Cộng đồng ASEAN sẽ ra đời vào cuối năm 2015 - hiện thực hóa mục tiêu hội nhập của các nước thành viên ASEAN. Không giống như EU là khối chính thể siêu quốc gia, ASEAN là một tổ chức khu vực được thiết lập nhằm tăng cường lợi ích tập thể của các nước thành viên.
ASEAN được xây dựng với ba trụ cột bao gồm Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) sắp hình thành; Hai trụ cột còn lại là Cộng đồng chính trị - an ninh và Cộng đồng văn hóa xã hội. Vậy mục tiêu tiếp sau AEC là gì và trụ cột nào là quan trọng nhất với ASEAN?
Trong ASEAN, các tập đoàn đa quốc gia bao gồm cả những công ty có trụ sở tại Nhật Bản đã xây dựng được mạng lưới cơ sở sản xuất khu vực vượt ra ngoài biên giới của các nước thành viên. Đối với mỗi nước ASEAN, các khoản đầu tư từ các công ty này được đánh giá cao và là công cụ để đạt được tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm mới cũng như nâng cao mức sống người dân. Để thu hút nhiều vốn đầu tư trực tiếp hơn, các nước ASEAN đã áp dụng nhiều loại ưu đãi mới, chẳng hạn như loại bỏ thuế quan theo nguồn gốc xuất xứ, giảm thiểu chi phí vận tải giữa các quốc gia thành viên, tạo điều kiện để các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả trong chuỗi sản xuất khu vực. Tóm lại, mục tiêu của AEC là đảm bảo cho sự phát triển kinh tế của khu vực bằng cách tạo nhiều điều kiện thuận lợi hơn để mở rộng mạng lưới sản xuất nội khối ASEAN.
Sự khác biệt “đất liền - trên biển”
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các quốc gia đại lục và trên biển trong ASEAN áp dụng những chiến lực phát triển kinh tế khác nhau. Sự phân hóa này càng được thúc đẩy bởi sự phát triển nhanh chóng về cơ sở hạ tầng trên khắp tiểu vùng Mê Kông bao gồm 6 nước trong đó 5 nước thành viên ASEAN là Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Việt Nam và thành viên còn lại là Trung Quốc.
Trong khi chờ đợi sự ra đời của Cộng đồng chính trị - an ninh, đã có những tiến bộ nhỏ trong việc tạo ra một khuôn khổ an ninh gắn kết trong ASEAN. Hiện ASEAN được phân ra thành 2 nhóm, một nhóm nước có tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc trên khu vực biển Đông và nhóm nước không có tranh chấp. Sự khác biệt trong chính sách ngoại giao và an ninh đã trở nên rõ rệt hơn giữa các quốc gia thành viên đại lục (ngoại trừ Việt Nam) và các nước trên biển (quốc đảo). Sự khác biệt này ngày càng bị nới rộng bởi chính sách hai mặt của Trung Quốc (một mặt tăng cường viện trợ kinh tế cho các nước láng giềng, một mặt cố gắng thay đổi hiện trạng lãnh thổ) và sự hiện diện của chính sách tái cân bằng tại khu vực châu Á Thái Bình Dương của Mỹ.
Trong bối cảnh đó, Myanmar dự kiến sẽ tổ chức tổng tuyển cử vào tháng 11 tới; Việt Nam cũng sẽ tiến hành Đại hội Đảng cũng như bầu cử Quốc hội mới; chính quyền quân sự cầm quyền của Thái Lan cũng cam kết sẽ tổ chức trưng cầu ý dân về hiến pháp mới và tiến hành tổng tuyển cử vào năm 2016 (hoặc muộn hơn) trước khi cho ra đời một chính phủ dân sự. Các sự kiện chính trị này sẽ tác động như thế nào đến tương lai của các quốc gia đại lục thuộc khu vực Đông Nam Á?
Việt Nam: Hội nhập vào khu vực và thế giới
Vào cuối những năm 1980, Việt Nam đã thay đổi chiến lược quốc gia bằng công cuộc Đổi mới với chính sách mở cửa. Từ đó trở đi, Việt Nam bắt đầu thích nghi với các nguyên tắc kinh tế thị trường và hội nhập vào nền kinh tế thế giới đồng thời thực hiện chính sách đa dạng hóa và tăng cường hợp tác với các nước trong khu vực và quốc tế.
