Nhằm cung cấp thông tin cơ bản về Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), các Hiệp định của ASEAN có liên quan cũng như cơ hội và thách thức với các doanh nghiệp Việt Nam khi AEC dự kiến sẽ được ra đời vào cuối năm nay, ngày 30/10/2015 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Cục Đầu tư nước ngoài - Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức “Diễn đàn đầu tư kinh tế ASEAN và quảng bá các hiệp định của ASEAN có liên quan”.
Diễn đàn diễn ra với sự chủ trì của ông Vũ Văn Chung, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư và sự tham gia của đại diện các bộ, ngành: Công Thương, Tư pháp, Tài chính, Tổng Cục Hải quan.
Một số nội dung quan trọng được các diễn giả cung cấp tại Diễn đàn đầu tư kinh tế ASEAN:
1. Tổng quan về AEC: Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 14 đã thông qua Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC với các biện pháp và lịch trình cụ thể thực hiện AEC bao gồm các nội dung: (1) xây dựng một thị trường chung và không gian sản xuất thống nhất; (2) Đưa ASEAN thành một khu vực kinh tế có khả năng cạnh tranh cao; (3) Phát triển kinh tế đồng đều; (4) Hội nhập hiệu quả vào nền kinh tế toàn cầu.
- Để xây dựng được một thị trường chung thống nhất, ASEAN đã ký kết các hiệp định: Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN - ATIGA (hàng hóa di chuyển tự do); Hiệp định khung về thương mại dịch vụ ASEAN - AFAS (dịch vụ di chuyển tự do); Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN - ACIA (vốn, đầu tư di chuyển tự do); Hiệp định di chuyển thể nhân ASEAN - MNP (nhà đầu tư, người lao động có chuyên môn di chuyển tự do).
- Để đưa ASEAN trở thành một khu vực kinh tế có khả năng cạnh tranh cao, ASEAN đặt ra mục tiêu tăng cường hợp tác phát triển chính sách cạnh tranh, bảo vệ người tiêu dùng; hợp tác phát triển hạ tầng; hợp tác phát triển, bảo hộ sở hữu trí tuệ; hợp tác về thương mại điện tử.
- Để tạo ra một khu vực phát triển đồng đều, ASEAN tập trung phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ; hợp tác kinh tế tiểu vùng và hợp tác thực thi Sáng kiến hội nhập khu vực.
- Để hội nhập với kinh tế toàn cầu, ASEAN đã ký kết hiệp định thương mại tự do (FTA) với các đối tác lớn gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Australia và New Zealand, cũng như duy trì cơ chế đối thoại với các nước như Hoa Kỳ, Nga, EU, Canada…
2. Giới thiệu Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN (ACIA):
- Mục tiêu của ACIA: thúc đẩy tự do hóa đầu tư trong khu vực ASEAN; thúc đẩy đầu tư nội khối ASEAN và FDI vào ASEAN; tăng cường bảo vệ các nhà đầu tư nước ngoài tại ASEAN; bổ sung và khắc phục các hạn chế của các Hiệp định đầu tư trước đó. ACIA được ký năm 2009 bao gồm 49 điều.
- Phạm vi điều chỉnh của ACIA: (i) Đối với tự do hóa đầu tư, ACIA chỉ điều chỉnh 5 ngành gồm sản xuất công nghiệp; nông nghiệp; nghề cá; lâm nghiệp; khai khoáng và và khai thác đá và các ngành dịch vụ kèm theo 5 lĩnh vực nói trên. (ii) Không điều chỉnh tự do hóa đối với đầu tư gián tiếp. (iii) Không điều chỉnh các lĩnh vực thuộc mua sắm chính phủ, trợ cấp của chính phủ, cung cấp dịch vụ công của các cơ quan nhà nước. (iv) ACIA cũng không điều chỉnh các biện pháp về thuế được đề cập tại Điều 13 và 14 của hiệp định. (v) ACIA bảo hộ cả nhà đầu tư trực tiếp và gián tiếp, bảo hộ cho tất cả các lĩnh vực đầu tư. (vi) Đối tượng hưởng lợi ích ACIA bao gồm tất cả các nhà đầu tư ASEAN và đầu tư nước ngoài được thành lập theo quy định của các nước ASEAN.
- Đối xử quốc gia: Mỗi quốc gia thành viên đều phải dành cho nhà đầu tư và khoản đầu tư của quốc gia thành viên khác sự đối xử không kém thuận lợi hơn những gì đã dành cho nhà đầu tư hoặc khoản đầu tư của nước mình.
- Đối xử tối huệ quốc (tự động): Mỗi quốc gia thành viên đều phải dành cho nhà đầu tư và khoản đầu tư của quốc gia thành viên khác sự đối xử không kém thuận lợi hơn những gì đã dành cho nhà đầu tư hoặc khoản đầu tư của nước thứ ba không phải là thành viên của ASEAN.
- Danh mục bảo lưu của ACIA là danh mục liệt kê các biện pháp không tương thích với các quy định về Đối xử quốc gia và Nhân sự quản trị cao cấp và Hội đồng quản trị của ACIA của các lĩnh vực ngành nghề nhạy cảm. Danh mục bảo lưu của ACIA là danh mục có tính chất không hồi tố và theo phương pháp chọn bỏ. Bất kỳ sự sửa đổi danh mục bảo lưu nào cũng phải được các nước ASEAN thông qua, các nước phải rà soát danh mục bảo lưu của mình theo lộ trình và theo xu hướng tự do hóa hơn.
- Lộ trình tự do hóa Danh mục bảo lưu ACIA: mục tiêu là tối giản hóa các danh mục bảo lưu đến năm 2015; các nước chỉ được giảm thiểu hoặc loại bỏ các bảo lưu (không đưa thêm vào danh mục bảo lưu các biện pháp hạn chế hơn).
