Thương mại quốc tế có thể mang đến cơ hội phát triển to lớn nhưng để tận dụng cơ hội này các quốc gia châu Á cần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện khả năng cạnh tranh và tham gia có hiệu quả vào chuỗi đầu tư và thương mại toàn cầu.
Các nước kém phát triển và đang phát triển khu vực châu Á đang đối mặt với nhiều thách thức lớn, bao gồm tác động của biến đổi khí hậu, khủng hoảng lương thực, thất nghiệp, năng suất lao động thấp, khả năng tiếp cận thị trường hàng hoá và dịch vụ hạn chế cũng như các rào cản phi thuế quan. Một trong những nguyên nhân xuất phát từ việc sụt giảm về cầu, không chuyển đổi hoặc chuyển đối không kịp thời về cung và chênh lệch lớn nguồn về vốn đầu tư cơ sở hạ tầng.
Thương mại quốc tế có thể mang đến cơ hội phát triển to lớn nhưng để tận dụng cơ hội này các quốc gia châu Á cần nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện khả năng cạnh tranh và tham gia có hiệu quả vào chuỗi đầu tư và thương mại toàn cầu.
Sự thất bại của vòng đàm phán Doha trong hơn một thập kỷ qua đã lấy đi cơ hội phát triển của các nước kém phát triển khi nhiều chương trình áp dụng với nhóm nước này không thể thực thi như quyết định DFQF (miễn thuế, miễn hạn ngạch) đã được thống nhất trong 9 lần Hội nghị Bộ trưởng Thương mại của WTO hay hiệp định chung về thương mại và dịch vụ (GATS) áp dụng với các nước kém phát triển.
Hội nghị Bộ trưởng Thương mại WTO lần thứ 9 diễn ra vào tháng 12/2013 là một bước tiến cho vòng đàm phán Doha khi thỏa thuận Bali ra đời (đây được xem như một phần của Chương trình nghị sự phát triển Doha). Nhưng thỏa thuận Bali đã đảo ngược các quyết định được thông qua trước đó về việc miễn thuế, miễn hạn ngạch (DFQFMA) cho tất cả các mặt hàng từ các nước kém phát triển, thay vào đó thỏa thuận này quy định việc miễn thuế, miễn hạn ngạch chỉ áp dụng cho tối đa 97% mặt hàng xuất khẩu từ các nước kém phát triển (DFQF Bali). Theo thỏa thuận này, Mỹ có quyền từ chối mở cửa thị trường đối với một số mặt hàng ví dụ Bangladesh bị Mỹ áp thuế nhập khẩu đối với mặt hàng chủ lực là may mặc.
Thỏa thuận Bali đã tước đi đặc quyền được miễn thuế, miễn hạn ngạch của các nước kém phát triển theo tuyên bố chung của Hội nghị Bộ trưởng WTO tại Hong Kong. Các cơ chế ưu đãi hiện nay như EBA hay hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) mà EU áp dụng không phải là quy chế DFQFMA.
Do đó, tuyên bố Bali đã yêu cầu Ủy ban đàm phán thương mại WTO chuẩn bị trong vòng 12 tháng để xác định rõ các vấn đề còn tồn tại trong Chương trình nghị sự phát triển Doha (DDA): bao gồm những vấn đề chưa thống nhất trong lĩnh vực kinh doanh, những vấn đề liên quan đến cơ chế thực thi và các vấn đề có tính hệ thống khác nhằm hướng đến kết thúc thành công đàm phán Doha. Trong bối cảnh hiện nay, Bộ trưởng thương mại các nước cam kết thúc đẩy đàm phán hết mức có thể, trong đó tập trung vào những yếu tố đã được đề cập trong DDA đồng thời cho phép các thành viên đàm phán đạt được các thỏa thuận tạm thời hoặc chắc chắn càng sớm càng tốt hơn là đợi chờ một thỏa thuận toàn diện, đẩy đủ và duy nhất. Chương trình làm việc của WTO hậu Bali cần tính đến nhu cầu phát triển của các nước kém phát triển theo 3 trụ cột đàm phán đó là: hỗ trợ trong nước, tiếp cận thị trường và cạnh tranh xuất khẩu bao hàm 3 chương, cụ thể như sau:
Chương 1: nhấn mạnh thỏa thuận Bali là phù hợp với các quy định của WTO hiện nay và đã được hội nghị cấp bộ trưởng thông qua do đó cần đưa vào khuôn khổ pháp lý và thực thi của WTO. Trong đó bao gồm các vấn đề về cạnh tranh trong xuất khẩu nông nghiệp, thách thức an ninh lương thực ở các nước đang phát triển, mức độ phát triển khác nhau của các nhóm nước về khả năng tiếp cận thị trường thương mại, hàng hóa và dịch vụ.
Chương 2: Xác định các vấn đề có thể sớm đạt được sự thống nhất nhằm thiết lập văn kiện thực thi đơn lẻ thuộc khuôn khổ DDA trừ các vấn đề được đề cập trong chương 3, những vấn đề này có thể là:
- Các quy định nội địa liên quan đến hiệp định chung về thương mại và dịch vụ.
- Đàm phán về việc mở cửa thị trường hàng hóa và dịch vụ.
- Làm rõ khoản 2, điều IX, quyết định của WTO và cơ chế thực hiện hiệp định chung về thương mại, dịch vụ với các nước kém phát triển.
Chương 3: Đề cập đến lĩnh vực nông nghiệp và khả năng tiếp cận thị trường phi nông nghiệp (NAMA), bao gồm các quy định về mở cửa thị trường nông nghiệp, về các sản phẩm đặc biệt và nhạy cảm, viện trợ lương thực, năng suất nông nghiệp tại các nước kém phát triển, việc cắt giảm thuế quan đối với hàng hóa phi nông nghiệp.
Cũng cần lưu ý thêm, nguyên tắc có đi có lại không nên áp dụng với các nước kém phát triển và và WTO cần một không gian chính sách để có thể duy trì và thực thi quan điểm này.
Theo www.thefinancialexpress-bd.com - PC
Từ khóa: Trọng tâm, WTO, thỏa thuận Bali 2013
