Giữa lúc chủ nghĩa dân tộc và cuộc cạnh tranh chính trị trên toàn cầu đang leo thang, việc hình thành một bản sắc khu vực chắc chắn sẽ tạo ra một thế cân bằng mới giữa hội nhập và quy định, các chuyên gia và quan chức đến từ liên minh châu Âu và ASEAN lưu ý.
Trong một hội thảo trực tuyến do đại sứ quán Đức tổ chức tại Jakarta và Singapore vào tuần trước, các nhà làm chính sách của ASEAN và liên minh châu Âu đã cùng nhau so sánh về cách thức mà ASEAN và EU đã thực hiện để xây dựng bản sắc chung cho người dân trong khối của mình, bất chấp sự khác biệt đang hiện hữu giữa hai khối khu vực.
Là một tổ chức liên chính phủ, ASEAN gồm 10 nước thành viên với tổng dân số hơn 647 triệu người. EU lại là một liên minh kinh tế chính trị gồm 27 quốc gia thành viên, với tổng dân số 447 triệu người.
Hai khối khu vực này khác biệt rất lớn về mức độ hội nhập trong nhiều lĩnh vực chính sách. Điều này bắt nguồn từ bản chất khác nhau của hai tổ chức. Trong đó, mức độ hội nhập kinh tế của EU sâu hơn so với ASEAN. Và chính điều này đã ảnh hưởng đến mức độ gắn kết mà người dân trong hai khối này cảm nhận được, các chuyên gia lưu ý.
Ông Gunnar Wiegand, giám đốc quản lý khu vực châu Á Thái Bình Dương của Cơ quan đối ngoại châu Âu (EEAS) cho biết, tại châu Âu, xấp xỉ 75% người dân xem bản thân mình là “người châu Âu”.
Ông Wiegand nói thêm, mức độ hội nhập cho phép công dân đi lại, học tập, giao thương, vào đầu tư giữa các nước trong khối với nhau mà không phải thực hiện các thủ tục kiểm soát tại biên giới sẽ đòi hỏi thêm nhiều quy định và luật lệ.
“Chính điều đó dẫn đến tình huống là người dân không còn muốn xác định mình là người châu Âu nữa bởi vì họ cảm thấy rắc rối”.
Cùng lúc đó, nhà ngoại giao kỳ cựu của Singapore ông Tommy Koh đã trích dẫn một khảo sát năm 2018 cho thấy 94% người dân ASEAN coi mình là công dân ASEAN.
Ông nói “Người dân EU nên lo lắng khi chỉ có 75% người EU cho rằng mình là người EU”, ông Koh nói, lưu ý rằng các dự án hội nhập của EU đã dẫn đến nhiều kết quả tích cực, từ việc giúp khu vực này vươn lên sau các cuộc chiến tranh thế giới đến việc đem lại lợi ích kinh tế, xã hội và văn hóa cho người dân.
Tuy nhiên, ông Koh cho rằng EU đang bị sa lầy vào quy định quá nhiều, chẳng hạn như trong vấn đề định nghĩa về sô-cô-la.
“Trong đầu tôi, đó là một ví dụ về việc hội nhập quá mức, đụng chạm đến tự do ý chí của người dân trong việc lựa chọn tiêu dùng, và tôi nghĩ sẽ có sự phản đối trong dân chúng”, ông Koh nhận định.
Phó chủ tịch Nghị viện châu Âu Katarina Barley lấy làm tiếc về cách nghĩ đó, khi mà hội nhập thực chất có tác dụng bảo vệ người dân châu Âu, đặc biệt là các nhóm thiểu số.
“Nếu chúng ta nhìn vào một số lĩnh vực nơi mà người dân chịu sự tác động lớn hoặc gần như là toàn bộ bởi luật pháp và thẩm quyền của EU, chúng ta sẽ thấy mức độ hội nhập như trên giúp chống lại sự phân biệt đối xử, trong đó có việc bảo vệ lợi ích cho các nhóm thiểu số”
Tuy nhiên, cựu Bộ trưởng Bộ ngoại giao Indonesia Marty Natalegawa lại cho rằng, mặc dù các số liệu về nhận thức của người dân trong khu vực là khả quan, để hình thành bản sắc chung đòi hỏi khu vực phải tạo ra một cảm giác về hướng đi chung và một tầm nhìn chung về tương lai.
“Tôi ngưỡng mộ những đồng nghiệp của tôi tại ASEAN vì đã chọn năm nay là năm của Bản sắc ASEAN, và hình dung ra một quy trình liên chính phủ để xác định những bản sắc này là gì, và sau đó sẽ thông qua danh sách các bản sắc ASEAN vào cuối năm nay”, ông nói. “Nhưng việc đó không thể hoàn thành nhanh được, vì cần phải kêu gọi sự đóng góp của mọi người”.
Vào cuối tháng 8 vừa qua, ASEAN đã phát hành một tài liệu mang tên “Hiểu về Bản sắc ASEAN”, nhằm mục đích xây dựng nên một cảm giác gắn kết cộng đồng mạnh mẽ hơn trong khu vực. Tài liệu này được Indonesia đề xuất và dự kiến sẽ được thông qua bởi lãnh đạo các nước ASEAN trong hội nghị thượng đỉnh sắp tới vào tháng 11 tại Việt Nam.
“Một bản sắc chung sẽ góp phần hình thành một cảm giác mạnh mẽ hơn về “we-feeling” (cảm nhận tính cộng đồng giữa nhân dân các nước) trong quá trình ASEAN tiến về phía trước và đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức khác nhau trong tương lai”, Bộ trưởng Bộ ngoại giao Indonesia Retno Marsudi phát biểu tại buổi giới thiệu tài liệu hồi tháng 8.
Để xây dựng được ý thức về bản sắc ASEAN, khối cần phải tạo ra nhiều chính sách hơn nữa trong những lĩnh vực mà phần lớn người dân có thể cảm nhận được tác động cụ thể của chính sách đó lên đời sống của họ, ngay cả khi vẫn còn sự khác biệt trong mức độ cảm nhận về tính gắn kết giữa các khu vực với nhau.
Nguồn: The Jakarta Post
Từ khóa: ASEAN, EU, bản sắc khu vực, chủ nghĩa dân tộc