- Bảo hộ đầu tư: ACIA tăng cường bảo hộ nhà đầu tư và các khoản đầu tư được phê chuẩn hoặc được xác nhận bằng văn bản. ACIA quy định chi tiết các thủ tục giải quyết tranh chấp phát sinh.
- Lợi ích của ACIA: Nhà đầu tư của các quốc gia không phải thành viên ASEAN đầu tư vào ASEAN thuộc phạm vi điều chỉnh và được hưởng các quy định của hiệp định. Khi có tranh chấp với chính phủ nước sở tại, nhà đầu có quyền chọn khởi kiện tại tòa án trong nước hoặc trọng tài quốc tế. Nhà đầu tư và các khoản đầu tư sẽ được đối xử công bằng và bình đẳng, bảo hộ an toàn và đầy đủ kể cả trong trường hợp thiệt hại do mất ổn định như đình công, bạo loạn… Nhà đầu tư được chuyển tiền tự do bao gồm vốn đầu tư, lợi nhuận và cổ tức. Các khoản đầu tư sẽ không bị quốc hữu hóa trừ trường hợp vì mục đích công cộng, trong trường hợp đó sẽ được bồi thường theo giá thị trường.
3. Giới thiệu một số điểm về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa nhà nước và nhà đầu tư theo Hiệp định đầu tư toàn diện ASEAN (ACIA):
- Phần B của Hiệp định ACIA quy định việc giải quyết tranh chấp đầu tư giữa một quốc gia thành viên tiếp nhận đầu tư và nhà đầu tư đến từ một quốc gia thành viên khác khi: (i) Nhà đầu tư cho rằng mình có thiệt hại hay tổn thất do hành vi của quốc gia tiếp nhận đầu tư; (ii) Quốc gia tiếp nhận đầu tư xâm phạm các quyền mà Hiệp định trao cho nhà đầu tư như các tiêu chuẩn đối xử, bảo hộ nhà đầu tư và khoản đầu tư được quy định tại phần A của hiệp định.
- Quy trình giải quyết tranh chấp đầu tư bao gồm 5 giai đoạn: thông báo ý định khởi kiện; thông báo khởi kiện; đệ trình; cung cấp thông tin và xét xử.
- Nhà đầu tư chỉ có quyền khởi kiện trong khoảng thời gian 3 năm từ thời điểm nhà đầu tư biết hoặc cần phải biết về việc vi phạm nghĩa vụ của quốc gia thành viên ASEAN tiếp nhận đầu tư, gây thiệt hại cho nhà đầu tư hoặc khoản đầu tư được bảo hộ. Trước khi gửi thông báo khởi kiện chính thức, bên cạnh việc tiến hành thủ tục tham vấn bắt buộc tối thiểu trong vòng 180 ngày, nhà đầu tư có tranh chấp phải gửi ý định khởi kiện ít nhất 90 ngày trước khi gửi thông báo khởi kiện chính thức.
4. Giới thiệu một số kết quả đạt được về Cơ chế một cửa quốc gia và một cửa ASEAN
- Cơ chế một cửa quốc gia (NSW) là việc cho phép người khai hải quan gửi thông tin, chứng từ điện tử để thực hiện thủ tục hải quan và thủ tục của cơ quan quản lý nhà nước liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu thông qua một hệ thống thông tin tích hợp. Cơ quan quản lý nhà nước quyết định cho phép hàng hóa được xuất nhập khẩu, quá cảnh; cơ quan hải quan quyết định thông quan, giải phóng hàng hóa trên hệ thống thông tin tích hợp.
- Cơ chế một cửa ASEAN (ASW) là môi trường mà ở đó cơ chế một cửa quốc gia của 10 nước ASEAN kết nối với nhau.
- Theo kế hoạch trong năm 2015 các nước ASEAN tập trung kết nối ASW để trao đổi thông tin về ATIGA C/O mẫu D và tờ khai hải quan ASEAN đối với Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan. Lộ trình của Việt Nam với ASW trong năm 2016 là kết nối đầy đủ và sẵn sàng kết nối trao đổi thông tin với các đối tác ngoài ASEAN để tạo thuận lợi cho hàng hóa xuất nhập khẩu nhưng vẫn đảm bảo tính kiểm soát.
- Kết quả: Về mặt pháp lý, hầu hết các nước thành viên trong đó có Việt Nam đã hoàn thành rà soát và phân tích khoảng cách pháp lý giữa pháp luật trong nước với các yêu cầu để thực hiện Cơ chế một cửa ASEAN, đề ra phương án cụ thể cho việc thực hiện ASW trong phạm vi quốc gia. Về mặt kỹ thuật, đến thời điểm hiện tại có 7 nước thành viên là Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam công bố đã triển khai Cơ chế một cửa quốc gia theo đúng cam kết. Bắt đầu từ ngày 17/8/2015 tới giữa tháng 9/2015, trong khuôn khổ Dự án thí điểm Cơ chế một cửa ASEAN, Việt Nam đã lần lượt thực hiện thành công kết nối kỹ thuật và trao đổi ATIGA C/O form D giữa cơ chế một cửa quốc gia Việt Nam với cơ chế một cửa quốc gia của các nước thành viên bao gồm Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Singapore. Theo kế hoạch, đến hết tháng 10/2015, toàn bộ 5 nước Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam sẽ hoàn tất kết nối kỹ thuật để sẵn sàng kết nối đầy đủ vào tháng 12/2015.
Hồng Phúc - TTWTO
Từ khóa: Diễn đàn đầu tư kinh tế ASEAN, các hiệp định của ASEAN