Với tình huống địa chính trị của mình, thách thức quan trọng nhất với Việt Nam là chính sách đối ngoại và an ninh, làm thế nào để “kiểm soát” quan hệ bất cân xứng với Trung Quốc. Tại biển Đông, Bắc Kinh đang tăng cường các hành động gây hấn nhằm thay đổi hiện trạng lãnh thổ có lợi cho mình. Tính đến năm 2014, dân số Trung Quốc cao gấp 15 lần Việt Nam. Về quy mô, kinh tế Trung Quốc lớn hơn 56 lần so với Việt Nam. Do đó, sức mạnh tổng thể của Trung Quốc lớn hơn nhiều so với Việt Nam.
Trong lĩnh vực kinh tế, Việt Nam thiết lập mục tiêu tích hợp sâu hơn vào kinh tế khu vực và toàn cầu bằng cách tham gia AEC, RCEP và Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương. Sự ra đời của AEC thực sự đòi hỏi Việt Nam phải cấu trúc lại cơ cấu kinh tế của mình. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn giữ vững quyết tâm tiếp tục tìm kiếm cơ hội để hội nhập sâu hơn vào nền kinh tế khu vực và toàn cầu.
Myanmar: Tác động từ cột mốc 2011
Myanmar bắt đầu chiến lược mở cửa vào năm 2011. Chính phủ của ông Thein Sein đã cơ bản cải thiện được quan hệ với Hoa Kỳ, Nhật Bản và các nước phát triển khác nhằm đưa đất nước phát triển, cải cách và tự do hóa nền kinh tế, giữ ổn định chính trị bằng cách giảm nghèo, tạo việc làm và cải thiện đời sống người dân. Những sáng kiến này vẫn đang được Myanmar tiến hành. Trong năm 2014, Myanmar là chủ tịch ASEAN. Ngân hàng Thế giới và Nhật Bản cũng tiếp tục hỗ trợ cho đất nước này và đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Myanmar đang không ngừng gia tăng.
Thái Lan: gia tăng rủi ro chính trị
Thái Lan đã bị đẩy đi quá xa bởi các lý do chính trị kể từ cuộc đảo chính năm 2006. Như Giáo sư Đại học Kyoto, Yoshifumi Tamada đã chỉ ra “một nền dân chủ với nhà vua là người đứng đầu nhà nước” của Thái Lan đã rơi vào bế tắc vì 2 lý do:
Một là sự đối đầu giữa những đại diện là tầng lớp quân chủ - quân sự tinh túy với một bên là các nhà tư bản mới ở nhiều tỉnh thành. Hai là, sự đối đầu giữa tầng lớp trung lưu tại Bangkok và “quần chúng”, kể cả những người thuộc tầng lớp trung nông và tầng lớp trung lưu thấp hơn.
Tại Thái Lan, xã hội đang phân chia sâu sắc giữa Bangkok và các khu vực nông thôn, đặc biệt là phía đông bắc. Chính quyền trung ương phân bổ hơn 70% ngân sách quốc gia cho thủ đô Bangkok, nơi chỉ chiếm 13% dân số. Thu nhập bình quân đầu người của Bangkok cao gấp 10 so với phía đông. Nếu không có một sự đồng thuận nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch này, thì biểu tình của “quần chúng” sẽ tiếp tục diễn ra một khi tổng tuyển cử cho chính quyền dân sự được tổ chức.
Thái Lan có mối quan hệ đồng minh với Mỹ và không có tranh chấp nào với Trung Quốc. Bangkok và các vùng lân cận cũng là nơi tập trung của nhiều tập đoàn đa quốc gia của Nhật Bản và các nước khác. Thái Lan cũng được hưởng lợi từ sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc. Hoàn cảnh ổn định và thuận lợi quốc tế cho phép các tầng lớp được xem là ưu việt tại Bangkok bắt đầu đấu tranh quyền lực. Tuy nhiên, những bất ổn chính trị tại Bangkok cho thấy tình huống bế tắc mà Thái Lan đang phải đối đầu từ chính những vấn đề trong nước.
Như đã phân tích ở trên, Việt Nam sẽ tiếp tục theo đuổi chiến lược quốc gia của mình; trong khi Myanmar có thể sẽ không có nhiều thay đổi lớn trong chiến lược phát triển kể cả sau cuộc bầu cử vào tháng 11 tới. Nhưng rõ ràng rủi ro chính trị có thể đẩy Thái Lan lệch ra khỏi con đường phát triển.
Tác giả: Takashi Shiraishi - Chủ tịch Viện nghiên cứu chính sách và kinh tế phát triển, Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản
Theo http://the-japan-news.com/ - PC
Từ khóa: Hội nhập ASEAN, khoảng cách chính sách, bị nới rộng
