi những thành viên với dân số trên 100 triệu người (Indonesia, Philippine, Việt Nam) đều đang tăng trưởng từ 5% đến 6% một năm.
Mặc dù trào lưu chạy theo chủ nghĩa bảo hộ đang bắt đầu xuất hiện, khối ASEAN +3, bao gồm Trung Quốc (có cả Hồng Kông), Nhật và Hàn Quốc, dự kiến vẫn sẽ có tốc độ tăng trưởng vào khoảng 5% trong giai đoạn 2017 – 2018, nhờ vào sức tiêu dùng nội địa. Chỉ số này cao gần gấp đôi so với các nước phát triển và những thị trường mới nổi ở khu vực Nam Mỹ, Châu Phi và Trung Đông.
Mặc dù vẫn tồn tại những căng thẳng và sự cạnh tranh giữa một số nước, khối ASEAN vẫn là khối then chốt trong việc duy trì sự cân bằng, ổn định và hòa bình khu vực.
Hiện tại, tổng thị phần thương mại toàn cầu của ASEAN cộng với Trung Quốc đã vượt qua Mỹ, vì ngày càng có nhiều thành viên trong khối ASEAN mở rộng các mối liên kết thương mại.
Tỷ lệ tham gia của khối ASEAN +3 trong chuỗi cung ứng toàn cầu chiếm hơn một nữa khối lượng hoạt động xuất khẩu, cao hơn tỷ lệ của Mỹ (40%) và khu vực Châu Âu (chỉ bằng một nữa).
Khu vực này cũng là nợi ngự trị của hệ sinh thái phong phú và lâu đời nhất thế giới, bao gồm những khu rừng nhiệt đới, các rạn san hô và gần 13 triệu km2 diện tích biển.
Điều duy nhất đang kiềm hãm tốc độ phát triển của khu vực này là sự chậm phát triển của cơ sở hạ tầng. Theo ước tính của Ngân hàng Phát triển Châu Á, các quốc gia trong khối ASEAN cần có một khoản đầu tư hơn 60 tỷ USD một năm vào cơ sở hạ tầng, cho đến năm 2020, thì mới có thể duy trì được tốc độ tăng trưởng hiện tại. Tuy nhiên, chi tiêu cho cơ sở hạ tầng ở khu vực hiện tại chỉ vào khoảng 3 đến 4% tổng giá trị GDP, vẫn còn thấp hơn so với tỷ lệ kì vọng vào khoảng 5 đến 8% GDP.
Cải thiện cơ sở hạ tầng không chỉ cần thiết cho việc tăng cường sự kết nối trong nước và trong khu vực, mà còn để giải quyết các nhu cầu cơ bản như điện, nước, sức khỏe con người, và khắc phục tình trạng biến đổi khí hậu.
Hầu hết, các nghiên cứu cho thấy rằng, khu vực ASEAN không thiếu các khoản tiết kiệm dài hạn nhằm đầu tư cho cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, vần tồn tại những khoảng cách lớn, và các rào cản, giữa nhu cầu và nguồn cung của dòng tiền.
Sự phát triển của thương mại điện tử
Nhân tố làm thay đổi tình hình phát triển ở ASEAN có thể sẽ đến từ lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ mới. Năm ngoái, một nghiên cứu của công ty Temasek và Google cho thấy, sáu nền kinh tế trong khu vực Đông Nam Á (Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam) sẽ chứng kiến tốc phát triển Internet nhanh nhất thế giới, đạt hơn 480 triệu người dùng vào năm 2020.
Nền kinh tế Internet của nhóm này (chủ yếu là thương mại điện tử) sẽ có tỷ lệ tăng trưởng hàng năm kép (CAGR) khoảng 14% và đạt giá trị 200 tỷ USD vào năm 2025.
Lý giải cho tốc độ tăng trưởng mạnh như vậy, là vì khu vực này đang bùng nổ mật độ dân số trẻ, với khoảng 70% người dân có độ tuổi dưới 40 và sức mua sắm ngày càng tăng.
Tiến trình áp dụng thương mại điện tử vào nên kinh tế ở khu vực ASEAN cũng sẽ diễn ra nhanh hơn, vì nơi đây còn thiếu một hệ thống phân phối và bán lẻ hiện đại như ở các nước phát triển, và khu vực này cũng đã đủ trưởng thành để bước vào giai đoạn chuyển giao công nghệ.
Có nhận định cho rằng, những biến đổi trong lĩnh vực kỹ thuật số của khu vực ASEAN sẽ không chỉ dừng lại ở mức ứng dụng thương mại điện tử vào nền kinh tế.
Bởi vì những biến đổi này không chỉ làm thay đổi mô hình tiêu dùng mà còn làm thay đổi mô hình sản xuất và mô hình quản trị thông qua hệ thống “Internet của vạn vật” (IoT).
Theo dự đoán từ một báo cáo năm 2015 của Frost và Sullian cho Sở giao dịch Singapore, đến năm 2020, thị trường IoT (các thiết bị kết nối) sẽ có giá trị khoảng 79.3 tỷ USD, và có tỷ lệ tăng trưởng hàng năm kép (CAGR) vào khoảng 26,8%.
ASEAN có rất nhiều tìm năng để phát triển IoT, vì tầng lớp lao động với thu nhập trung bình của khu vực này vừa có kỹ năng IT – nhờ vào chương trình giáo dục cơ bản – vừa có khả năng thích nghi bẩm sinh với công nghệ mới.
Trong số 20 quốc gia đứng đầu thế giới về sử dụng Internet, khu vực Châu Á chiếm 11 nước, và 4 trong số đó nằm ở khu vực ASEAN (bao gồm Indonesia, Philipines, Việt Nam và Thái Lan).
Chỉ đứng sau Mỹ và Ấn Độ, khu vực Đông Nam Á có số lượng người dùng Facebook khổng lồ, điển hình như ở Indonesia là 126 triệu người. Bên cạnh đó, ở Malaysia, tỷ lệ người sử dụng Facebook cho hoạt động kinh doanh cao hơn 50% so với tỷ lệ trung bình trên thế giới.
Năm ngoái, Philipines đã thu về tổng cộng 25 tỷ USD từ các doanh nghiệp cung cấp dịch thuê ngoài (BPO) và tạo ra hơn 1,3 triệu việc làm. Ngân hàng thế giới ước tính, đến năm 2020, thu nhập từ các BPO ở Philipines có thể vượt qua 50 tỷ USD và tạo thêm 1,3 triệu việc làm nữa.
Trong một diễn biến khác, Thái Lan, hiện đã trở thành nhà sản xuất linh kiện ô tô và nhà cung cấp thực phẩm chế biến uy tín, đang hướng đến mục tiêu “Thái Lan 4.0” nhằm cải tiến năng suất kỹ thuật số trong sản xuất và dịch vụ. Đây là mục tiêu có tầm vĩ mô ngang hàng với tham vọng “Internet+” và “Made in China 2025” của Trung Quốc hay “Cách mạng công nghiêp 4.0” của khu vực Châu Âu.
Grab, một công ty khỏi nghiệp ở Malaysia, đã thành công trong việc trở thành đối trọng với Uber ở khu vực ASEAN, trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ vận chuyển.
Sức mạnh mới đến từ kênh truyền thông mạng xã hội
Bên cạnh những thành tựu gặt hái từ thương mại điện tử và “Internet của vạn vật”, làn sóng gia tăng năng suất tiếp theo còn đến từ sự đổi mới trong lĩnh vực mạng xã hội. Theo ước tính từ một bài nghiên cứu của viện Quốc tế McKinsey năm 2012, sự cải tiến của công nghệ kỹ thuật số trên mạng xã hội có thể giúp gia tăng năng xuất người lao động từ 20% đến 25% .
Những người trẻ ở khu vực ASEAN đang khám phá nhưng lợi ích từ ứng dụng kỹ thuật công nghệ trong các kênh truyền thông mạng xã hội vào việc huy động các nguồn lực xã hội, cũng như bắt đầu ứng dụng công nghệ thông minh và trí tuệ nhân tạo vào điều phối các dự án phức tạp và có quy mô lớn.
Các quốc gia trong khu vực ASEAN, cũng nhờ đó, có thể ứng dụng công nghệ kỹ thuật số và công nghệ tin học vào các vấn đề về sử dụng năng lượng, giảm thiểu ô nhiễm và tăng cường năng lực sản xuất tổng thể.
Và quan trọng nhất, các loại công nghệ mới này có thể được áp dụng để nâng cao chất lượng lương thực, thực phẩm, cũng như cải thiện năng suất hoạt động của các thành phố đang bị quá tải. Ví dụ, Go-Jek, một phần mềm cung cấp dịch vụ xe vận chuyển qua điện thoại di động, có hơn 250.000 tài xế đăng ký ở Indonesia, đã giúp khắc phục được tình trạng ùn tắc giao thông, cải thiện thời gian giao nhận hàng, góp phần đem lại sự tiện lợi cho người dân sinh sống ở những thành phố tấp nập như Jakarta.
Kênh truyền thông mạng xã hội không chỉ giúp hoàn thiện quá trình đồng bộ các công tác hành chính nhà nước, mà còn tham gia hỗ trợ những hoạt động phân tích thông tin với khối lượng lớn, và hoàn thiện chương trình trí tuệ nhân tạo - giúp đưa ra những quyết định thông minh hơn. Và đây vẫn chỉ mới là điểm khởi đầu. ASEAN đang dẫn đầu thế giới về các nghiên cứu trong lĩnh vực này. Sự đa dang về văn hóa và phân khúc phát triển của từng nước thành viên đã giúp tạo ra môi trường cạnh tranh một cách tự nhiên và không ngừng đổi mới.
Các nhà phân tích về ASEAN thường phê bình rằng, định hướng phát triển của ASEAN vẫn còn rất lúng túng. Thế nhưng, “lúng túng” vẫn tốt hơn là “lệch lạc”. Đó là một định hướng rất thiết thực. Tuy có thể có một chút hỗn loạn trên con đường phía trước, nhưng lựa chọn một hướng đi thực dụng và sát với thực thế vẫn tốt hơn là chạy theo những lý thuyết hào nhoáng.
Điều đó là chân lý. Bởi vì, tổ chức ASEAN phát triển dựa trên sự đồng lòng và sự pha trộn đa dạng các nền văn hóa giữa các thành viên. Nên ASEAN, tuy chậm mà chắc, sẽ tự thiết kế cho mình một mô hình phát triển phù hợp nhất.
Hãy cùng hướng đến 50 năm tiếp theo của tổ chức ASEAN!
Nguồn: Strait Times
Từ khóa: ASEAN, tiến vào, nền kinh tế số, theo cách riêng
